وضعیت موجود فرهنگی كشور نسبت به گذشته بهتر شده است

ناظمی در ابتدای این جلسه كارگاهی، با اشاره به اینكه كلان اندیشیدن، در ثمردهی كارهای خرد اثرگذار است گفت: نگاه راهبردی كه در حوزه مدیریت به كار می‌رود بخصوص در سطح جامعه همان مفهوم كلان‌اندیشیدن برای كارهای خرد، است. ضمن اینكه نگاه كلان بر عرصه‌های فرهنگی، به ارزیابی و قضاوت مسئولان از شیوه اجرای فعالیت‌های فرهنگی كمك می‌كند.

وی با اشاره اینكه بر اساس سه نوع وضعیت فرهنگی، راهبردها را می‌توان تعریف كرد، اظهار داشت: اولین وضعیت فرهنگی، همین وضعیت فرهنگ موجود جامعه است كه باید خوب شناخته شود. ضمن اینكه برای شناخت وضعیت فرهنگی امروز، می‌بایست وضعیت فرهنگی گذشته را نیز بررسی كرد.

این كارشناس حوزه فرهنگی ادامه داد: وضعیت فرهنگ آرمانی دومین وضعیت قابل تعریف در حوزه فرهنگ است كه در آن هیچ نقص و ضعفی وجود ندارد. این وضعیت فرهنگی برای جامعه اسلامی، همان مدینه فاضله و آرمانی است كه با ظهور امام عصر (عج) محقق می‌شود. باید از این فرهنگ آرمانی را تصویر داشته باشیم و به عنوان نقطه مقصد جامعه است. بین وضعیت فرهنگ آرمانی و فرهنگ امروز، وضعیت سومی تعریف می شود كه فرهنگ‌هدف است. این فرهنگ قابل دستیابی است و در برنامه ریزی‌ها باید به آن برسیم و برای آن افق و چشم انداز زمانی مشخص می‌شود.

این مدیر فرهنگی با اشاره به اینكه شاخصی دقیق برای شناخت وضعیت موجود جامعه تعریف نشده است گفت: فعالان و پژوهشگران فرهنگی در مورد وضعیت فرهنگی موجود كشور نظرات متفاوت دارند اما بنده معتقدم وضعیت موجود فرهنگی نسبت به گذشته بهتر شده است و جامعه ایرانی به سمت وضعیت آرمانی فرهنگی پیش می‌رود. البته این نظر من در مورد مسائل خرد فرهنگی نیست چون ممكن است مثلا فلان منطقه تهران با نقطه دیگری از كشور تفاوت‌‎های به لحاظ وضعیت فرهنگی داشته باشند و با آن نگاه آرمانی فاصله داشته باشند، اما در نگاه كلان وضعیت موجود فرهنگی مناسب و پیشرو است.

وی در مورد دلایلش مبنی بر بهتر شدن وضعیت فرهنگی گفت: به نظر من در شرایط فعلی، مفهوم فرهنگ به عنوان محیط زیست انسانی نسبت به گذشته بهتر شده است. محیط زیست انسانی همانند محیط زیست طبیعی قابل تغییر است و اگر آلوده شود بر جسم و روح اثر منفی  می‌گذارد. من بر اساس دو شاخص معتقدم كه محیط زیست انسانی سالم‌تر از گذشته شده است. شاخص اول نرخ رشد تولید علم در كشور است كه طی سالهای گذشته بالا رفته است. نرخ رشد علمی نسبت به متوسط جهانی 11 درصد رشد داشته است. طبیعی است كه تولید علم در گرو ذهن انسان‌ها است و نشان‌دهنده این است كه انسان‌ها در محیط انسانی سالمی، توانستند به چنین موفقیتی برسند.

ناظمی اردكانی ادامه داد: شاخص دوم در تایید بهتر شدن وضعیت فرهنگی در سالهای گذشته، بهتر شدن نرخ رشد توسعه انسانی در كشور است. نرخ رشد توسعه انسانی به معنای اینكه سرعت سلامت جسم و روح افراد جامعه بهتر شده است.

وی با اشاره به تاثیر گذاری عقبه فرهنگی برای تولید علمی در كشور گفت: در تحقیقاتی كه سال گذشته انجام دادم، در ایران برای تولید یك واحد علمی 25 برابر كمتر از آلمان و 5 برابر كمتر از چینی‌ها هزینه می‌شود. با توجه به موفقیتهای جهانی ایران در رتبه‌های علمی این كم شدن هزینه‌های تولید علم به خاطر پشتوانه‌های فرهنگی مولدهای علمی كشور است.

ناظمی اردكانی با اشاره به كلمه راهبرد برای نام كارگاه «نگاه راهبردی به عرصه فرهنگ» گفت: كلماتی چون راهبرد و استراتژی به طور معمول اصطلاحات نظامی هستند. وقتی از راهبرد نام می‌بریم همیشه یك رقیب و حریفی تعریف شده است یا از محیطی حرف می‌زنیم كه در تهاجم و تعارض است. با توجه به شرایط موجود كه حوزه‌های مختلفی همچون اقتصاد، علم و فرهنگ، شكل ابزاری برای اعمال قدرت پیدا كردند باید در تمام این عرصه‌‌ها نگاه راهبردی تعریف شود. 

وی ادامه داد: محیط فرهنگی محیط راهبردی است و دشمن به دنبال تهاجم فرهنگی و جنگ نرم است. در محیط راهبردی فرهنگی، گاه چندین بازیگر ایفای نقش می‌كنند. باتوجه به ماهیت فرهنگی انقلاب اسلامی اكثر بازیگران حاضر در محیط راهبردی فرهنگ، در مقابل آن قرار گرفته‌اند. انقلاب اسلامی در زمانی به پیروزی رسید كه صاحب‌نظران اومانیستی دنیا می‌گفتند كه دین در زندگی هیچ جایگاهی ندارد طبیعی است كه در چنین شرایطی، شكل مواجهه به خود بگیرند. اینكه رهبر انقلاب عنوان قرارگاه را برای جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی به كار می‌برند بر اساس همین نگاه راهبردی به حوزه فرهنگ است.

ناظمی اردكانی افزود: در نگاه راهبردی حوزه فرهنگی اول باید هدف‌های خود و دشمن را به خوبی ترسیم كنیم و این را هم باید لحاظ كنیم كه نگاه راهبردی در فرهنگ پیچیده‌تر از عرصه‌های نظامی، سیاسی و اقتصادی است.
وی با تاكید بر لزوم برنامه‌ریزی فرهنگی در دستگاه‌های اجرایی كشور ادامه داد: برنامه‌ریزی فرهنگی باید در یك افق زمانی و در محدوده و منطقه مشخص برای سازمان‌ها مختلف كشور تعریف شود. دستگاه‌های فرهنگی سه كاركرد اصلی و جدی دارند. مدیران فرهنگی باید اول پژوهش فرهنگی، دوم آموزش و تبیین فرهنگی و سوم تبلیغات فرهنگی را دنبال ‌كنند. 

این پژوهشگر فرهنگی ادامه داد: پژوهش‌های فرهنگی، تحقیقات در وضعیت فرهنگ آرمانی، فرهنگ هدف و فرهنگ موجود صورت می‌گیرد اما آموزش و تبلیغات فرهنگی، فقط مربوط به فرهنگ هدف می‌شود. در آموزش انتقال آموزهای فرهنگی مطرح است اما در تبلیغات القای آموزه‌های فرهنگی مهم است. اتفاقا در دو حوزه آموزش و تبلیغات است كه محصولات فرهنگی تولید می‌شوند.

ناظمی اردكانی همچنین در مورد رویكردهای حوزه فرهنگی گفت: سه رویكرد در حوزه فرهنگی داریم. اولین رویكرد، رویكرد آرمانگرایی است كه در جامعه شیعی نمود بیشتری دارد و نسبت به وضع موجود معترض و در طلب وضع مطلوب است. نوآوری و تحول یكی از ثمرات داشتن چنین رویكردی است. 

وی ادامه داد: دومین رویكرد، رویكرد واقع بینانه است و در مقابل آرمانگرایی قرار می‌گیرد و رضایتمندی از وضع موجود مبنای آن است. اما آنچه در راهبردهای فرهنگی جامعه اسلامی باید لحاظ شود نگاه آرمانگرایی واقع بینانه است. ما بر اساس نگاه‌ آرمانی به واقعیت‌ها توجه داریم و برای آن راهبرد تعریف می‌كنیم. هیچ گاه از آرمان‌های‌مان كوتاه نمی‌آییم ولی شرایط و مقتضیات زمانی و مكانی را هم در نظر می‌گیریم.