علم سُلطان است؛ قدرت بازدارندگی در سایه مرجعیت علمی و فناوری هستهای
«العِلمُ سُلطانٌ، مَن وَجَدَهُ صالَ بِهِ وَ مَن لَم یَجِدهُ صیلَ عَلَیه»؛ این کلام امیرالمؤمنین علیبنابیطالب (ع) که «دانش، سلطنت و قدرت است، هر که آن را بیابد با آن یورش برد و پیروز شود و هر که آن را نیابد، بر او یورش برند»، همواره یکی از محورهای بنیادین نگاه رهبر فقید انقلاب اسلامی به مقوله علم و فناوری بوده است. ایشان در طول دهههای اخیر، به شکل مستمر بر ضرورت جنبش نرمافزاری، نهضت تولید علم و در نهایت کسب مرجعیت علمی تأکید داشتند و این موضوع را نه یک شعار تبلیغاتی، بلکه زمینهای برای ایجاد تمدن نوین اسلامی و تضمین استقلال و پیشرفت همهجانبه کشور میدانستند.
رهبر معظم انقلاب در تبیین مفهوم مرجعیت علمی، آن را به عنوان یکی از اصلیترین اهداف نظام اسلامی مطرح کرده و با نگاه آیندهپژوهانه خود، آن را از مرزهای منافع ملی فراتر برده و به عنوان یک وظیفه تاریخی برای نخبگان ایرانی تعریف میکنند. ایشان در سال ۱۳۹۵، در جمع دانشجویان و اساتید دانشگاههای کشور، به صراحت اعلام کردند: «بنده چند سال قبل از این، به جوانهای دانشجو و اهل علم گفتم که شما باید کاری کنید که پنجاه سال بعد، اگر کسی خواست به تازههای علمی آن روز دست پیدا کند، مجبور بشود بیاید زبان فارسی یاد بگیرد؛ این میشود، این ممکن است». در نگاه ایشان، این چشمانداز بلندمدت که ممکن است برای برخی غیرممکن به نظر برسد، در پرتو همت و اراده جوانان ایرانی حادث شدنی است و مصادیق آن را میتوان در پیشرفتهای حیرتآور هستهای، نانو و سلولهای بنیادی در همین چند دهه اخیر به وضوح دید.
از منظر ایشان، پژوهش و حرکت علمی در کشور از دوقطبی کاذب تحقیق بنیادین و حل مسائل روز خارج است. ایشان در دیدار اساتید دانشگاهها در سال ۱۳۹۷، ضمن انتقاد از برخی که گمان میکردند این دو هدف با یکدیگر تعارض دارند، تأکید فرمودند: «هدف پژوهش قاعدتاً دو چیز است: یکی رسیدن به مرجعیت علمی و حضور در جمع سرآمدان علم و فناوری، دوم حل مسائل کنونی و آینده کشور. اینها با هم منافات هم ندارد؛ شنیدهام بعضی میگویند آقا چطور [منافات ندارد]؟ این هدف درست است یا آن هدف؟ هر دو هدف درست است». این نگاه جامع، نشان میدهد که ایشان به دنبال یک نظام علمی پویا بودند که همزمان هم به قلههای دانشی دست یابد که حرف اول را در جهان بزند و هم بتواند مشکلات ملموس و جاری مردم را، از بیکاری و تورم تا مسائل زیرساختی، حل کند.
اما منظومه فکری رهبری در این حوزه تنها محدود به شعار و آرزو باقی نماند. ایشان در تاریخ ۲۹ شهریور ۱۳۹۳، اسناد بالادستی و راهبردی این حوزه را با ابلاغ سیاستهای کلی علم و فناوری تثبیت کردند. این سند که خطاب به قوای سهگانه ابلاغ شد، اولین بند خود را به جهاد مستمر علمی با هدف کسب مرجعیت علمی و فناوری در جهان اختصاص داده است. در شرح این بند، راهبردهایی چون تولید علم و توسعه نوآوری، تبدیل ایران به قطب علمی جهان اسلام و دستیابی به علوم و فناوریهای پیشرفته به عنوان برنامههای عملیاتی کشور تعریف شده است. نگاه نافذ ایشان در این ابلاغیه، حتی به جزئیات اجرایی مانند فزایش بودجه تحقیق و پژوهش به حداقل چهار درصد تولید ناخالص داخلی نیز تسری پیدا کرده است. این سند، نشاندهنده ترسیم یک برنامه منسجم و زمانبندی شده برای رسیدن به قلههای دانش در مقابل سیاستهای پراکنده و بیهدف گذشته است.
یکی از بارزترین مصادیق عینی این سیاستها، پیشرفت خیرهکننده فناوری هستهای در کشور است. رهبر معظم انقلاب در دیدار متصدیان این صنعت، آن را عاملی چندوجهی برای عزت ملی ارزیابی کردند: «این صنعت، هم از لحاظ پیشرفت کشور و تواناییهای کشور در عرصههای فنی، اقتصادی، سلامت و غیره که به کشور آبرو میبخشد و زندگی را برای مردم بهتر میکند دارای اهمیت است، هم از جهت وزن سیاسی جهانی و بینالمللی برای کشور». ایشان همچنین به جنبه حیاتی دیگری از پیشرفت علمی اشاره میکنند و آن بازدارندگی و امنیت ملی است. در بیانات متعدد ایشان، میتوان این نکته را دریافت که دانشمندان و متخصصان ایرانی در حوزه نظامی و موشکی و همچنین در عرصههای حساس علم، عملاً با دستیابی به فناوریهای پیشرفته، یک قدرت بازدارنده در مقابل دشمنان به وجود آوردهاند؛ موضوعی که امروزه به عنوان یکی از اصلیترین عوامل جلوگیری از تجاوز خارجی و تضمین ثبات منطقه شناخته میشود. ایشان نسبت به هرگونه توافقی که بخواهد زیرساختهای صنعت هستهایی را تخریب کند، هشدار دادند و فرمودند: «ممکن است در یک زمینههایی بخواهید توافقهایی بکنید؛ عیب ندارد، توافق کنید، اما زیرساختها دست نخورد، اینها خراب نشود، اینها محصول زحمت دیگران است».
در تکمیل زنجیره علم، اقتصاد دانشبنیان از جایگاه ویژهای در منظومه فکری ایشان برخوردار است. ایشان در یکی از مؤلفههای دهگانه سیاستهای اقتصاد مقاومتی که ابلاغ کردند، به طور مستقیم به دانشمحوری به عنوان یک «مشخصه بسیار مهم» اشاره دارند. ایشان همچنین شرکتهای دانشبنیان را یکی از تجربههای موفق مردمی سازی اقتصاد و پله ترقی برای تبدیل ایده به ثروت میدانند و همواره خواستار گسترش کمّی و کیفی آنها هستند. ایشان گامهای علمی را قاعدتاً از ذهن یک نخبه تا بازار مصرف ترسیم کرده و سیر ایده به علم، علم به فناوری، فناوری به صنعت و صنعت به بازار مصرف را برای رفع مشکلات کشور حیاتی میدانند.
نهایتاً، رهبر معظم انقلاب اسلامی، با پیوند زدن مفاهیمی چون مرجعیت علمی، پیشرفت فناوری و تمدن نوین اسلامی، آرمانی فراتر از حل معضلات روزمره را ترسیم میکنند. ایشان باور داشتند که پیشرفتهای علمی و فناورانه، اگرچه به تنهایی و بدون اتکا به معنویت و اخلاق، نمیتواند سعادت بشری را تأمین کند، در عین حال پایه و اساس هرگونه پیشرفت مادی و اقتدار ملی به شمار میآید. ایشان همواره از نخبگان و جوانان میخواهند که ناامید نشوند، با ایمان و انگیزه به تلاش ادامه دهند و مطمئن باشند که مسیر طولانی کسب مرجعیت علمی، با همت بلند آنها قابل پیمایش است. در این نگاه، آیندهای روشن در انتظار کشوری است که دانشمندانش در قلههای علم تکیه زنند و با نوآوری و نظریهپردازی، علاوه بر تأمین نیازهای خود، پاسخگوی نیازهای علمی جهان باشند.
انتهای پیام/