قیام ۱۵ خرداد؛ نقطه عطفی که سلطنت پهلوی را به چالش کشید

حجت‌الاسلام والمسلمین محمدحسن دری کفرانی، استاد دانشگاه علم و صنعت و شهید رجایی، در گفت‌وگو با میزان به تبیین ابعاد مختلف قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ پرداخت و آن را نقطه عطفی در تاریخ معاصر ایران و سرآغاز نهضت اسلامی به رهبری امام خمینی(ره) دانست.

وی مهم‌ترین علل شکل‌گیری این قیام را سیاست‌های ضد دینی حکومت پهلوی، استبداد و خفقان سیاسی، وابستگی رژیم به قدرت‌های خارجی و روشنگری‌های امام خمینی(ره) برشمرد و تأکید کرد: بازداشت امام پس از سخنرانی تاریخی عاشورای سال ۱۳۴۲، موجب شد مردم که این اقدامات را تهدیدی علیه اسلام و استقلال کشور می‌دانستند، به صحنه آمده و قیام ۱۵ خرداد را رقم بزنند.

این استاد دانشگاه با اشاره به تفاوت اساسی این قیام با اعتراضات پیشین، خاطرنشان کرد: مهم‌ترین تفاوت، برخورداری از رهبری واحد، مردمی و دینی بود. امام خمینی(ره) با شجاعت و بصیرت، مطالبات مردم را در چارچوب آموزه‌های اسلامی تبیین کردند، در حالی که بسیاری از جنبش‌های گذشته با اختلافات داخلی یا فقدان رهبری واحد مواجه بودند.

دری کفرانی درباره واکنش حکومت پهلوی به این قیام گفت: رژیم تصور می‌کرد با بازداشت امام و سرکوب معترضان، نهضت را متوقف خواهد کرد، اما این اقدام موجب افزایش نفرت عمومی از رژیم، گسترش دامنه اعتراضات و تثبیت جایگاه امام به عنوان رهبر نهضت اسلامی شد. سرکوب خونین مردم، ماهیت استبدادی حکومت را آشکار ساخت و روحیه مقاومت را تقویت کرد.

وی دستاوردهای کوتاه‌مدت قیام را بیداری سیاسی، افزایش وحدت اجتماعی و تثبیت رهبری امام دانست و در بخش بلندمدت تأکید کرد: این قیام، زمینه‌های فکری، فرهنگی و اجتماعی پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ را فراهم کرد و فرهنگ مقاومت، استقلال‌خواهی، استکبارستیزی و نقش‌آفرینی مردم در سرنوشت کشور، از مهم‌ترین میراث‌های آن است.

این استاد دانشگاه، وجوه اشتراک قیام ۱۵ خرداد با نهضت تنباکو و انقلاب مشروطه را نقش‌آفرینی روحانیت، حضور گسترده مردم و مقابله با استبداد و نفوذ بیگانگان دانست، اما تفاوت اساسی را در رهبری واحد امام خمینی(ره)، پیوند عمیق‌تر دین و سیاست، هدف‌گیری بنیادین نظام سلطنتی و استمرار نهضت تا پیروزی انقلاب اسلامی عنوان کرد.

دری کفرانی در پایان با اشاره به بازتولید خاطره این قیام در طول سالیان، تصریح کرد: حضور قیام ۱۵ خرداد در کتاب‌های درسی، پژوهش‌های دانشگاهی، آثار فرهنگی و مراسم سالگرد و نیز انتقال خاطرات مبارزان به نسل‌های جدید، موجب شده است که ۱۵ خرداد نه فقط یک واقعه تاریخی، بلکه بخشی از حافظه جمعی ملت ایران و نماد بیداری، مقاومت و اراده برای دستیابی به استقلال، عزت و حاکمیت ارزش‌های اسلامی باشد.

انتهای پیام/