ما زحمت کشیدیم، سودش را دیگران بردند...

: محققان عرب در حوزه‌های مختلف در آثار خود تمام دستاوردهای جهان اسلام را به نام اعراب ثبت می کنند و مترجمانی که قصد برگردان این کتاب‌ها را دارند باید این موارد را در ترجمه تصحیح کنند.

به گزارش ، حمید فرهمند بروجنی، مترجم کتاب "دانشنامه خطوط اسلامی" به مناسبت انتشار این کتاب درپاسخ به این سئوال ایبنا که نام اصلی کتاب «بدایع الخط العربی» است.چرا عنوان «دانشنامه خطوط اسلامی» را برای ترجمه انتخاب کردید؟ گفت: در انتخاب عنوان کتاب من با چند مشکل روبه‌رو بودم. ترجمه تحت لفظی عنوان این کتاب «تازه‌های خط عربی» می شود. انتخاب این عنوان کتاب را با اشکال مواجه می‌کرد، چرا که اولا بسیاری از این خط‌ها پیشتر منتشر شده بودند و از این نظر دیگر بدیع و تازه نبودند.

وی افزود: نکته مهم دیگر این بود که بسیاری از این خطوط نه بدایع خط عربی بلکه بدایع خط اسلامی هستند. متاسفانه نویسندگان و محققان عرب با تعصب بی‌جای خود دستاوردهای تمام مسلمانان را به پای عرب‌ها می‌گذارند. بسیاری از خطوط منتشر شده در این کتاب متعلق به هنرمندان جهان اسلام و تمدن اسلامی است و نه صرفا هنرمندان عرب. بر این اساس بهتر دیدم این کتاب با عنوان «دانشنامه خطوط اسلامی» منتشر شود.

این نویسنده در بخش دیگری گفت: بسیاری از برترین‌های خطوط منتشر شده در این کتاب، از آثار خوشنویسان ایرانی یا هنرمندان دست‌پرورده استادان ایرانی است. به عنوان مثال ابن‌مقله بیضاوی شیرازی و ابن‌بواب و اثرگذارترین شاگردان یاقوت مستعصمی، خوشنویس شهیر، همه اهل ایران بزرگ بوده و آثار آنها در زمره درخشان‌ترین آثار هنر خوشنویسی در تاریخ هنر اسلامی است. همچنین بیشترین خطوط ابداعی و مهم‌ترین تغییرات در خط کوفی توسط ایرانی‌ها صورت گرفته است.

وی ادامه داد: این کتاب در زبان اصلی دوبار منتشر شده است. نخستین انتشار آن در سال 1346 شمسی در بغداد به دست مخاطبان رسید. چاپ دوم آن هم در حدود 12 سال پیش در دبی منتشر شد.

چاپ دوم کتاب کیفیت خوبی ندارد

"من این دو نسخه را با هم مقایسه کردم. چاپ نخست کتاب بسیار مناسب و پاکیزه بود، اما چاپ دوم آن با کیفیتی بسیار بد و غلط‌های چاپی بسیار به دست مخاطب رسید. اساس من برای ترجمه هم همین نسخه بغداد بود. "

مترجم کتاب دانشنامه خطوط اسلامی همچنین اظهار داشت: اما درباره مباحث کتاب و احتمال کهنه بودن آن باید بگویم این کتاب به‌نظر من تاریخ مصرف ندارد. فصل نخست این کتاب درباره سیر خوشنویسی در تمدن اسلامی و همچنین درباره کار هنری خوشنویسان عرب و تُرک، مطالب مهمی دارد. ما در کتاب‌ها و منابع خوشنویسی در ایران درباره جایگاه خوشنویسان ترک در سیر تطور و تحول خطوط اسلامی تاکنون هیچ منبعی نداشتیم اما تُرک‌ها به ویژه در خطوط ثلث و نسخ به شیوه یاقوتی، خوشنویسان اثرگذار بسیاری داشتند.

وی گفت: از این منظر این کتاب، خلا نبودن منابع درباره هنرمندان تُرک را پر می‌کند. همچنین این کتاب یک منبع معتبر در نامگذاری‌ درست اقلام خط است. نویسنده در آخر کتاب توضیحاتی درباره انواع خطوط ارائه کرده که منبع معتبری برای دانشجویانی که درس خواندن خطوط و کتبیه‌ها دارند،است.

کتاب تصاویر بسیاری از نمونه‌های انواع خطوط دارد. این نمونه‌ها سرمشق خوبی برای کسانی است که علاقه‌مند به خوشنویسی هستند و این هنر را تمرین می‌کنند.

او تاکید کرد که همچنین ترکیبات تصویری مناسبی نیز برای گرافیست‌ها دارد و می‌تواند به خلاقیت آنها کمک کند. در نهایت باید اشاره کنم که در میان آثار پژوهشگران ایرانی، نیاز بود که دیدگاه یک محقق غیرایرانی نیز درباره خوشنویسی وجود داشته باشد.