گفت‌وگو|
انسان‌ها و سازمان‌ها مسئول عملکرد هوش مصنوعی هستند
یک وکیل پایه یک دادگستری گفت: در واقع، رویکرد غالب جهان این است که انسان‌ها و سازمان‌ها مسئول عملکرد هوش مصنوعی هستند، نه خود هوش مصنوعی. سازمان همکاری اقتصادی و توسعه (OECD) نیز اصل «پاسخگویی» را بر عهده اشخاص و نهاد‌های دخیل در طراحی و بهره‌برداری از سامانه‌های هوش مصنوعی می‌داند.
فهرست محتوا
هوش مصنوعی در سال‌های اخیر با سرعتی چشمگیر وارد عرصه‌های مختلف زندگی انسان شده و تحولات گسترده‌ای را در حوزه‌های علمی، اقتصادی، اجتماعی و حتی حقوقی رقم زده است. با گسترش استفاده از این فناوری، پرسش‌های مهم و تازه‌ای در نظام‌های حقوقی مطرح شده که پاسخ به آن‌ها نیازمند بررسی دقیق و تخصصی است.
یکی از مهم‌ترین این پرسش‌ها، موضوع مسئولیت کیفری در حوزه هوش مصنوعی است؛ اینکه اگر یک سامانه هوش مصنوعی مرتکب خطا یا اقدامی مجرمانه شود، مسئولیت آن بر عهده چه کسی خواهد بود؟ آیا اساساً می‌توان برای هوش مصنوعی شخصیت کیفری قائل شد و آن را مورد مجازات قرار داد؟ از سوی دیگر، آیا استفاده از هوش مصنوعی از منظر قوانین و مقررات موجود آزاد است یا در مواردی با محدودیت‌ها و ممنوعیت‌های قانونی مواجه می‌شود؟
در گفت‌وگو با مهتاب تاجیک، وکیل پایه یک دادگستری قصد داریم با نگاهی حقوقی و کارشناسی، ابعاد مختلف مسئولیت کیفری هوش مصنوعی، امکان یا عدم امکان مجازات آن و همچنین حدود قانونی استفاده از این فناوری را بررسی کنیم و به این پرسش اساسی پاسخ دهیم که آیا قوانین موجود توانایی مواجهه با چالش‌های حقوقی ناشی از گسترش هوش مصنوعی را دارند؟
انسان‌ها و سازمان‌ها مسئول عملکرد هوش مصنوعی هستند
میزان: مسئولیت کیفری در حوزه هوش مصنوعی به چه صورت است؟ آیا هوش مصنوعی قابل مجازات است؟
تاجیک: در نظام‌های حقوقی کنونی، از جمله حقوق ایران، اصل بر این است که مسئولیت کیفری متوجه اشخاص حقیقی یا حقوقی است و نه خود سامانه هوش مصنوعی. مسئولیت کیفری مستلزم وجود اراده، قصد مجرمانه، قابلیت انتساب رفتار و امکان اعمال مجازات است؛ در حالی که هوش مصنوعی فاقد شخصیت حقوقی مستقل و فاقد اراده انسانی به معنای حقوقی آن است؛ بنابراین در وضعیت فعلی، هوش مصنوعی «فاعل جرم» تلقی نمی‌شود
مسئولیت شخصی که از هوش مصنوعی برای ارتکاب جرم استفاده کرده است
در صورت وقوع جرم یا خسارت ناشی از یک سامانه هوش مصنوعی، مسئولیت ممکن است متوجه اشخاصی شود که در چرخه طراحی، تولید، آموزش، استقرار یا بهره‌برداری از آن نقش داشته‌اند؛ از جمله: تولیدکننده یا توسعه‌دهنده سامانه؛ مالک یا بهره‌بردار سامانه؛ شخصی که از هوش مصنوعی برای ارتکاب جرم استفاده کرده است؛ سازمان یا شرکتی که سامانه را بدون رعایت الزامات قانونی و فنی به کار گرفته است.
در واقع، رویکرد غالب جهان این است که انسان‌ها و سازمان‌ها مسئول عملکرد هوش مصنوعی هستند، نه خود هوش مصنوعی. سازمان همکاری اقتصادی و توسعه (OECD) نیز اصل «پاسخگویی» را بر عهده اشخاص و نهاد‌های دخیل در طراحی و بهره‌برداری از سامانه‌های هوش مصنوعی می‌داند.
طرح اعطای «شخصیت حقوقی الکترونیکی» به سامانه‌های فوق‌پیشرفته
البته در ادبیات حقوقی بحث‌هایی درباره اعطای «شخصیت حقوقی الکترونیکی» به سامانه‌های فوق‌پیشرفته مطرح شده است، اما تاکنون هیچ نظام حقوقی مهمی هوش مصنوعی را به عنوان یک شخص دارای مسئولیت کیفری مستقل به رسمیت نشناخته است.
ضرورت استفاده مسئولانه، شفاف و قابل نظارت از هوش مصنوعی
میزان: آیا استفاده از هوش مصنوعی ممنوعیت قانونی دارد؟
تاجیک: به طور کلی استفاده از هوش مصنوعی ممنوع نیست و در اکثر کشور‌های جهان، از جمله ایران، اصل بر جواز استفاده از فناوری‌های هوش مصنوعی است. آنچه ممکن است ممنوع یا جرم‌انگاری شود، نحوه استفاده از هوش مصنوعی است، نه اصل فناوری.
برای مثال اگر از هوش مصنوعی جهت: جعل اسناد و مدارک؛ کلاهبرداری و فریب اشخاص؛ انتشار محتوای مجرمانه؛ نقض حریم خصوصی؛ دسترسی غیرمجاز به داده‌ها و سامانه‌ها؛ تولید و انتشار اخبار جعلی زیان‌بار؛ استفاده شود، رفتار ارتکابی می‌تواند مشمول عناوین مجرمانه موجود شود؛ بنابراین «ابزار» ممنوع نیست؛ بلکه «کاربرد غیرقانونی» آن می‌تواند موجب مسئولیت کیفری یا مدنی شود.
امروزه بسیاری از اسناد بین‌المللی، از جمله توصیه‌نامه یونسکو درباره اخلاق هوش مصنوعی و اصول OECD، بر استفاده مسئولانه، شفاف و قابل نظارت از هوش مصنوعی تأکید دارند، نه ممنوعیت کلی آن.
انتهای پیام/
ارسال دیدگاه
دیدگاهتان را بنویسید
نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *
