تعدیل اجارهبهای محل کسب چگونه انجام میشود؟/ شرایط قانونی و مرجع رسیدگی
- تعدیل اجارهبهای محل کسب چیست و چه کسانی میتوانند درخواست دهند؟
- شرایط قانونی تعدیل اجارهبها؛ گذشت سه سال و پایان مدت اجاره
- دادگاه چگونه مبلغ جدید اجارهبها را تعیین میکند؟
- دعوای تعدیل اجارهبها در صلاحیت کدام دادگاه است؟
- آیا رأی دادگاه درباره تعدیل اجارهبها قابل تجدیدنظر است؟
- هزینه دادرسی دعوای تعدیل اجارهبها چقدر است؟
- آیا میتوان مابهالتفاوت اجارهبها را هم مطالبه کرد؟
تعیین مبلغ اجارهبهای محل کسب و تجارت در برخی روابط استیجاری، صرفا تابع توافق اولیه موجر و مستأجر نیست و قانون در شرایط مشخص، امکان بازنگری در میزان اجارهبها را پیشبینی کرده است. در روابط استیجاری مشمول قانون روابط موجر و مستأجر مصوب ۱۳۵۶، موجر یا مستأجر میتوانند با رعایت ضوابط قانونی، از دادگاه درخواست کنند مبلغ اجارهبها متناسب با شرایط روز تغییر کند؛ موضوعی که با عنوان تعدیل اجارهبها شناخته میشود.
با این حال، طرح دعوای تعدیل اجارهبها به رعایت شروطی از جمله پایان مدت اجاره، گذشت مهلت قانونی و استناد به تغییر هزینههای زندگی وابسته است. همچنین با تصویب قانون شوراهای حل اختلاف در سال ۱۴۰۲، مرجع رسیدگی به این دعوا و امکان اعتراض به رأی صادرشده نیز از اهمیت حقوقی برخوردار است.
تعدیل اجارهبهای محل کسب چیست و چه کسانی میتوانند درخواست دهند؟
تعدیل اجارهبها به معنای بازنگری و تغییر مبلغ اجاره ملک بر اساس شرایط و ضوابط قانونی است. طبق ماده ۴ قانون روابط موجر و مستأجر مصوب ۱۳۵۶، موجر یا مستأجر میتوانند با استناد به ترقی یا تنزل هزینههای زندگی، درخواست تجدیدنظر در میزان اجارهبها را مطرح کنند؛ البته این حق در صورتی قابل اعمال است که شرایط مقرر در قانون رعایت شده باشد.
این حکم ناظر به روابط استیجاری مشمول قانون سال ۱۳۵۶ است و نمیتوان آن را بدون بررسی نوع قرارداد و مقررات حاکم بر رابطه استیجاری، به همه قراردادهای اجاره تعمیم داد. بنابراین، پیش از طرح دعوای تعدیل اجارهبها، باید مشخص شود قرارداد و رابطه حقوقی میان موجر و مستأجر مشمول این قانون است یا خیر.
شرایط قانونی تعدیل اجارهبها؛ گذشت سه سال و پایان مدت اجاره
بر اساس ماده ۴ قانون روابط موجر و مستأجر مصوب ۱۳۵۶، درخواست تعدیل اجارهبها به دو شرط مهم وابسته است؛ نخست اینکه مدت اجاره منقضی شده باشد و دوم اینکه سه سال تمام از تاریخ شروع استفاده مستأجر از ملک یا از تاریخ مقرر در حکم قطعی پیشین که بر تعیین یا تعدیل اجارهبها صادر شده، گذشته باشد.
در نتیجه، صرف افزایش یا کاهش هزینههای زندگی، بدون رعایت این شروط، برای طرح درخواست تعدیل اجارهبها کافی نیست. همچنین مبدأ محاسبه مهلت سهساله در پروندههایی که سابقه صدور حکم قطعی تعیین یا تعدیل اجارهبها دارند، با توجه به تاریخ مقرر در همان حکم مشخص میشود.
دادگاه چگونه مبلغ جدید اجارهبها را تعیین میکند؟
پس از طرح درخواست تعدیل اجارهبها و بررسی شرایط قانونی، دادگاه با جلب نظر کارشناس، مبلغ اجارهبها را بر اساس نرخ عادله روز تعیین میکند. به این ترتیب، تعیین اجارهبهای جدید صرفا بر اساس ادعای موجر یا مستأجر یا توافق اولیه طرفین انجام نمیشود، بلکه ارزیابی کارشناسی و رسیدگی قضایی در تعیین مبلغ جدید نقش دارد.
هدف از این سازوکار، امکان بازنگری در مبلغ اجارهبها در روابط استیجاری مشمول قانون سال ۱۳۵۶ و متناسب با شرایط روز است؛ به نحوی که با احراز شرایط قانونی، اجارهبهای جدید تعیین شود.
دعوای تعدیل اجارهبها در صلاحیت کدام دادگاه است؟
بر اساس بند ۴ ماده ۱۲ قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲، رسیدگی به دعاوی مربوط به تعدیل اجارهبها در صلاحیت دادگاه صلح قرار گرفته است؛ با این حال، دعاوی مربوط به سرقفلی و حق کسب یا پیشه یا تجارت از این حکم مستثنا شدهاند.
بنابراین، در طرح دعوای تعدیل اجارهبها باید موضوع دقیق درخواست و خواسته مطرحشده در دادخواست مورد توجه قرار گیرد؛ چراکه دعاوی مرتبط با سرقفلی و حق کسب یا پیشه یا تجارت، به موجب قانون از شمول این صلاحیت خارج شدهاند.
آیا رأی دادگاه درباره تعدیل اجارهبها قابل تجدیدنظر است؟
ماده ۴ قانون روابط موجر و مستأجر مصوب ۱۳۵۶، حکم صادرشده درباره تعدیل اجارهبها را قطعی اعلام کرده است؛ اما با تصویب قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲، وضعیت امکان اعتراض به رأی دادگاه صلح نیز باید بر اساس مقررات جدید بررسی شود.
طبق بند «پ» تبصره ۵ ماده ۱۲ قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲، آرای صادرشده از دادگاه صلح در دعاوی موضوع بند ۴ ماده ۱۲ قابل تجدیدنظرخواهی هستند. بنابراین، در دعاوی تعدیل اجارهبها که در صلاحیت دادگاه صلح قرار دارند، امکان تجدیدنظرخواهی از رأی صادرشده وجود دارد و باید مقررات قانون جدید در این زمینه مورد توجه قرار گیرد.
هزینه دادرسی دعوای تعدیل اجارهبها چقدر است؟
درخواست تعدیل اجارهبها به تنهایی دعوایی غیرمالی محسوب میشود؛ اما مطالبه اجارههای پرداختنشده یا مابهالتفاوت اجارهبها، خواستهای مالی است و از نظر هزینههای دادرسی با درخواست صرف تعدیل تفاوت دارد.
به همین دلیل، اگر موجر یا مستأجر علاوه بر درخواست تعدیل اجارهبها، مطالبه مبلغی را نیز مطرح کند، ماهیت مالی این بخش از خواسته باید جداگانه مورد توجه قرار گیرد.
آیا میتوان مابهالتفاوت اجارهبها را هم مطالبه کرد؟
طبق ماده ۵ قانون روابط موجر و مستأجر مصوب ۱۳۵۶، موجر میتواند مابهالتفاوت اجارهبها را ضمن دادخواست تعدیل مطالبه کند. در این صورت، دادگاه ضمن صدور حکم درباره تعدیل اجارهبها، مستأجر را به پرداخت مابهالتفاوت از تاریخ تقدیم دادخواست تا روز صدور حکم محکوم میکند.
همچنین مستأجر نیز میتواند ضمن درخواست تعدیل اجارهبها، بازگشت مابهالتفاوت پرداختشده را به همراه خسارت تأخیر تأدیه، مطابق شرایط مقرر در ماده ۵، درخواست کند. این مقررات در مواردی که دادگاه حکم به تعیین اجارهبها صادر میکند نیز قابل اعمال است.
در مجموع، تعدیل اجارهبهای محل کسب در روابط استیجاری مشمول قانون سال ۱۳۵۶، امکان قانونی بازنگری در مبلغ اجاره را با رعایت شرایط مشخص فراهم میکند؛ اما انقضای مدت اجاره، گذشت سه سال تمام، بررسی کارشناسی، تعیین مرجع صالح و تفکیک درخواست تعدیل از مطالبه مابهالتفاوت، از نکات مهمی است که در پیگیری این دعوا باید مورد توجه قرار گیرد.
انتهای پیام/