گذار از «حضور حقوقی» به «اثرگذاری حقوقی» ایران در ساختن نظم عادلانهتر بینالمللی
سارا شیرازی حقوقدان و سفیر مسئولیتهای اجتماعی مرکز وکلا، کارشناسان رسمی و مشاوران خانواده قوه قضاییه در یادداشتی که در اختیار خبرگزاری میزان قرار داد نوشت: حضور ریاست قوه قضاییه جمهوری اسلامی ایران در اجلاس سران نظامهای قضایی کشورهای عضو بریکس در دهلینو را نمیتوان صرفاً یک سفر رسمی یا حضور در یک نشست بینالمللی دانست. از منظر حقوقی، این سفر را باید یکی از جلوههای مهم و اثرگذار «دیپلماسی قضایی» جمهوری اسلامی ایران و تلاشی برای افزایش سهم و نقش کشورهای مستقل و نوظهور در شکلدهی به آینده نظم حقوقی بینالمللی دانست.
آنچه در این سفر اهمیت ویژه دارد، عبور از دیپلماسی حقوقی مبتنی بر گفتوگوهای تشریفاتی و حرکت به سمت همکاری حقوقی نهادینه، مستمر و نتیجهمحور است؛ رویکردی که در پیشنهادهای مطرحشده برای توسعه همکاریهای قضایی بریکس نیز بهروشنی دیده میشود. پیشنهادهایی برای ایجاد سازوکارهای عملی در همکاریهای قضایی، مقابله با جرایم سازمانیافته فرامرزی، توسعه معاضدتهای قضایی و تقویت امنیت حقوقی تجارت و سرمایهگذاری، نشان میدهد که قوه قضاییه ایران، بریکس را نه صرفاً یک عرصه سیاسی، بلکه یک ظرفیت مهم برای ساختن زیرساختهای حقوقی نظم آینده جهان میبیند.
از منظر یک حقوقدان که به تازگی در همین چارچوب، پیشنهاد «ابتکار بریکس برای عدالت مادرانه در توسعه» را مطرح کردهام، معتقدم اهمیت این مسیر زمانی بیشتر آشکار میشود که مفهوم عدالت را از سطح مرزهای ملی فراتر ببریم و آن را در متن تحولات جهانی، توسعه پایدار و حقوق نسلهای آینده تعریف کنیم.
در اجلاس حقوقی بریکس در دهلینو، تلاش کردم این نگاه را مطرح کنم که عدالت نباید صرفاً به معنای رفتار یکسان با همه تلقی شود؛ بلکه عدالت واقعی باید بتواند تفاوت نیازها، آسیبپذیریها و شرایط انسانها را ببیند و در سیاستگذاریهای توسعهای، حقوق زنان، کودکان و نسلهای آینده را نیز در محاسبات خود وارد کند.
از همین منظر، سفر ریاست قوه قضاییه به هند برای من واجد یک معنای مهمتر نیز است، وقتی دستگاه قضایی یک کشور در بالاترین سطح در گفتوگوهای حقوقی بریکس حضور پیدا میکند، در واقع در حال مشارکت در گفتوگو درباره آینده حقوق بینالملل است.
دیدارهای رئیس قوه قضاییه با عالیترین مقامات قضایی کشورهای عضو بریکس، از جمله هند، چین، روسیه، بلاروس و اندونزی، ظرفیت ارزشمندی برای تبدیل روابط سیاسی و اقتصادی میان کشورها به روابط پایدار حقوقی و قضایی ایجاد میکند. این تعاملات میتواند در آینده به همکاریهای گستردهتر در حوزه معاضدت قضایی، مقابله با جرایم فرامرزی، حمایت از تجارت و سرمایهگذاری، تبادل تجربیات قضایی و حتی شکلگیری سازوکارهای مشترک حقوقی منجر شود.
نکته مهم دیگر، پیوند میان دیپلماسی قضایی و دیپلماسی عمومی بود. حضور رئیس قوه قضاییه در میان رهبران ادیان، علما و فرهیختگان هند و انتقال روایت ایران از تحولات منطقه، نشان داد که دستگاه قضایی میتواند در کنار مأموریتهای تخصصی خود، به عنوان یکی از حاملان گفتمان حقوقی و انسانی جمهوری اسلامی ایران در عرصه بینالمللی نیز ایفای نقش کند.
امروز جهان بیش از هر زمان دیگری نیازمند گفتوگویی حقوقی است که محدود به یک جغرافیا یا یک قرائت خاص از حقوق بینالملل نباشد. کشورهای بریکس این ظرفیت را دارند که در کنار همکاریهای اقتصادی و سیاسی، به تدریج در حوزه حقوق و قضا نیز به یک شبکه مؤثر از همکاریهای جنوب جهانی تبدیل شوند.
از این منظر، حضور فعال رئیس قوه قضاییه جمهوری اسلامی ایران در این اجلاس را باید یک دستاورد مهم برای دیپلماسی حقوقی کشور دانست؛ دستاوردی که ارزش آن تنها در نتایج فوری سفر خلاصه نمیشود، بلکه در مسیر بلندمدتی است که برای حضور فعالتر ایران در معماری حقوقی آینده جهان گشوده میشود.
اگر قرار باشد بریکس از یک ائتلاف اقتصادی فراتر رفته و به یک ظرفیت تمدنی و بینالمللی تبدیل شود، بدون تردید «حقوق و عدالت» باید یکی از ستونهای اصلی آن باشد؛ و چه ارزشمند است که ایران در این مسیر، نه فقط به عنوان یک عضو، بلکه به عنوان صاحب ایده، صاحب ابتکار و کنشگر فعال در شکلدهی به گفتمان حقوقی آینده بریکس حضور داشته باشد.
سفر اخیر ریاست قوه قضاییه به هند را از همین منظر باید دید؛ سفری که میتواند یکی از گامهای مهم در مسیر گذار از «حضور حقوقی» به «اثرگذاری حقوقی» ایران در بریکس و در ساختن نظم عادلانهتر بینالمللی باشد.
انتهای پیام/
