آنچه جامعه نخبگانی از مسئولان انتظار دارند/ مسیر دستیابی ایران به مرجعیت علمی و فناوری چیست؟

حضرت آیت‌الله سید مجتبی حسینی خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی ۴ آبان ۱۴۰۵ در پیامی خطاب به مدال آوران المپیادهای جهانی با اشاره به نقش بی بدیل نخبگان و افتخار آفرینان نوجوان و جوان در «عرصه‌های علمی و ورزشی» آنها را «تجلی امید و پیشرفت و نشاط در کشور» و کلید «هرچه قوی‌تر شدن ایران» دانستند.

ایشان در پیام خود بر پنج محور اساسی برای تقویت جایگاه علمی کشور و شتاب‌بخشی به روند پیشرفت و نوآوری را مورد تأکید قرار دادند؛ محور‌هایی که از ضرورت برنامه‌ریزی جدی و عملی برای توسعه علوم پایه و علوم انسانی آغاز می‌شود و با تمرکز بر کشف ناشناخته‌های علمی، مرزشکنی در دانش، تقویت خلاقیت و نوآوری و افزایش اعتمادبه‌نفس علمی نخبگان ادامه می‌یابد.

همچنین، خوداتکایی در حل مسائل علمی، توسعه زیرساخت‌ها، رفع موانع فناوری و فراهم کردن زمینه فعالیت مؤثر نخبگان در عرصه‌های علمی و اجرایی، از دیگر موضوعات مهم مطرح‌شده در این پیام است.

در این میان، تقویت ارتباط میان دانشگاه و صنعت، حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان و کسب‌وکار‌های نوآور و بهره‌گیری از ظرفیت استادان، دانشجویان و نخبگان برای حل مسائل واقعی کشور، از جمله الزامات تحقق اهداف ترسیم‌شده به شمار می‌رود؛ مسیری که می‌تواند با پیوند دادن پژوهش‌های علمی به نیاز‌های جامعه و صنعت، زمینه تجاری‌سازی دستاورد‌های علمی و افزایش نقش‌آفرینی نخبگان در تصمیم‌گیری‌ها و سیاست‌گذاری‌های کلان را فراهم کند.

با توجه به اهمیت این محور‌ها و نقش آنها در ترسیم آینده علمی و فناورانه ایران در گفت‌و‌گو با یکی از نخبگان علمی و دارنده دو مدال طلای المپیاد جهانی نجوم، اخترفیزیک، به بررسی ابعاد مختلف پیام رهبر انقلاب می‌پردازیم؛ اینکه تحقق این تأکیدات چه الزاماتی دارد، چه موانع و چالش‌هایی پیش روی جامعه نخبگانی قرار گرفته است، چگونه می‌توان از ظرفیت علوم پایه و خلاقیت علمی برای حل مسائل کشور بهره گرفت و چه اقداماتی برای تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت، حمایت مؤثر از نخبگان و تبدیل ظرفیت‌های علمی موجود به دستاورد‌های عملی و فناورانه ضروری است.

همچنین در این گفت‌و‌گو، این موضوع را بررسی خواهیم کرد که چگونه می‌توان با فراهم کردن بستر مناسب برای رشد استعداد‌ها و توسعه پژوهش‌های راهبردی، مسیر دستیابی ایران به مرجعیت علمی و فناوری را هموار کرد.

حسین معصومی در گفت‌و‌گو با میزان، با اشاره به پیام مقام معظم رهبری اظهار کرد: در این پیام نکات مهم و قابل‌توجهی مطرح شده است، اما یکی از مهم‌ترین محور‌های آن، تأکید بر علم و فناوری به‌عنوان یکی از عوامل اصلی پیشرفت کشور است؛ موضوعی که همواره مورد تأکید رهبر شهید انقلاب اسلامی نیز قرار داشت.

وی با اشاره به جایگاه مدال‌آوران علمی در پیام رهبر انقلاب افزود: معرفی مدال‌آوران علمی به‌عنوان جلوه‌ای از اقتدار ایران، نشان‌دهنده ظرفیت‌های علمی کشور است. نتایج المپیاد‌های علمی، با وجود آنکه در سطح دانش‌آموزی برگزار می‌شوند و از نظر ماهیت با رقابت‌های دانشگاهی در سطوح عالی تفاوت دارند، می‌توانند تصویری از استعداد‌ها و توانمندی‌های علمی کشور ارائه دهند.

دارنده مدال طلای المپیاد جهانی نجوم و اخترفیزیک ادامه داد: موفقیت در المپیاد‌ها را باید نشانه‌ای از ظرفیت‌های موجود دانست، نه مقصد نهایی. این ظرفیت‌ها زمانی به نتیجه مطلوب می‌رسند که زمینه شکوفایی آنها در مراحل بعدی تحصیل و فعالیت‌های علمی فراهم شود.

ضرورت کاربردی‌سازی دانش و تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت

معصومی با اشاره به بخش دیگری از پیام رهبر انقلاب درباره ضرورت قرار گرفتن علم و فناوری در خدمت حل مسائل واقعی مردم، تصریح کرد: کاربردی‌سازی دانش و استفاده از استعداد نخبگان برای حل مسائل جامعه، موضوعی بسیار مهم است. البته باید توجه داشت که همه علوم در کوتاه‌مدت نتایج عملی خود را نشان نمی‌دهند و علوم پایه نیز ممکن است در بلندمدت تأثیرات عمیقی بر پیشرفت کشور داشته باشند؛ بنابراین، نباید اهمیت این حوزه‌ها را صرفاً با نتایج فوری و کاربرد‌های کوتاه‌مدت سنجید.

وی با تأکید بر لزوم تقویت ارتباط میان دانشگاه و صنعت گفت: در برخی حوزه‌ها، مانند مهندسی برق و مهندسی کامپیوتر، برقراری ارتباط با صنعت ممکن است ملموس‌تر باشد، اما در مجموع باید سازوکار‌های ارتباط دانشگاه و صنعت تقویت شود تا دانش تخصصی و ظرفیت‌های علمی کشور بهتر مورد استفاده قرار گیرند.

این مدال‌آور المپیاد جهانی نجوم و اخترفیزیک تاکید کرد: افرادی که در حوزه دانشگاهی و پژوهشی فعالیت می‌کنند و به جایگاه‌های علمی تخصصی می‌رسند، باید بتوانند متناسب با تخصص و توانمندی‌های خود فعالیت کنند و برای انجام کار علمی با موانع و چالش‌های غیرضروری مواجه نباشند.

حمایت از علوم پایه باید در همه سطوح جدی گرفته شود

معصومی در ادامه، با اشاره به اهمیت توجه به علوم پایه در پیام رهبر انقلاب، این رویکرد را ارزشمند دانست و اظهار کرد: توجه به علوم پایه و گسترش دانش اهمیت زیادی دارد و امیدوارم این نگاه در تمام سطوح تصمیم‌گیری کشور، به‌صورت عملی دنبال شود و حمایت از این حوزه‌ها به بهبود شرایط علمی کشور منجر شود.

وی درباره تأثیر پیام رهبر انقلاب بر روند پیشرفت علمی کشور گفت: سخنان رهبر انقلاب به‌عنوان عالی‌ترین مقام کشور می‌تواند تأثیر عمیقی داشته باشد، اما تحقق اهداف مطرح‌شده در این پیام به استمرار اقدامات و نحوه اجرای آنها از سوی مسئولان نیز بستگی دارد. این پیام می‌تواند نقشه راهی برای حرکت در مسیر پیشرفت علمی باشد، اما عملیاتی شدن آن نیازمند پیگیری و برنامه‌ریزی مستمر است.

معصومی با اشاره به نقش نهاد‌های مرتبط با جامعه نخبگانی کشور، گفت: بنیاد ملی نخبگان و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری می‌توانند در تحقق این اهداف نقش داشته باشند و برای حمایت از استعداد‌های برتر و فراهم کردن زمینه فعالیت مؤثرتر آنان برنامه‌ریزی کنند.

کمبود منابع مالی و ضعف رویکرد‌های حمایتی؛ از موانع پیشرفت نخبگان

معصومی درباره موانع موجود در مسیر تحقق اهداف علمی مطرح‌شده در پیام رهبر انقلاب، بیان کرد: به نظر من، بخشی از این موانع به مسائل مالی و محدودیت‌های بودجه‌ای مربوط می‌شود و بخش دیگر به رویکرد‌ها و انگیزه‌های مدیریتی بازمی‌گردد؛ باید بررسی کرد که مسئولان و نهاد‌های مرتبط تا چه اندازه برای اجرای این سیاست‌ها برنامه و اراده عملی دارند.

وی ادامه داد: برای مثال، باید بررسی کرد که آیا نهاد‌هایی مانند بنیاد ملی نخبگان، به بهبود شرایط زندگی دانشجویان دکتری و فراهم کردن امکان تمرکز بیشتر آنها بر پژوهش‌های علمی توجه دارد؟ و یا باید بررسی کرد که منابع و امکانات بنیاد ملی نخبگان برای بهبود شرایط و کیفیت زندگی نخبگان و دانشجویان مقطع دکتری، کافی است؟

معصومی، دارنده ۲ مدال طلای المپیاد جهانی نجوم و اخترفیزیک، در خاتمه اظهارات خود ضمن انتقاد از کمبود امکانات و منابع مالی، تصریح کرد: بسیاری از برنامه‌های حمایتی به منابع مالی و توان اجرایی نیاز دارند که ممکن است در اختیار سازمان‌های مسئول نباشد. بنابراین، هم تأمین بودجه کافی و هم اتخاذ رویکرد‌های حمایتی مؤثر از سوی مدیران و نهاد‌های مرتبط، در تحقق اهداف علمی کشور نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. 

انتهای پیام/