حمله به مراکز و تاسیسات هسته‌ای؛ جنایت جنگی از منظر حقوق بین‌الملل

تاسیسات هسته‌ای صلح‌آمیز، مانند نیروگاه‌های برق هسته‌ای، مراکز تحقیقاتی و سایر تاسیسات مرتبط با انرژی هسته‌ای برای مقاصد غیرنظامی، نقش حیاتی در تامین انرژی، پزشکی و تحقیقات علمی دارند. 

با این حال، حمله به این تاسیسات نه تنها خطر انتشار مواد رادیواکتیو و آلودگی گسترده محیط‌زیستی و انسانی را به همراه دارد، بلکه براساس حقوق بین‌الملل بشردوستانه (IHL) به‌طور صریح ممنوع است. 

چنین حمله‌ای می‌تواند به خسارات شدید و غیرقابل جبران به غیرنظامیان منجر شود و در بسیاری از موارد به‌عنوان جنایت جنگی تلقی می‌شود. این ممنوعیت ریشه در اصول اساسی حقوق بین‌الملل، از جمله تمایز بین اهداف نظامی و غیرنظامی، تناسب و احتیاط دارد.

مهم‌ترین سند حقوقی، ماده ۵۶ پروتکل اضافی اول به کنوانسیون‌های چهارگانه ژنو است که به‌طور خاص به حفاظت از تاسیسات و تاسیسات حاوی نیرو‌های خطرناک (مانند سدها، دیوار‌های آب‌بند و نیروگاه‌های برق هسته‌ای) می‌پردازد. 

متن کامل ماده به شرح زیر است:

تاسیساتی که حاوی نیرو‌های خطرناک هستند، یعنی سدها، دیوار‌های آب‌بند و نیروگاه‌های برق هسته‌ای، حتی در صورتی که این اشیاء اهداف نظامی باشند، نباید مورد حمله قرار گیرند، اگر چنین حمله‌ای بتواند باعث آزادسازی نیرو‌های خطرناک و در نتیجه خسارات شدید در میان جمعیت غیرنظامی شود. اهداف نظامی دیگر که در داخل یا مجاورت این تاسیسات قرار دارند نیز نباید مورد حمله قرار گیرند، اگر چنین حمله‌ای بتواند باعث آزادسازی نیرو‌های خطرناک از این تاسیسات و در نتیجه خسارات شدید در میان جمعیت غیرنظامی شود.

این ماده بخشی از عرف بین‌المللی تلقی می‌شود و برای بیشتر کشور‌ها (حتی غیرعضو پروتکل) الزام‌آور است. 

در درگیری‌های مسلحانه غیربین‌المللی نیز ماده ۱۵ پروتکل اضافی دوم همین ممنوعیت را برقرار کرده است.

کنفرانس عمومی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در قطعنامه‌های متعدد (مانند GC (XXVII) /RES/۴۰۷ سال ۱۹۸۳، GC (XXIX) /RES/۴۴۴ سال ۱۹۸۵ و قطعنامه‌های اخیر) به صراحت اعلام کرده است که هرگونه حمله مسلحانه یا تهدید به تاسیسات هسته‌ای صلح‌آمیز، نقض اصول منشور ملل، حقوق بین‌الملل و اساسنامه آژانس است. این قطعنامه‌ها تاکید دارند که چنین حمله‌ای می‌تواند به انتشار مواد رادیواکتیو با پیامد‌های وخیم فراتر از مرز‌ها منجر شود و نقش آژانس در توسعه صلح‌آمیز انرژی هسته‌ای را به خطر می‌اندازد. 

مجمع عمومی سازمان ملل هم در قطعنامه‌های متعدد (مانند A/RES/۳۶/۲۷ و A/RES/۳۸/۹) حمله به تاسیسات هسته‌ای صلح‌آمیز را محکوم کرده و آن را نقض منشور ملل دانسته است. همچنین، معاهدات منطقه‌ای مانند معاهده منطقه عاری از سلاح هسته‌ای آفریقا (Pelindaba) و توافق دوجانبه هند و پاکستان، حمله به این تاسیسات را ممنوع اعلام کرده‌اند.

ماده ۸۵ (۳) پروتکل اضافی اول حمله به تاسیسات حاوی نیرو‌های خطرناک را در زمره نقض‌های جدی قرار می‌دهد که معادل جنایت جنگی است. اگر حمله عمدی و با آگاهی از خطر آزادسازی نیرو‌های خطرناک و خسارات شدید غیرنظامی انجام شود، مرتکبان مسئول کیفری فردی هستند.

علاوه بر این، در اساسنامه دیوان کیفری بین‌المللی (Rome Statute)، چنین حمله‌ای می‌تواند تحت جنایت‌های جنگی مانند حمله عمدی به جمعیت غیرنظامی یا حمله بدون تبعیض (ماده ۸) پیگیری شود. 

همچنین کمیته بین‌المللی صلیب سرخ (ICRC) تاکید کرده که راه‌اندازی حمله علیه نیروگاه‌های هسته‌ای تحت شرایط خاص می‌تواند جنایت جنگی محسوب شود.

انتهای پیام/