از کودتا تا بمباران؛ حقوق بشر قربانی بزرگ خصومت آمریکا علیه ایران
در طول بیش از ۷ دهه تعامل پرتلاطم ایران و آمریکا، ایستادگی و مقاومت ملت و دولت ایران در برابر رویکردهای استعماری و زیادهخواهانه آمریکا، یکی از عوامل اصلی تشدید دشمنی و خصومت آمریکا با ایران بوده است.
از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ که با هدف بازگرداندن کنترل منابع نفتی و جلوگیری از استقلال اقتصادی ایران طراحی شد، تا سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی ۱۳۵۷، ایران بهعنوان نمادی از مقاومت در برابر سلطهجویی امپریالیستی آمریکا ظاهر شد؛ این مقاومت شامل ملیشدن صنعت نفت، خروج از نفوذ مستقیم قدرتهای غربی و ایستادگی در برابر فشارهای سیاسی، اقتصادی و نظامی بوده که در ۵ دهه اخیر تشدید یافته است.
آمریکا با ابزارهایی مانند تحریمهای گسترده، حمایت از معاندان ایران، اقدامهای مداخلهجویانه و فشار بر حرکت ایران در مسیر پیشرفت به ویژه پیشرفت موشکی و هستهای صلحآمیز، به زعم خود تلاش کرد تا این مقاومت را درهم بشکند؛ با وجود این، ایران با تکیه بر اراده ملی، خودکفایی و سیاستهای مستقل، در برابر این زیادهخواهیها ایستادگی کرده و این امر، خصومت آمریکا را به سطحی بیسابقه رسانده است.
مقاومت ایران در برابر رویکردهای سلطهجویانه آمریکا، ایران را به هدف اصلی سیاستهای خصمانه آمریکا تبدیل کرده است؛ در زیر به برخی از اقدامهای غیرقانونی آمریکا اشاره شده است:
مداخلهجویی۱۹۵۳ (کودتای آژاکس)
سیا آمریکا، امآی سیکس انگلیس در سال ۱۹۵۳، در عملیات «آژاکس» (TP-AJAX) نقش کلیدی در سرنگونی دولت قانونی محمد مصدق داشتند؛ دلیل اصلی این اقدام مداخلهجویانه، ملی شدن صنعت نفت ایران توسط مصدق بود که منافع انگلیس را تهدید میکرد.
این کودتا رنجش عمیقی در ایران ایجاد کرد و بهعنوان یکی از ریشههای اصلی اقدامها و رویکردهای ضد آمریکایی ایران شناخته میشود.
دهه ۱۹۸۰: حمایت آمریکا از رژیم بعث عراق در جنگ علیه ایران
آمریکا در جنگ ۱۹۸۰-۱۹۸۸ به شکلهای مستقیم و غیرمستقیم از عراق حمایت کرد و در جنایتهای مختلف صدام علیه مردم و کشور ایران همکاری و همدستی داشت.
اعمال تحریمهای گسترده
تحریمهای آمریکا از ۱۹۷۹ شروع شد و در دهههای بعد به دلایل ادعایی بهویژه موضوع هستهای ایران گسترش یافت.
گزارش ۲۰۱۹ دیدهبان حقوق بشر نشان میدهد که تحریمهای اعمالشده دسترسی به دارو را سخت کرده و بر حق سلامت تاثیر گذاشته است و معافیتهای بشردوستانه عملا به ژستهای توجیهی محدود ماند.
۲ اقدام نظامی آمریکا علیه ایران
در ژوئن ۲۰۲۵، رژیم صهیونیستی حملههای هوایی گستردهای علیه ایران آغاز کرد که با دخالت مستقیم آمریکا همراه شد؛ این تجاوز نظامی سبب کشتار صدها غیرنظامی ایرانی، ازجمله زنان و کودکان، شد.
گزارشهای وزارت بهداشت ایران شمار قربانیان این حملهها را بیش از هزار و ۱۰۰ نفر و شمار مجروحان را هزاران نفر اعلام کردند.
در تجاوز نظامی یادشده حملهها به مناطق مسکونی، بیمارستانها و زیرساختهای غیرنظامی گزارش شد که نقض اصول تمایز، تناسب و ضرورت در حقوق بشردوستانه بینالمللی (IHL) تلقی میشود؛ سازمان ملل و عفو بینالملل خواستار حفاظت از غیرنظامیان شدند و تاکید کردند که حملههای هوایی باعث آوارگی میلیونها نفر و آسیب به مراکز درمانی شده است.
تجاوز نظامی یادشده اثرهای انسانی گستردهای داشت؛ آسیب به بیمارستانها و زیرساختهای انرژی دسترسی به خدمات بهداشتی را مختل کرد و بحران انسانی ایجاد کرد؛ کارشناسان حقوق بشر این حملهها را عامل تشدید نقض حقوق زندگی، سلامت و امنیت مردم ایران دانستند.
آمریکا و رژیم صهیونیستی در فوریه ۲۰۲۶ (اسفند ۱۴۰۴) نیز تجاوز نظامی دیگری علیه ایران انجام دادند؛ یکی از تکاندهندهترین حملههای انجامشده در قالب این تجاوز اصابت موشک به مدرسه دخترانه در میناب نزدیک بندرعباس بود که حدود ۱۷۰ نفر، عمدتا کودکان، را قتلعام کرد؛ تحقیقات مقدماتی نظامی آمریکا مسئولیت این حمله را پذیرفت.
گزارشها از هزاران شهید و مجروح درپی حملهها به مدرسهها، بیمارستانها، ساختمانهای مسکونی و میراث فرهنگی حکایت دارند؛ سازمان ملل از کشتار نزدیک به ۲ هزار غیرنظامی درپی این تجاوز نظامی خبر داد.
تاثیرهای گسترده بر حقوق بشر ۲ اقدام نظامی، نقضهای نظاممند حقوق بشر را به همراه داشت:
حق حیات: صدها غیرنظامی، ازجمله کودکان، در حملههای هوایی جان باختند که حمله به مدرسه میناب نمونه بارز آن بود.
حق سلامت: آسیب به بیمارستانها و اختلال در زنجیره تامین دارو (به دلیل تحریمها و جنگ) دسترسی به درمان را سخت کرد؛ گزارشهای سازمان ملل از تشدید مرگومیر غیرمستقیم خبر میدهند.
آوارگی و امنیت: میلیونها نفر آواره و زندگی روزمره مختل شد.
حقوق اقتصادی و اجتماعی: نابودی زیرساختها اقتصاد را فلج کرد، تورم را افزایش داد و فقر را گسترش داد؛ مسدودسازی تنگه هرمز قیمت جهانی انرژی را بالا برد.
حملههای آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، اصول حقوق بینالملل را نقض کرد؛ حملههای نامتناسب به مناطق پرجمعیت و زیرساختهای غیرنظامی، غیرقانونی تلقی میشود.
در ۵ دهه اخیر، خصومت آمریکا علیه ایران از کودتای ۱۹۵۳ تا تحریمها و حملههای نظامی ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ حقوق بشر را به بزرگترین قربانی تبدیل کرده است و مردم ایران بیشترین آسیب را دیدهاند.
- بیشتر بخوانید:
- شبکه تروریسم دولتی آمریکا و متحدان: ابعاد حقوقی و حقوق بشری
- واکاوی کارنامه مداخلات و نقض حقوق بشر آمریکا علیه ملت ایران
انتهای پیام/