«اسیران شاه» به بازار نشر کشور وارد شد/ کارنامه غلامان خارجی در عصر صفوی

کتاب «اسیران شاه؛ نخبگان جدید ایران عصر صفوی» نوشته سوسن بابایی، کاترین بابایان، اینا باغدیانتس، مک کیب و معصومه فرهادی به تازگی با ترجمه خسرو خواجه نوری توسط انتشارات امیرکبیر منتشر و راهی بازار نشر شده است. 

سلسله صفویه نشان دهنده اوج قدرت و نفوذ ایران در اوایل تاریخ مدرن آن است. گواه این ادعا تشکیل یک دولت شیعه است که به گسترش و موفقیت نظامی، پویایی اقتصادی، هنر و معماری نفیس‌اش معروف است. نکته مغفول درباره تاریخ صفویه این است که موفقیت صفویان به حدی به نخبگان خارج از ایران بستگی داشته است؛ بردگان قفقازی تبار و بازرگانان ارمنی اصفهان. 

کتاب «اسیران شاه» در پی نشان دادن نقش این طیف در تاریخ صفویه است و چگونگی فعالیت این نخبگان پس از گرویدن به اسلام را شرح می‌دهد. آن‌ها به دگرگونی منظر شهری، هنری و اجتماعی اصفهان کمک کردند. 

نکته دیگری که کتاب پیش رو نشان می‌دهد این است که خودخواهی شاه صفوی هم در ایجاد طبقه بردگان آن دوره نقش داشته که البته این موضوع به پیش از روی کار آمدن صفویان ربط دارد که به بهانه جنگ‌های به اصطلاح غزا، مردم غیرمسلمان قفقاز را به اسارت درآورده و آن‌ها را به صورت کالا می‌فروختند. این افراد در دوره شاه عباس، در ارتش به کار گرفته شدند که با الگوبردای از عثمانی ها، به لشکر غلامان معروف شدند.

برخی از این افراد، استعداد هنری هم داشتند و به امور هنر صفویان مشغول شدند. کتاب پیش رو، حیات سیاسی و فکری این غلامان با استعداد را تشریح می‌کند. 

«اسیران شاه» در ۵ فصل نوشته شده که عناوین‌شان به این ترتیب است: 

«اسیران شاه»، «دودمان نو تاسیس صفوی: زنان صیغه ای، غلامان جنگی و خواجه سراها»، «بازرگانان و بردگان ارمنی: تامین مالی خزانه صفوی»، «شروع از اصفهان: اسیران و ساخت و ساز امپراتوری» و «غلامان جنگی در ولایات: گردآوری و شکل دهی هنرها». 

در قسمتی از این کتاب می‌خوانیم: 

بازارهای عثمانی در انتهای قرن شانزدهم یک دوره کاهش با کاهش ارزش نقره مواجه بود و ایران به علت وابستگی شدیدش به دریافت شمش نقره از طریق خاک عثمانی از این تحول متضرر شد. واردات شمش نقره برای توسعه اقتصادی ایران در آغاز قرن هفدهم به شدت حائز اهمیت بود. افزایش جریان شمش از قاره آمریکا در قرن هفدهم هم مشکل کمبود شدید نقره در آسیا را مرتفع نکرد. بازارهای عثمانی عرضه‌کنندگان عمده نقره و ارامنه که واردکنندگان عمده نقره اروپا از بازارهای عثمانی به ایران بودند هر مقدار نقره می‌خریدند به ضرابخانه‌های ایروان و تبریز منتقل می‌کردند. ولی بازرگانان این امکان را هم داشتند که نقره خود را با دریافت هزینه حمل به ضرابخانه اصفهان ببرند. ضرابخانه‌ها نقره و طلا را به نخ و سکه تبدیل می‌کردند. در قرن شانزدهم ایران حدود هفتاد ضرابخانه داشت. سود آن‌ها به جیب مقامات محلی می‌رفت. در دوره شاه عباس تعداد آن‌ها به چهل کاهش یافت. تجمع شدید ضرابخانه‌ها در مازندران و گیلان، دو ناحیه ابریشم‌خیز اصلی کشور، در عهد شاه عباس، از رونق اقتصادی این منطقه بر پایه تجارت کاملا پولی شده ابریشم خبر می‌داد. 

این کتاب با ۲۵۰ صفحه و شمارگان ۵۰۰ نسخه عرضه شده است.