محمد قبادی: اجرای قوانین حقوقی برای نویسندگان شکوفایی را در بر دارد/ قوانین تزئینی 

محمد قبادی نویسنده کتاب در گفت‌وگو با میزان، نادیده گرفته شدن حقوق مالکیت معنوی و حق کپی‌رایت را یکی از معضلات بزرگ بخش نشر خصوصاً نویسندگان دانست و گفت: مشکل و چالش‌های نویسندگان بسیار است. آن‌ها نه تنها دستمزدهای معقول و منطقی ندارند، بلکه متأسفانه هنگام انعقاد قرارداد برای چاپ کتاب‌های خود ضررهای معنوی و مادی بسیاری متحمل می‌شوند. از سوی دیگر ناشران هم بر اساس قدرت و جایگاه خود قراردادها را تنظیم می‌کنند و این موضوع نیاز به تدابیری راهگشا دارد. 

وی دستمزدهای نویسندگان را مورد بررسی قرار داد و افزود: مبلغ قراردادهایی که برای نویسندگان در نظر گرفته می‌شود تراز نیست و هر موسسه بر اساس جایگاه خودش یک نوع قرارداد در نظر می‌گیرد. برخی از ناشران دولتی هم هنگام نوشتن قرارداد با نویسنده، مطالبی را در قرارداد درج می‌کنند که نویسنده نیز مجبور است آن را بپذیرد، اما همان نکاتی که روی کاغذ آمده هم گاهی تحقق پیدا نمی‌کند، بنابراین نویسنده با دوندگی بسیار بخشی از طلب خود را از ناشر دریافت می‌کند. 

قبادی به محتوای قراردادها اشاره و تأکید کرد: مدتی پیش مجبور شدم یکی از کتاب‌هایم را به نصف قیمت به یکی از ناشران بفروشم. او تنها ۲۰۰ نسخه از این کتاب چاپ اولی را منتشر کرد و در شناسنامه کتاب قید کرده بود هزار نسخه. ناشران دولتی برای آنکه آمارسازی کرده و آن را به دست مدیران بالادستی برسانند، اصول اساسی بسیاری را زیر پا می‌گذارند. از آنجا که برای این کتاب زمان زیادی به پژوهش پرداخته بودم و موضوع کتاب نیز تاریخ معاصر بود، علاقه داشتم که کتاب بیشتر دیده شود و حاصل پژوهش‌هایم اطلاعات بیشتری را به مردم مخابره کند، ولی در نمایشگاه کتاب ارائه نشد. 

وی ادامه داد: در عمده قراردادها نکاتی قرار داده شده که صرفاً منافع ناشران را در بر دارد؛ به عنوان مثال ناشر معتقد است بعد از انعقاد قرارداد هیچ‌گونه تعهدی نسبت به مؤلف ندارد، از این‌ رو هرگونه که بخواهد عمل می‌کند. 

این نویسنده کتاب ضمن گلایه از عملکرد برخی ناشران تصریح کرد: چون تنها ۲۰۰ نسخه از کتاب من چاپ شده بود، در همان ماه اول چیزی از آن باقی نماند، به همین دلیل در نمایشگاه کتاب تهران نیز ارائه نشد؛ این حقیقتی تلخ است که دل مؤلف را به درد می‌آورد. 

قبادی نویسندگان را تولیدکنندگان فکرواندیشه دانست و حمایت از آنان را مورد تأکید قرار داد و افزود: وقتی شرایط اقتصادی و گذران زندگی برای نویسنده سخت باشد، نمی‌تواند تمام زمان خود را به دور از دغدغه برای تأمین محتوای خوب قرار دهد و بر آن متمرکز کند. 

وی لزوم وجود کانونی برای حمایت از نویسندگان به صورت غیردولتی را نکته‌ای مهم و کاربردی دانست و بیان کرد: شکل‌گیری کانونی غیردولتی که بتواند چالش‌ها و مشکلات نویسندگان را بررسی کند و در جهت رفع آن قدم بردارد، نکته‌ای مهم و ضروری است، زیرا حکومت‌ها باید ناظر بر عملکرد بخش‌هایی دیگر باشند، نه اینکه مستقیماً وارد عمل شوند. ورود مستقیم آنها سبب می‌شود تا به اصل تولید محتوا ضربه وارد شود، بنابراین تشکیل کانون‌های غیردولتی که بتواند به عنوان بازوهای کمکی در حل مشکلات صنوف و بخش‌های فرهنگی حضوری پررنگ داشته باشد، مهم است. 

قبادی تأکید کرد: چالش امروز حوزه نشر علاوه بر خلأهای قانونی‌ عدم اجرای قوانین مصوب شده در گذشته است. از سوی دیگر نویسندگان اطلاعات و آگاهی لازم از حقوق خود ندارند و همین امر سبب می‌شود که آنها با دشواری‌های فراوانی روبه رو شده و در بسیاری از موارد قراردادها به ضرر آنها تمام شود. 

وی افزود: برخی از مراجع حل اختلاف تلاش دارند تا مشکل را با ریش‌سفیدی حل کنند، در صورتی که قانون شرایط خاص و ویژه خود را دارد و باید به صورت کامل اجرایی شود. 

این نویسنده اظهار کرد: فرهنگ‌سازی در جهت احترام به حق کپی‌رایت نکته‌ای مهم است که باید به اجرا گذاشته شود. حق مالکیت معنوی یکی از درخواست‌های به‌حق حوزه نشر محسوب می‌شود. مبحث تولید فکر و جریان‌سازی‌های فکری به عنوان مسئولیت برجسته نویسندگان بوده که عدم‌ حمایت‌های قانونی سبب رنجش و کم‌رنگ شدن نویسندگان می‌شود. نویسنده زمانی می‌تواند به‌خوبی به وظیفه خود عمل کند که کانون‌ها، نهادها و وزارتخانه‌ها از او حمایت کنند. جریان‌سازی فکری به دور از حمایتی که از جنس دخالت نباشد، رویکردی اثرگذار و فرهنگ‌ساز خواهد بود. 

قبادی در مورد رویکرد قوه قضاییه افزود: مجموعه قوه قضاییه می‌تواند با سازوکاری مشخص وارد شده و مسیر تولید اندیشه را بازگشایی کند، زیرا این قوه بازوی اجرایی در حوزه قوانین محسوب می‌شود و بدین ترتیب می‌توانیم شاهد شکوفایی در عرصه فرهنگ باشیم. 

وی درباره شکایت و مراحل دادرسی برای کسب حق مالکیت گفت: متأسفانه هزینه بالا و زمان زیادی به منظور رسیدگی به پرونده‌های شکایت نویسندگان سبب می‌شود که نویسنده تصمیم بگیرد وارد عرصه شکایت نشود. در نظر گرفتن سازوکاری که دغدغه فراوانی در بر نداشته باشد و بتواند در کمترین زمان شکایت نویسندگان را به سرانجام برساند، بسیار ضروری و الزامی است. 

قبادی نادیده گرفتن حق کپی‌رایت را مشکلی همه‌گیر در عرصه نویسندگی دانسته و افزود: مدتی قبل یکی از نویسندگان نامدار و سیاستمداران مطرح اقدام به کپی‌برداری از روی یکی از کتاب‌های من کرد. هنگامی که به او اعتراض کردم، با جواب قانع‌کننده‌ای مواجه نشدم و از آنجا که روند شکایت بسیار طولانی و پرهزینه بود، ترجیح دادم این مهم را به فراموشی بسپارم و روندی اخلاق‌مدار را پیشه کنم و با این نگاه به مسئله که شاید بدین وسیله تعداد بیشتری مخاطب بتوانند از اطلاعات این کتاب بهره‌برداری کنند، خودم را آرام کردم. 

انتهای پیام/