خشکسالی به تخت جمشید هم رحم نکرد

به نقل فرهیختگان آنلاین گزارش میدهد: وقتی مدیر پایگاه تخت جمشید از تهدید جدی این بنا و نقش رستم به دلیل خشکسالی و کاهش سطح آب‌های زیرزمینی در مرودشت خبر داد، زنگ خطر دیگری برای متولیان و دست‌اندرکاران مدیریت بحران خشکسالی زده شد، زیرا در برنامه‌ها و اهدافی که متولیان این امر دنبال می‌کردند خطرات احتمالی پیش روی بناهای تاریخی دیده نشده بود. حال به نظر می‌رسد که دولتمردان علاوه‌بر تدوین اساسنامه و برنامه‌های مدون برای استفاده بهینه از منابع زیرزمینی و مهار خشکسالی باید فکری هم برای حفظ بناهای تاریخی بکنند. البته پیش از این ورود به حریم اراضی محدوده تخت‌جمشید و ساخت مراکز تولیدی و تغییر کاربری زمین‌های کشاورزی اطراف آن از دیگر مشکلاتی است که این بنا، نقش رستم و شهر استخر با آن روبه‌رو بودند.

کارشناسان و پژوهشگران میراث فرهنگی در این‌باره گفته‌اند: «کاهش شدید ۱۰ تا ۱۵ متری سطح آب زیرزمینی سبب ترک‌خوردگی بدنه بناهای تاریخی و دیوار و سقف برخی خانه‌ها در روستا‌های اطراف این منطقه شده از این رو جلوگیری از افت سطح آب‌های زیرزمینی تنها از طریق مسدود کردن چاه‌های غیرمجاز، نصب کنتور هوشمند برای کنترل برداشت آب، افزایش راندمان آبیاری و جلوگیری از ‌حفر چاه جدید امکان دارد.»

مسعود رضایی‌منفرد، مدیر پایگاه تخت‌جمشید در گفت‌وگو با فرهیختگان تاکید می‌کند: «یکی از اتفاقاتی که در چند سال اخیر در محدوده تخت جمشید و نقش رستم افتاده، استفاده بیش از حد کشاورزان از منابع آب زیرزمینی بوده که اکنون فرونشست مرودشت و زمین‌های اطراف این بناهای تاریخی خطر جدی برای این آثار مهم و ارزشمند کشور است.»  بهره‌برداری بیش از حد از آب‌های زیرزمینی با حفر چاه‌های غیر مجاز حتی به طبیعت منطقه و اراضی بخش کشاورزی هم آسیب رسانده، از این رو نخستین اقدام برای پیشگیری از آسیب‌های بیشتر تغییر و اصلاح الگوی کشت در این اراضی است.

او ادامه می‌دهد: «یکی از مواردی که مدیران پایگاه میراث جهانی تخت جمشید به آن توجه دارند تعامل و همکاری مردم برای حفاظت از این محوطه است. در حال حاضر 30 هزار خانواری که در محدوده‌های حریم درجه یک پایگاه اسکان دارند کشاورز هستند و با اینکه در تمام این سال‌ها نقش مهمی در نگهداری و حفاظت از این بناهای تاریخی داشتند اما باز هم می‌توان از این پتانسیل‌ها با ارائه آموزش‌های لازم برای نحوه کشاورزی استفاده کرد.»

رضایی‌منفرد با اشاره به اینکه تغییر کاربری زمین‌های کشاورزی ممنوع بوده اما انجام زراعت سطحی در زمین‌های کشاورزی با تایید سازمان میراث فرهنگی مجاز است، می‌گوید: «از یک‌سو طبق ضوابط حریم درجه یک احداث هرگونه ساختمان و تاسیسات، نصب دکل، درختکاری، دیوارکشی، حصارکشی، پی کنی، کندوکاو، تسطیح اراضی، هرگونه عملیات استخراج معادن سنگ، شن و ماسه و خاک رس، دفن و رها‌سازی زباله و نظایر آن و از سوی دیگر مطابق ضوابط حریم درجه دو هرگونه تفکیک اراضی و تغییر کاربری زمین‌های کشاورزی خارج از طرح‌های هادی روستایی ممنوع است.»

به استناد ماده ۵۶۰ قانون مجازات اسلامی، هر کس بدون اجازه از سازمان میراث فرهنگی کشور یا با تخلف از ضوابط مصوب و اعلام شده از سوی این سازمان، در حریم آثار فرهنگی- تاریخی مبادرت به عملیاتی کند که سبب تزلزل بنیان آنها شود یا در نتیجه آن عملیات، به آن آثار و بناها خرابی یا لطمه وارد آید، علاوه‌بر رفع آثار تخلف و پرداخت خسارات به حبس از یک تا سه سال محکوم می‌شود. طرح نشانه‌گذاری در حریم تخت جمشید، نقش رستم و شهر استخر به‌عنوان پایلوت حریم‌های تاریخی در کشور، اقدام مناسبی بود که از سوی سازمان میراث فرهنگی و پایگاه میراث جهانی تخت جمشید، با هدف شناسایی و تبیین محدوده تاریخی حریم صورت پذیرفت.