لکنت‌های زبانی-2/ رواج یک ساختار زبانی نامانوس در سایه بی‌توجهی دستگاه‌های مسئول

گروه فرهنگی - رواج واژگان و ترکیب‌های نادرست در نبود نظارتِ دستگاه‌های مسئول، مشکلی است که مدتهاست زبان فارسی را بچالش کشیده است. روند ورود واژگان و ترکیب‌های نادرست به زبان به این ترتیب است که ابتدا واژگان و ترکیب‌های غلط در شکل غیررسمیِ زبان وارد می‌شود و در سایه بی‌توجهی دستگاه‌های مسئول اندک اندک در همان حوزه غیررسمی رواج می‌یابد و سپس وارد حوزه رسمی زبان می‌شود تا به عاملی برای فساد آن تبدیل شود. وقتی درباره فساد زبان صحبت می‌کنیم، بواقع درباره خدشه وارد شدن به عامل هویت و یکپارچگی ملی و انسجام اجتماعی سخن می‌گوییم و این موضوعی است که متاسفانه امروز در هیاهوی مشکلات متعدد معیشتی مردم، رنگ باخته است. اما مصداقی از عدول از قواعد زبانی که در این شماره از مطلب "لکنت‌های زبانی" به آن اشاره خواهیم کرد، مربوط به رواج یک صفت نادرست و البته پرکاربرد است. در زبان فارسی وقتی می‌خواهیم برای اسمی صفت بیاوریم، اگر صفت با پیشوند "پُر" ساخته شود، واژه بعد از آن، نمی‌تواند صفت باشد. صفات متعددی، چون "پُربار"، "پُرکار"، "پُرزور"، "پُرنور" و... همه به این سیاق ساخته شده‌اند و هیچ صفت صحیحی را در زبان فارسی نمی‌توان یافت که پیشوند "پُر"، همراه با صفت در آن بکار رفته باشد. مثلا هیچ فارسی زبانی، عبارت "پُرشیرین" را بعنوان صفت بکار نمی‌برد و نمی‌گوید:"چای پُرشیرین". اما متاسفانه امروز مشاهده می‌کنیم ترکیباتی نظیر "ماست پرچرب"، "شیرکم چرب" و ترکیباتی شبیه این، با برهم زدن این قاعده زبانی، از پیشوند "پُر"، بعلاوه صفت ساخته شده و پس از ورود به فرم غیررسمی زبان، اکنون در سایه بی‌توجهی دستگاه‌های مسئول، به ساحت رسمی آن نیز وارد و کاملا رایج شده است؛ بگونه‌ای کمتر کسی متوجه نامانوس بودن این ترکیبات می‌شود. ناگفته پیداست که سیاق صحیحِ این ترکیب، از حیث قواعد فارسی نویسی، "ماست پرچربی"، "شیر کم چربی" و... است. آنچه رواج اینگونه ترکیبات را برای زبان زیان‌بارتر می‌کند، تبدیل شدن آن به یک ساختار نامانوس و غلط است. به بیان دیگر، دور نیست که برمبنای این قاعده غلط، ترکیباتی دیگر با پیشوند "پُر" بعلاوه "صفت"، در زبان فارسی ساخته و رایج شود. نکته جالب در این زمینه، گذشت سال‌ها از رواج این غلط زبانی و سکوت دستگاه‌هایی است که مسئولیت مستقیم آن‌ها ممانعت از رخداد چنین اتفاقات ناگوار زبانی است. طبیعی است که اگر چنین روندی در بی‌توجهی به سرنوشت زبان استمرار یابد، بزودی با رواج واژگان و ترکیبات نامانوس و غلط، باید شاهد تخریب زبان فارسی، این میراث هزاران ساله ملی و این عامل هویت و یکپارچگی و انسجام ملت ایران باشیم./ * مجید رزازی