عفو معیاری اخیر، یک سیاست کیفری خردمندانه و مبتنی بر رحمت اسلامی است/ تجربه میدانی یک قاضی دادگستری از تاثیر عفو بر بهبود شرایط زندگی زندانیان

حسین جوانمرد یکی از قضات دادگستری استان آذربایجان شرقی در یادداشتی که در اختیار خبرگزاری میزان قرار داد، نوشت: در روز‌های اخیر و به مناسبت میلاد پیامبر اکرم (ص) و امام جعفر صادق (ع)، با موافقت رهبر معظم انقلاب اسلامی، جمعی از محکومان دادگاه‌ها و سازمان‌های قضایی کشور مشمول عفو و تخفیف مجازات قرار گرفتند. این اقدام که بر اساس پیشنهاد رئیس قوه قضاییه و در قالب «عفو معیاری» انجام شد، با هدف کاهش جمعیت کیفری زندان‌ها، بازگشت سریع‌تر محکومان به جامعه و حمایت از خانواده‌های آنان صورت گرفت.

رویکرد جدید در تعیین معیار‌های عفو، علاوه بر تقویت جنبه‌های اصلاحی و تربیتی مجازات، زمینه‌ساز کاهش آسیب‌های اجتماعی ناشی از حبس و کمک به ثبات و انسجام خانوادگی نیز خواهد بود.

عفو، یکی از نهاد‌های حقوقی مبتنی بر اصل انسان‌دوری و گذشت است که با فرمان مقام معظم رهبری و بر اساس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران اعمال می‌شود. این اقدام فراقضایی، صرفاً یک تصمیم حقوقی نیست، بلکه ابزاری کارآمد در سیاست‌گذاری کیفری برای کاهش جمعیت کیفری، کاهش هزینه‌های زندان‌ها و مهم‌تر از همه، بازگرداندن افراد به آغوش جامعه و خانواده است. 

در ادامه این یادداشت به بررسی ابعاد مختلف تأثیر عفو بر بازاجتماعی‌شدن زندانیان، پیشگیری از جرم و اقتصاد خانواده می‌پردازیم.

عفو به مثابه کاتالیزور «بازاجتماعی‌شدن»

زندان، به رغم اهداف اصلاحی خود، می‌تواند به عاملی برای قطع ارتباط فرد با جامعه و ایجاد انگ اجتماعی تبدیل شود. بازاجتماعی‌شدن فرآیندی است که طی آن فرد پس از تحمل کیفر، بتواند مجدداً به عنوان عضوی مولد و قانون‌مند در جامعه ادغام شود. عفو عمومی این فرآیند را تسهیل می‌کند. با آزادسازی زندانیان واجد شرایط (عمدتاً دارای جرایم غیرخشونت‌آمیز، دارای حسن رفتار و گذرانده‌بخشی از محکومیت)، عملاً امکان بازگشت سریع‌تر آنان به جامعه فراهم می‌آید. این امر با از بین بردن برچسب زندانی، فرصت یافتن شغل، اعتماد اجتماعی و بازسازی هویت فردی را برای آنان ممکن می‌سازد.

عفو و نقش آن در پیشگیری از جرم

عفو عمومی در دو سطح از وقوع جرم پیشگیری می‌کند:

· پیشگیری ثانویه: با آزادسازی زندانیانی که در معرض آلودگی به جرم‌های سنگین‌تر در محیط زندان هستند، از تبدیل شدن زندان به مکانی برای اشتراک‌گذاری تجربیات زندانیان جلوگیری می‌کند.

· پیشگیری رشدمدار: تمرکز این عفو بر زندانیان دارای خانواده، نقشی حیاتی در پیشگیری از جرم ایفا می‌کند. زندانی شدن سرپرست خانواده، کودکان را در معرض فقر، ترک تحصیل و آسیب‌های اجتماعی قرار می‌دهد که خود از عوامل شناخته‌شده گرایش به بزهکاری هستند. عفو با بازگرداندن نانآور خانواده، این چرخه معیوب را می‌شکند و از تبدیل شدن کودکان به مجرمان فردا جلوگیری می‌کند.

تأثیر عفو بر اقتصاد خانواده و کاهش آسیب‌های اجتماعی

زندانی شدن سرپرست خانواده، به ویژه در خانواده‌های کم‌درآمد، به معنای سقوط اقتصادی آن خانواده است. این واقعه، پیامد‌های گسترده‌ای دارد:

· فقر شدید: از دست دادن منبع درآمد اصلی، خانواده را به سمت فروش دارایی‌ها، استقراض و ورود به چرخه فقر مطلق سوق می‌دهد.

· کار کودکان: برای تأمین معاش، کودکان مجبور به ترک تحصیل و ورود به بازار کار غیررسمی و اغلب خطرناک می‌شوند.

· فروپاشی کانون خانواده: فشار‌های اقتصادی و روانی، طلاق عاطفی یا رسمی و از هم گسیختگی خانواده را در پی دارد.

 در عفو معیاری اخیر با آزادی زندانیان و با بازگرداندن منبع درآمد، این روند نزولی را متوقف کرده و ثبات اقتصادی را به خانواده بازمی‌گرداند. این ثبات، سنگ بنای سلامت روانی خانواده و پیشگیری از انواع آسیب‌های اجتماعی است.

نجات خانواده‌های زندانیان از پرتگاه

در عمل، با موارد متعددی رو‌به‌رو بوده‌ام که عفو، نقطه عطفی در سرنوشت یک خانواده بوده است:

پرونده اول: پدر خانواده‌ای ۴ نفره به نام ایرج به دلیل ارتکاب جرم اقتصادی به ۲ سال حبس محکوم شده بود. با زندانی شدن او، پسر ۱۵ ساله‌اش برای کمک به معاش خانواده، تحصیل را رها کرده و در یک کارگاه مشغول به کار شده بود. دختر کوچک خانواده نیز به دلیل عدم توانایی در پرداخت هزینه‌های درمانی، با تشدید بیماری مواجه بود. با عفو این فرد، او آزاد شد و توانست با یافتن شغلی جدید، نه تنها پسرش را به مدرسه بازگرداند، بلکه زمینه درمان دخترش را نیز فراهم کند. این عفو، عملاً از خروج دو کودک از چرخه آموزش و سلامت جلوگیری کرد.

پرونده دوم: مادر جوانی که به دلیل مشارکت در یک کلاهبرداری اینترنتی محکوم شده بود، سرپرستی دو کودک خردسال را بر عهده داشت. با زندانی شدن او، کودکان به پرورشگاه سپرده شده بودند و با آسیب‌های روانی شدیدی رو‌به‌رو بودند. عفو این مادر و بازگشت او، می‌تواند کانون خانواده را احیا کرده و کودکان را از آسیب‌های عمیق‌تر نجات دهد.

عفو معیاری اخیر، یک سیاست کیفری خردمندانه و مبتنی بر رحمت اسلامی است

عفو معیاری اخیر، یک سیاست کیفری خردمندانه و مبتنی بر رحمت اسلامی است که آثار مثبت آن فراتر از آزادی یک زندانی است. یکی از اهداف این عفو، در واقع سرمایه‌گذاری بر روی «خانواده» به عنوان اصلی‌ترین نهاد جامعه است.

در مجموع؛ عفو با تقویت بنیان اقتصادی خانواده، حفظ کرامت انسانی افراد و شکستن چرخه بین‌نسلی جرم، نه تنها به بازپروری فرد کمک می‌کند، بلکه در مقیاس کلان، به امنیت اجتماعی، کاهش هزینه‌های قضایی و زندان‌ها و نهایتاً توسعه متوازن جامعه می‌انجامد. بنابراین، عفو معیاری اخیر را باید نه به عنوان یک بخشش ساده، که به عنوان یک «ابزار توانمندسازی اجتماعی» مورد توجه و تحلیل قرار داد.

انتهای پیام/