مجتمع «شوق زندگی» به دنبال قطع چرخه تکرار جرم و آسیب‌های اجتماعی است

همه پرونده‌های قضایی از یک لحظه مشخص آغاز نمی‌شوند؛ بسیاری از آنها حاصل زنجیره‌ای از مشکلات و آسیب‌هایی هستند که شاید سال‌ها پیش از تشکیل پرونده شکل گرفته باشند؛ کودکی که در خانواده‌ای پرتنش رشد کرده، نوجوانی که مهارت حل مسئله و تصمیم‌گیری صحیح را نیاموخته، خانواده‌ای که زیر فشار مشکلات اقتصادی قرار گرفته یا فردی که در مسیر اعتیاد گرفتار شده است.

در چنین شرایطی، رسیدگی قضایی تنها یکی از مراحل مواجهه با مسئله است و پیشگیری از تکرار جرم و آسیب، نیازمند توجه به زمینه‌هایی است که افراد را به سمت رفتار‌های پرخطر سوق داده است.

در همین چارچوب در استان سمنان، در اجرای سیاست‌های سند تحول و تعالی قوه قضاییه و با توجه به تأکیدات رئیس کل دادگستری استان سمنان و اهتمام دادستان مرکز استان، مجتمع شوق زندگی در ماه‌های پایانی سال ۱۴۰۴ در مرکز استان راه‌اندازی شد؛ مجموعه‌ای که مأموریت خود را در مرز میان اقدام قضایی و مداخله اجتماعی تعریف کرده است.

سیدحسن میرکمالی معاون حقوق عامه دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان سمنان، در گفت‌و‌گو با میزان درباره فلسفه شکل‌گیری این مجتمع، محور‌های فعالیت و افق پیش روی آن توضیح داده است.

چرا «مجتمع شوق زندگی» در دستگاه قضایی شکل گرفت؟ 

میرکمالی درباره فلسفه راه‌اندازی این مجتمع گفت: نام «شوق زندگی» به‌خوبی بیانگر رویکردی است که این مجموعه دنبال می‌کند. دستگاه قضایی در ظاهر با پرونده، اختلاف، جرم و مجازات مواجه است، اما در بسیاری از پرونده‌ها اگر کمی عمیق‌تر نگاه کنیم، با انسان‌هایی مواجه می‌شویم که بخشی از مشکلات امروز آنها ریشه در شرایطی دارد که سال‌ها قبل در آن قرار گرفته‌اند.

وی ادامه می‌دهد: کودکانی که در محیط‌های پرتنش رشد کرده‌اند، نوجوانانی که مهارت حل مسئله را نیاموخته‌اند، خانواده‌هایی که با مشکلات اقتصادی و اجتماعی مواجه هستند و افرادی که به دلایل مختلف وارد مسیر آسیب شده‌اند، ممکن است در نهایت با یک پرونده قضایی مواجه شوند.

معاون حقوق عامه دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان سمنان تأکید می‌کند: اگر نگاه ما فقط به پرونده باشد، ممکن است صرفاً به دنبال صدور رأی و مختومه کردن آن باشیم؛ اما اگر علت‌های شکل‌گیری آسیب را نیز ببینیم، می‌توانیم پیش از تکرار جرم، برای تغییر مسیر زندگی فرد اقدام کنیم.

چهار محور برای یک هدف

۱-کاهش آسیب و پیشگیری از جرم

میرکمالی فعالیت مجتمع شوق زندگی را در چهار محور اصلی تشریح کرد و گفت: نخستین و شاید مهم‌ترین محور، پیشگیری از وقوع جرم و آسیب‌های اجتماعی با تمرکز بر کودکان و نوجوانان در معرض آسیب است.

وی با اشاره به اهمیت مداخله زودهنگام در آسیب‌های اجتماعی می‌افزاید: هزینه‌ای که امروز برای حمایت و توانمندسازی یک کودک یا نوجوان در معرض آسیب انجام می‌شود، در واقع سرمایه‌گذاری برای آینده جامعه است؛ چراکه پیشگیری از یک آسیب، می‌تواند از تحمیل هزینه‌های بسیار سنگین‌تر در آینده جلوگیری کند.

به گفته وی، در مجتمع شوق زندگی تلاش می‌شود کودکان و نوجوانانی که در معرض جرم یا آسیب اجتماعی قرار دارند، پیش از آنکه وارد چرخه بزهکاری شوند، شناسایی و برای آنها مداخلات متناسب اجتماعی، آموزشی و مهارتی انجام شود.

وقتی پشت یک سرقت، یک زندگی آسیب‌دیده قرار دارد

معاون حقوق عامه دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان سمنان برای تشریح این رویکرد به پرونده نوجوانی ۱۶ ساله اشاره می‌کند که چندین مرتبه مرتکب سرقت‌های کوچک شده بود.

وی افزود: زمانی که گزارش مددکاران اجتماعی بررسی شد، مشخص شد این نوجوان در شرایط خانوادگی دشواری زندگی می‌کند؛ پدر خانواده گرفتار اعتیاد بود و مادر نیز برای تأمین معاش خانواده مشغول به کار بود.

میرکمالی ادامه داد: در بررسی‌های انجام‌شده مشخص شد که برای تحلیل رفتار این نوجوان، صرفاً نباید به عنوان «سارق» به او نگاه کرد؛ بلکه شرایط زندگی، نیاز‌ها و محیطی که در آن رشد کرده نیز باید مورد توجه قرار می‌گرفت.
وی افزود: با همکاری سازمان فنی و حرفه‌ای، زمینه آموزش یک مهارت شغلی برای این نوجوان فراهم شد و در ادامه، او در یکی از کارگاه‌های شهرستان مشغول به کار شد.

معاون حقوق عامه دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان سمنان تأکید کرد: این نمونه نشان می‌دهد که گاهی برای پیشگیری از وقوع جرم، باید پیش از آنکه یک نوجوان به یک مجرم حرفه‌ای تبدیل شود، مسیر دیگری را پیش روی او قرار داد.

۲-توانمندسازی زنان؛ پیشگیری از آسیب در خانواده

میرکمالی دومین محور فعالیت مجتمع شوق زندگی را توانمندسازی زنان و خانواده‌های آسیب‌دیده عنوان کرد: خانواده یکی از مهم‌ترین بستر‌های شکل‌گیری شخصیت اجتماعی افراد است و حمایت از خانواده، نقش مهمی در پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی دارد.

وی با اشاره به شرایط زنان سرپرست خانوار و خانواده‌های نیازمند حمایت، گفت: مجتمع شوق زندگی با استفاده از ظرفیت نهاد‌هایی مانند کمیته امداد، بهزیستی، تأمین اجتماعی و سازمان‌های مردم‌نهاد، تلاش می‌کند خانواده‌های نیازمند حمایت را شناسایی و متناسب با شرایط آنها، زمینه آموزش‌های شغلی، مهارتی و روان‌شناختی را فراهم کند.

وی هدف از این اقدامات را صرفاً حمایت مقطعی نمی‌داند و ادامه داد: هدف این است که فرد به توانمندی برسد و بتواند با اتکا به ظرفیت‌های خود، مسیر زندگی را ادامه دهد.

۳-بازگشت افراد بهبودیافته به جامعه

میرکمالی، حمایت، ساماندهی، آموزش و بازاجتماعی کردن افرادی که در مسیر بهبودی از اعتیاد قرار دارند را سومین محور فعالیت مجتمع شوق زندگی عنوان می‌کند.

وی تشریح کرد: فردی که به دلیل اعتیاد با مسائل قضایی مواجه شده، صرفاً با یک مشکل حقوقی یا کیفری روبه‌رو نیست؛ اعتیاد ابعاد خانوادگی و اجتماعی نیز دارد و اگر این ابعاد مورد توجه قرار نگیرد، احتمال بازگشت فرد به شرایط گذشته وجود خواهد داشت.

به گفته وی، در مجتمع شوق زندگی تلاش می‌شود در کنار اقدامات قانونی، از ظرفیت آموزش‌های روان‌شناختی و اجتماعی برای فرد و خانواده استفاده شود تا زمینه بازگشت سالم‌تر فرد به جامعه فراهم شود.

۴-کاهش ورودی پرونده‌ها با توسعه فرهنگ سازش

معاون حقوق عامه دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان سمنان، چهارمین محور فعالیت مجتمع شوق زندگی را صلح و سازش و حل اختلافات خانوادگی و محلی عنوان می‌کند.

میرکمالی افزود: بسیاری از اختلافات خانوادگی و محلی اگر در همان مراحل اولیه و با استفاده از ظرفیت افراد معتمد، صلح‌یاران و شورای حل اختلاف مدیریت شوند، می‌توانند پیش از آنکه به اختلافات عمیق و پرونده‌های قضایی تبدیل شوند، پایان پیدا کنند.

وی ادامه داد: در مجتمع شوق زندگی تلاش می‌کنیم با استفاده از ظرفیت شورای حل اختلاف و صلح‌یاران، اختلافات را پیش از آنکه به کینه و دشمنی تبدیل شوند، به سمت گفت‌و‌گو و سازش هدایت کنیم.

به گفته میرکمالی، تقویت فرهنگ گفت‌و‌گو، گذشت و سازش، علاوه بر کاهش ورودی پرونده‌ها به دستگاه قضایی، می‌تواند از عمیق‌تر شدن بسیاری از آسیب‌های خانوادگی و اجتماعی جلوگیری کند.

«شوق زندگی» در مسیر تبدیل شدن به یک الگوی اجتماعی موفق

میرکمالی درباره افق پیش روی مجتمع شوق زندگی افزود: یکی از اهداف مهم این مجموعه، حرکت به سمت تبدیل شدن به یک الگوی موفق در حوزه پیشگیری اجتماعی و حمایت از افراد در معرض آسیب است.

وی تأکید کرد: شهروندی که با یک مشکل اجتماعی، خانوادگی یا آسیب وارد این مجموعه می‌شود، نباید احساس کند برای حل مسئله خود تنهاست. قاضی، مددکار اجتماعی، روان‌شناس، نهاد‌های حمایتی، دستگاه‌های اجرایی و سایر مجموعه‌های مرتبط باید در چارچوب وظایف خود، ظرفیت‌هایشان را برای حل مسئله در کنار یکدیگر قرار دهند.

معاون حقوق عامه دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان سمنان خاطرنشان کرد: مجتمع شوق زندگی قرار نیست جایگزین دستگاه‌های تخصصی شود، بلکه مأموریت آن ایجاد هماهنگی و استفاده هدفمند از ظرفیت‌های موجود برای پیشگیری از آسیب و کمک به حل مسائل اجتماعی است.

باید به دنبال قطع چرخه تکرار جرم باشیم

میرکمالی در پایان با بیان اینکه فلسفه اصلی مجتمع شوق زندگی فراتر از مختومه شدن یک پرونده است، گفت: در مجتمع شوق زندگی نمی‌خواهیم فقط پرونده‌ها را مختومه کنیم؛ می‌خواهیم تا حد امکان زخم‌های اجتماعی را پیش از عمیق‌تر شدن التیام ببخشیم.

وی ادامه داد: نمی‌خواهیم فقط با مجرم را برخورد کنیم؛ باید زمینه‌های شکل‌گیری جرم را نیز بشناسیم و برای پیشگیری از تکرار آسیب اقدام کنیم.

معاون حقوق عامه دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان سمنان در پایان تأکید کرد: باید کاری کنیم که یک کودک یا نوجوان، به جای اینکه نخستین تجربه حضورش در جامعه با دادسرا و پرونده قضایی رقم بخورد، فرصت حضور در مدرسه، یادگیری، مهارت‌آموزی و ساختن آینده خود را داشته باشد. مجتمع شوق زندگی یعنی در کنار اقتدار قانون، پیشگیری، حمایت، سازش و بازگشت انسان به زندگی سالم نیز مورد توجه قرار می‌گیرد.

انتهای پیام/