دیپلماسی قضایی؛ پیوند عدالت، منافع ملی و همکاریهای بینالمللی
عابد اکبری، کارشناس مسائل بینالملل طی یادداشتی برای میزان به تشریح اهمیت اجلاس قضایی بریکس و ظرفیتهای این اجلاس برای ایران پرداخته است.
متن این یادداشت را در ادامه میخوانید:
سفر حجتالاسلاموالمسلمین غلامحسین محسنیاژهای، رئیس قوه قضاییه جمهوری اسلامی ایران به هند را باید فراتر از یک سفر رسمی و در چارچوب تحولات مهمی تحلیل کرد که امروز در مفهوم و کارکرد دیپلماسی در جهان رخ داده است. در جهان پیچیده و بههمپیوسته امروز، دیپلماسی دیگر صرفا در گفتوگوهای سیاسی میان وزارتخانههای امور خارجه خلاصه نمیشود. نهادهای اقتصادی، پارلمانها، دانشگاهها، مراکز علمی و فناوری و دستگاههای قضایی نیز به تدریج به بازیگران مؤثر در تعاملات بینالمللی تبدیل شدهاند. در این میان، دیپلماسی قضایی یکی از مهمترین عرصههایی است که میتواند میان منافع ملی، عدالت و همکاریهای بینالمللی پیوند برقرار کند.
دیپلماسی قضایی را میتوان استفاده از ظرفیتهای دستگاه قضایی برای توسعه همکاریهای حقوقی و قضایی با دیگر کشورها و سازمانهای بینالمللی دانست. مقابله با جرایم سازمانیافته فراملی، مبارزه با فساد و پولشویی، پیگیری حقوق اتباع در خارج از کشور، انتقال محکومان، استرداد مجرمان، مقابله با جرایم سایبری و توسعه همکاریهای حقوقی، تنها بخشی از حوزههایی هستند که بدون ارتباط مؤثر میان دستگاههای قضایی کشورها نمیتوان در آنها به نتایج مطلوب رسید.
اهمیت این مسئله زمانی بیشتر آشکار میشود که بدانیم توسعه روابط سیاسی و اقتصادی کشورها، نیازمند پشتوانههای حقوقی و قضایی مطمئن است. هیچ رابطه اقتصادی پایداری بدون امنیت حقوقی شکل نمیگیرد و هیچ سرمایهگذاری بلندمدتی بدون وجود سازوکارهای روشن برای حمایت از حقوق سرمایهگذاران و حل اختلافات دوام نخواهد داشت. از این منظر، دیپلماسی قضایی صرفاً فعالیتی در حاشیه سیاست خارجی نیست، بلکه بخشی از زیرساخت توسعه روابط بینالمللی کشورهاست.
سفر رئیس قوه قضاییه به هند از این منظر دارای اهمیت ویژهای است. هند امروز یکی از قدرتهای بزرگ و رو به رشد جهان و بازیگری مهم در تحولات آینده آسیاست. این کشور با برخورداری از ظرفیتهای گسترده اقتصادی، جمعیتی، علمی و فناوری، نقشی تعیینکننده در شکلگیری نظم چندقطبی آینده خواهد داشت. همزمانی عضویت ایران و هند در بریکس نیز فرصتهای تازهای را برای توسعه همکاری میان دو کشور فراهم کرده است.
روابط ایران و هند علاوه بر ظرفیتهای اقتصادی و سیاسی، از پشتوانه تاریخی و تمدنی قابلتوجهی برخوردار است. دو کشور میتوانند در حوزههای تجارت، انرژی، حملونقل، ترانزیت و اتصال منطقهای همکاریهای گستردهتری داشته باشند. موقعیت ژئوپلیتیکی ایران نیز برای هند اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا ایران میتواند یکی از مسیرهای مهم اتصال هند به آسیای مرکزی، قفقاز و مناطق پیرامونی باشد.
با این حال، تبدیل ظرفیتهای بالقوه به همکاریهای واقعی و پایدار، نیازمند ایجاد سازوکارهای نهادی است. گسترش تجارت و سرمایهگذاری میان ایران و هند بدون ایجاد بسترهای حقوقی مطمئن، با محدودیت مواجه خواهد شد. فعالان اقتصادی باید بدانند در صورت بروز اختلاف، چه سازوکارهایی برای حل مسئله وجود دارد و حقوق آنها چگونه حمایت میشود. در اینجا، همکاری میان نهادهای حقوقی و قضایی دو کشور میتواند به تقویت اعتماد و کاهش ریسک در روابط اقتصادی کمک کند.
از سوی دیگر، همکاریهای قضایی در قالبهایی مانند بریکس نیز اهمیت روزافزونی پیدا کرده است. جهان امروز بیش از گذشته به سمت چندجانبهگرایی و افزایش نقش قدرتهای غیرغربی حرکت میکند. کشورهای عضو بریکس، با وجود تفاوتهای سیاسی و اقتصادی، در یک واقعیت مشترک هستند: ضرورت ایجاد سازوکارهای جدید و متنوع برای همکاری بینالمللی و افزایش نقش کشورهای در حال ظهور در مدیریت مسائل جهانی.
- بیشتر بخوانید:
- دیپلماسی قضایی در دهلی نو؛ نقشه راه ایران برای حقوقیسازی پیگیری جرایم و تروریسم دولتی
- بریکس؛ میدان تازه همکاری قضایی ایران با کشورهای مستقل
در چنین شرایطی، همکاری قضایی میان این کشورها میتواند زمینهای برای تبادل تجربه، هماهنگی در مقابله با جرایم فراملی و تقویت سازوکارهای حقوقی مستقل و عادلانهتر فراهم کند. جمهوری اسلامی ایران نیز میتواند از ظرفیت این همکاریها برای دفاع مؤثرتر از حقوق و منافع ملی خود بهره ببرد.
دیپلماسی قضایی همچنین حامل یک پیام مهمتر است: حفظ منافع ملی در جهان امروز نیازمند حضور فعال همه ظرفیتهای حاکمیتی در عرصه بینالمللی است. سیاست خارجی موفق، تنها محصول گفتوگوهای سیاسی نیست. اقتصاد، فرهنگ، علم، فناوری، پارلمان و دستگاه قضایی نیز باید در یک منظومه هماهنگ، ظرفیتهای کشور را برای گسترش همکاریهای خارجی به کار گیرند.
از این منظر، سفر رئیس قوه قضاییه به هند را میتوان گامی در مسیر تقویت دیپلماسی چندلایه جمهوری اسلامی ایران دانست. تعمیق روابط با قدرتهای مهم آسیایی، بهویژه هند، یکی از ضرورتهای سیاست خارجی ایران در شرایط تحول نظم بینالمللی است و دیپلماسی قضایی میتواند یکی از حلقههای مهم این رابطه باشد.
امروز بیش از هر زمان دیگری روشن شده است که روابط پایدار میان کشورها تنها بر پایه توافقهای سیاسی شکل نمیگیرد؛ اعتماد، امنیت حقوقی و همکاری نهادی نیز از پایههای اصلی روابط پایدارند. دیپلماسی قضایی دقیقاً در همین نقطه قرار دارد؛ جایی که عدالت و قانون میتوانند به ابزاری برای تقویت اعتماد میان ملتها و حفاظت از منافع ملی تبدیل شوند.
سفر رئیس قوه قضاییه به هند را باید در چنین چارچوبی ارزیابی کرد؛ گامی در جهت فعالسازی ظرفیتهای دستگاه قضایی در عرصه بینالمللی و تقویت پیوندهای ایران با یکی از مهمترین قدرتهای نوظهور جهان. در جهانی که آینده آن بیش از گذشته در آسیا و در همکاری قدرتهای نوظهور شکل میگیرد، دیپلماسی قضایی میتواند یکی از ابزارهای مؤثر جمهوری اسلامی ایران برای ساختن روابطی پایدارتر، عادلانهتر و مبتنی بر منافع مشترک باشد.
انتهای پیام/
