احتمال اوج گرفتن گرد و غبار در کشور در پایان مهر و اواسط آذر/ رسیدگی فوری به هامون در دستور کار است

Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA MicrosoftInternetExplorer4

/* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin-top:0cm; mso-para-margin-right:0cm; mso-para-margin-bottom:10.0pt; mso-para-margin-left:0cm; line-height:115%; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-theme-font:minor-fareast; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:Arial; mso-bidi-theme-font:minor-bidi;} : شاید اگر طوفان تهران اتفاق نیافتاده بود افکار عمومی به پدیده گرد و غبار و درگیری جنوب استان ایلام، خوزستان و به طور جدی منطقه شمال سیستان و بلوچستان در محدوده دریاچه هامون توجه نمی کردند.این در حالی است که خوزستان از سال 1388 در بحران گرد و غبار قرار گرفت و تا امروز از خشکیدگی تالاب ها رنج می برد گفته می شود. واقعیت این است که این روزها هامون به شدت در خطر است. هر چند امسال بادها موافق وزیده و شاهد اوج گرفتن پدیده گرد و غبار در کشور نبوده ایم اما این احتمال تا پایان مهر و اواسط آذر وجود دارد که با این پدیده مواجه شویم. ضیاع الدین شعاعی، رئیس دفتر ملی مقابله با پدیده گرد و غبار سازمان حفاظت از محیط زیست کشور در گفت و گو با میزان برنامه های سازمان محیط زیست برای مقابله با گرد و غبار در کشور را برای ما تشریح می کند.

اولویت بندی دفتر مقابله با پدیده گرد و غبار برای حل این معضل در کشور بر چه اساسی تعیین می شود؟
این دفتر برای انجام ماموریت هایش نیاز به اطلاعات پایه دارد. لذا اولویت اول این بود که در مورد منشاء های داخلی و خارجی گرد و غبار در کشوردست به تهیه سند ملی بزنیم تا مبنایی برای اقدامات ما شود. براین اساس درصدد هستیم فرصت را غنیمت بشماریم و برای کل کشور سند جامع مبارزه با پدیده گرد و غبار تهیه کنیم تا دولت های آتی هم بتوانند از آن استفاده قرار کنند و از دوباره کاری کار در این حوزه پرهیز شود.
در نتیجه اولویت ما تهیه دو سندی است که مبنایی برای اعتبارات دولت و فعالیت ها است. به طور طبیعی هر نقطه ای که طبق این مطالعات تقسیم بندی و درجه بندی شود، برای ما اولویت دارد.

به طور قطع این اقدام زمان بر است، در حالی که در برخی از مناطق اوضاع بحرانی است؟

بله، بنابراین در حال حاضر رسیدگی به جنوب استان ایلام، خوزستان و به جد منطقه شمال سیستان و بلوچستان در محدوده دریاچه هامون از نظر ما اهمیت دارد.

بنابراین با تکیه بر این سند ملی شما اولویت هایی دارید، در این مورد تمرکز شما بر چه موضوعاتی است؟
تمرکز ما بر دو موضوع است. یک مورد بحث پایش و پیشگیری که دو مقوله است، اما در یک بسته بررسی می شوند و بحث دیگر منشاء یابی است.
برای دست یافتن به دو موضوع ذکر شده دو پروژه ملی نیز تعریف کرده ایم و تا پایان سال این پروژه ها را اجرایی خواهیم کرد. در صورتی که این طرح ها به اتمام نرسد حداقل اقدامات مقطعی را از پروژه استخراج و عملیاتی می کنیم.
همچنین مباحثی نیز طبق آیین نامه سال 1389 توسط دولت به تصویب رسیده که در آن وظایف هر یک از دستگاه ها به تفکیک پیش بینی شده است. به عنوان مثال شهرداری ها موظف هستند منابع گرد و غبار اطراف شهرها را ساماندهی کنند، سازمان جنگل ها و مراتع باید به کنترل حاشیه بیابان ها بپردازد. علاوه بر این وزارت نیرو باید برای بحث تعامل حقابه های مرزی و رها کردن حقابه های تالاب ها اقدام کند.

با توجه به مواردی که به آنها اشاره کردید در بررسی های خود منشاء گرد و غبار ها را در کشور بیشتر خارجی ارزیابی می کنید یا داخلی؟
گردوغبارها در ایران بیشتر منشاء داخلی دارند. مطالعات اولیه نشان می دهد در جنوب استان تهران، ایلام، خوزستان، سمنان، کرمان، ایران مرکزی، یزد و اصفهان، باتلاق جازموریان و از همه مهم تر در هامون منشاء گرد و غبار داخلی است.
در کشورمان به جز منطقه شرق کشور همه حوادث مربوط به غبار محلی بوده است، اما در سیستان و بلوچستان علاوه بر اینکه پس از 9 سال بارندگی و آبگیری خوبی اتفاق افتاد به خاطر بادهای 120 روزه معروف در این استان تمامی این آب ها تبخیر شده اند و در حال حاضر زابل و شمال سیستان و هامون با گردو غبار مواجه است.

با توجه به اظهار نظر شما باید بیشترین تمرکز برای مقابله با این پدیده بر منشاء های داخلی متمرکز شود، حال این سئوال مطرح می شود که به طور کلی دلیل ایجاد گرد و غبار های داخلی در کشور چیست؟
این پدیده در داخل دلایل متفاوت دارد، اما باید گفت به طور عمده خشکسالی و خشک شدن تالاب ها دلیل اصلی بروز این شرایط به شمار می رود. خشکسالی 10 سال اخیر در کشور همواره به صورت موضعی شرایط را تحت تاثیر قرار داده است، همانند غبارهایی که در استان مرکزی داریم و بیشتر از کویر میقان بوده که حدود هشت تا 10 سالی ی شود که آبگیری نداشته است.

با توجه به این مشکلات آیا برای مقابله با منشاء گرد و غبار داخلی اقدامی صورت گرفته است؟
اقدام عملیاتی برای کنترل صورت نگرفته اما روند جنگل کاری و اموری که سازمان جنگل ها و مراتع و آبخیزداری انجام می دهد، در حال حاضر در دستور کار است. امیدواریم بتوانیم هرچه زودتر یک برنامه عملیاتی در کوتاه مدت و بلندمدت تهیه کنیم.

پس نیاز به راهکاری برای دلایل برون مرزی نداریم؟
 باید گفت درست است حجم و اندازه گرد و غبار وارد شده به کشور بیش از 15 تا 20 کیلومترنیست اما تعدد وقایعی که اتفاق می افتد و تاثیری که بر مردم می گذارد حائز اهمیت است. نمی توان گفت تمام گردوغبارها با منشاء خارجی است و به دلیل این که تعامل با خارج کشور مشکل است باید انتظار کشید. هجوم گرد و غبار خارجی به درون کشور مربوط به سال 80 تا 82 است که مردم به آن گرد و غبار عربی نیز می گویند.

گرد و غباری عربی می تواند دلیلی برای بروز این پدیده در پایتخت هم باشد، با توجه به فاصله زیادی که تهران از مرزها دارد؟
منشاء گرد و غبار خارجی در حقیقت در شرق اردن و سوریه و غرب عراق است. در حقیقت کریدور باد که از شمال غرب به سمت جنوب شرق حرکت می کند، بخشی از گرد و غبار را از این منشاء ها می گیرد و در صورتی که شرایط مقتضی باشد به کشور وارد می شود. از آنجا که در قسمت پشت زاگرس در حدود 10 کیلومتر ارتفاع می گیرد توانمند می شود و تا تهران نیز اوج می گیرد.
البته خوشبختانه امسال جهت باد به ما کمک کرد، همچنین با بارش هایی که در عراق اتفاق افتاد باعث شد با وضعیت بحرانی مواجه نباشیم.

پس منشاء گرد و غبار خارجی به همین موارد ختم می شود؟

البته منشاء گرد و غبار خارجی در ایران متنوع است.از یک سو کشور سوریه به دلیل امنیتی بودن و رها شدن زمین های کشاورزی آن نخستین منشاء گرد وغبار خارجی در ایران است. در اردن مشکلات امنیتی وجود ندارد، اما از گذشته یکی از منشاء های ورود گرد و غبار به کشورمان بوده است.
با این وجود زمانی که به عراق می رسیم مسئله پیچیده می شود.اقوانی که در منطقه غرب عراق ساکن هستند، به صورت سنتی زمین های کشاورزی خود را به لحاظ تثبیت مالکیت شخم می زنند. اکنون این زمین ها به دلیل درگیری ها با داعش در این منطقه رها شده اند به گونه ای که عکس های ماهواره ای بیانگر این است که بخش عمده ای از گرد و غبار از این ناحیه بلند خواهد شد.

از سوی دیگر متاسفانه بین النهرین با خشکیدگی 90 درصد تالاب های طبیعی بین دجله و فرات مواجه است علت آن نیز کنترل شدید آبی است که ترکیه به واسطه احداث سد آتاتورک و سایر سدها در بالا دست انجام داده است . در حقیقت به طور طبیعی ورود آب به دجله و فرات تحت کنترل دولت ترکیه است.
بررسی عکس های هوایی نشان می دهد در برخی فصول 90 درصد تالاب های بین النهرین خشک است. از آنجا که رسوب های تالاب ها دانه ریز هستند بادهایی که سرعت وزش آنها به حد بحران می رسد حرکت می کنند و منشاء گرد و غبار خارجی در کشور می شوند.

پس خشکیدگی تالاب ها دلیل اصلی برای این امر است؟

یکی از مواردی که منجر به گردو بار خارجی می شود خشکاندن بخش عراقی کانال هورالعظیم است که به آن هورالهویزه می گویند. آب این تالاب از زمان دولت عراق به واسطه کانالی به نام کانال صدام با اهداف نظامی به درون رودخانه های عراق زه کشی شده است کم شده و در حال حاضر نیز استمرار دارد.
با این حال ما باید تعهداتمان را نسبت به حورالعظیم که آب آن از کرخه سرچشمه می گیرد انجام دهیم. 

در این خصوص آیا مذاکراتی در حال انجام است؟

در حال حاضر در حال مذاکره هستیم تا روش اکتشافات در حورالعظیم بجای خشک کردن تالاب ها بر اساس شرایط تالابی رخ دهد. تاثیر مجموع این عوامل در ایجاد گرد وغبار همراه با استعداد ذاتی جنوب خوزستان قابل انکار نیست.

آیا در ادامه سال ممکن است شاهد بروز گرد و غبارهای قابل توجه باشیم؟

در ابتدای سال پیش بینی کرده بودیم که به خاطر شرایط رطوبتی بهتر در کشور عراق تا خردادماه یا تیرماه با غبار عربی مواجه نمی شویم و  به طور عملی نیز این اتفاق افتاد. در حال حاضر نیز به دلیل اینکه جریان سینوپتیک جریانات مناسبی بوده است به شکل بسیار دور استان های مرزی تحت تاثیر غبار قرار گرفته اند. گزارش چند هفته اخیر بیان گر این است که غرب کشور تا حدودی تحت تاثیر غبار ورودی قرار گرفته است اما شدت آن به حدی نبوده که کشور را تحت تاثیر قرار دهد. خوشبختانه امسال غباری به آن شدت که تمامی کشور را تحت تاثیر قرار دهد وجود نداشته است اما این احتمال تا پایان مهر و اواسط آذر وجود دارد که با گردوغبار مواجه شویم.

تحقق یا محقق نشدن این احتمال چگونه است؟
وقوع و یا عدم وقوع این احتمال بستگی به جریانات سینوپتیک دارد پیش بینی این قضیه نیز همانند پیش بینی های هواشناسی کار آسانی نیست. امسال گردوغبار فراگیر نداشتیم، اما با غبارهای محلی روبرو بوده ایم. به عنوان مثال تهران تحت تاثیر غبار محلی قرار گرفت که تا کرج نیز ادامه پیدا کرد اما درآن سوی کرج آثار غبار آن مشاهده نشد. این غبار از قزوین بارگیری شد و در تهران ایجاد و منجر به طوفان معروف در تهران شد. این طوفان منشا داخلی داشت و فرایندی بسیار عجیب و استثنایی ایجاد کرد که منجر شد سرعت باد در اطراف تهران حدود 10 تا 12 متر بر ثانیه برسد.

آیا تا کنون برای مقابله و ساماندهی منشاء های گرد و غبار خارجی مذاکراتی را با کشورهای همسایه داشته اید؟
در دهه گذشته مسئولان عراقی از ایران بازدید داشته اند،حتی ما کلاس هایی را برای مقابله با بیابانی شدن برای آنها تشکیل دادیم. در حال حاضر نیز توافق هایی را با یکدیگر داریم تا از طریق منابع بین المللی نشست هایی را داشته باشیم. اما عراق با سنگین ترین بحران های امنیتی روبرو است و به درخواست های ما برای برگزاری نشست مشرک پاسخ نمی دهد. هر چند آقای نوری المالکی در در ملاقات با رئیس سازمان حفاظت از محیط زیست کشور سال 1393  را سال محیط زیست اعلام کرد اما مسائل امنیتی به عراق این فرصت را نداده است که به طور جدی وارد عمل شود.
ما در حد بضاعتمان این ارتباط را حفظ کرده تا شاید در آینده نزدیک تهمیدات را برای بهبود شرایط فراهم کنیم. البته در حال حاضر نشست هایی در سطح کارشناسی تا قبل از پایان سال در تهران برگزار می شود.

از این موارد که بگذریم شرایط بودجه برای مبارزه با این پدیده به چه صورت است؟
طبق مقررات دستگاه ها دخیل در زمینه پدیده گرد و غبار مکلف به تامین اعتبار مربوط به وظایف خودشان هستند.
امسال بودجه کافی برای مقابله با پدیده گرد و غبار در کشور در نظر گرفته شده است. اما به این دلیل که به سمت پایش و پیش بینی و تهیه سند ملی مبارزه با گرد و غبار حرکت می کنیم قول تامین اعتبار 100درصد به سازمان حفاظت از محیط زیست کشور داده شده است.
ردیف بودجه گرد و غبار در قانون بودجه 50 میلیارد تومان  است اما این امید را نیز به ما داده اند که اگر ما قدرت جذب مان در تعریف پروژه ها بالاتر باشد بودجه مورد نیاز ما تامین شود.

گفت‌وگو: لیلا موسوی نسب