ناترازی و ضرورت اصلاح الگوی مصرف/ هر درجه کاهش دما یک گام برای پایداری گاز زمستان است
پاییز آرامآرام جای خود را به روزهای سرد سال میدهد و همزمان با کاهش دما، بار دیگر مسئله تأمین گاز و چگونگی مدیریت مصرف انرژی به یکی از مهمترین دغدغههای کشور تبدیل شده است. امسال اما این دغدغه با جنگ تحمیلی دوم و سوم و حمله دشمن آمریکایی صهیونیستی به برخی زیرساختهای انرژی کشورمان همراه شده است.
در چنین شرایطی، مسئله گاز دیگر صرفاً یک موضوع فصلی یا اقتصادی نیست؛ بلکه به موضوعی مرتبط با تابآوری ملی، امنیت انرژی، استمرار تولید صنایع و حتی پایداری خدمات عمومی تبدیل شده است.
اظهارات مسئولان دولتی و نمایندگان مجلس نشان میدهد راهبرد فعلی برای عبور از ماههای سرد، ترکیبی از بازسازی ظرفیتهای آسیبدیده، افزایش تولید، تقویت شبکه انتقال، واردات احتمالی گاز، مدیریت مصرف و مشارکت دادن مردم و صنایع در برنامههای صرفهجویی است.
علی زینیوند «سخنگوی وزارت کشور» امروز در نشست خبری با اصحاب رسانهها بیان داشت: وزارت کشور در حوزه مدیریت بهینه انرژی پیشقدم است و بهزودی همایشی با حضور همه شبکههای کشور در حوزههای مختلف برگزار خواهد شد.
وی افزود: در این همایش برنامههای مربوط به صرفهجویی و مدیریت مصرف انرژی به دستگاهها و شبکههای مربوطه ابلاغ خواهد شد. صرفهجویی و مدیریت بهینه مصرف میتواند کشور را در عبور از بحران گاز در فصل زمستان یاری کند.
همچنین فاطمه مهاجرانی، «سخنگوی دولت» در نشست خبری خود با اشاره به وضعیت تأمین گاز صنایع، صراحتاً از دشوار بودن سال جاری در حوزه انرژی سخن گفت. به گفته وی، حمله به زیرساختهای گازی با هدف ایجاد اختلال در تأمین گاز زمستانی و فعالیت صنایع انجام شده است.

مهاجرانی برنامه دولت را در سه محور اصلی تشریح کرد: صرفهجویی در مصرف، بازگرداندن بخشی از ظرفیتهای آسیبدیده و توسعه پویشهای کاهش مصرف.
این اظهارات نشان میدهد که دولت برای عبور از زمستان، صرفاً روی افزایش تولید حساب نکرده است. تجربه سالهای گذشته نیز نشان داده که افزایش عرضه بهتنهایی نمیتواند مسئله ناترازی گاز را حل کند؛ زیرا در ماههای سرد، رشد مصرف بخش خانگی و تجاری میتواند بخش قابل توجهی از ظرفیت موجود را جذب کند و در نتیجه فشار اصلی به صنایع و نیروگاهها منتقل شود.
صرفهجویی ناشی از کاهش دمای وسایل گرمایشی
یکی از نکات قابل توجه در سخنان مهاجرانی، میزان صرفهجویی ناشی از کاهش دمای وسایل گرمایشی است که نشان میدهد کاهش یک درجهای دمای وسایل گرمایشی در منازل میتواند حدود ۲۵ میلیون مترمکعب گاز صرفهجویی ایجاد کند؛ ظرفیتی که در صورت تحقق میتواند امکان اختصاص گاز بیشتر به صنایع را فراهم کند.
این عدد نشان میدهد که مدیریت مصرف خانگی، در شرایط فعلی، تنها یک توصیه عمومی برای کاهش هزینه خانوار نیست، بلکه مستقیماً با استمرار فعالیت اقتصادی کشور ارتباط پیدا میکند.
محمد رشیدی، «عضو کمیسیون انرژی مجلس» نیز در گفتوگو با میزان، با اشاره به هدف قرار گرفتن پالایشگاههای گازی کشور در شرایط جنگی گفت: این حملات بخشی از ظرفیت تولید گاز را از مدار خارج کرده و تأمین گاز در فصل سرد را دشوارتر ساخته است.
به گفته این عضو کمیسیون انرژی، اگرچه تأمین گاز در فصل سرد همواره یکی از چالشهای وزارت نفت بوده، اما آسیب به برخی پالایشگاهها حساسیت وضعیت امسال را افزایش داده است.

وی با تاکید بر اینکه بخشی از پالایشگاههای آسیبدیده به مدار تولید بازگشتهاند و عملیات تعمیر و بازسازی سایر بخشها نیز ادامه دارد گفت: پیگیری قراردادهای واردات گاز از کشورهای همسایه است؛ اقدامی که در صورت نهایی شدن میتواند بهعنوان یک ابزار مکمل برای مدیریت ناترازی در ماههای سرد مورد استفاده قرار گیرد.
رشیدی همچنین بر همکاری مجلس و دولت تأکید کرد و گفت: مجلس و کمیسیون انرژی ضمن حمایت از اقدامات دولت، نظارت بر عملکرد وزارت نفت و روند تأمین گاز را دنبال میکنند.
آنچه مسلم است این که مدیریت زمستان امسال صرفاً بر عهده یک دستگاه نیست؛ وزارت نفت، مجلس، صنایع و مصرفکنندگان خانگی هر یک بخشی از این زنجیره را تشکیل میدهند.
بازگشت ۱۸۵ میلیون مترمکعب ظرفیت به شبکه
رضا سپهوند، «سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس» در گفتوگو با میزان بیان کرد: با اقدامات انجامشده در شرکت ملی گاز ایران، تا پایان آذرماه حدود ۱۸۵ میلیون مترمکعب از ظرفیت گازی خارجشده از مدار در جریان حملات، به شبکه بازخواهد گشت.
وی اعلام کرد: تاکنون حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت از دسترفته به مدار بازگشته و حدود ۲۵ میلیون مترمکعب نیز از طریق افزایش تولید در بخش خشکی به ظرفیت شبکه اضافه شده است. همچنین قرار است حدود ۶۰ میلیون مترمکعب دیگر تا پایان آذرماه به مدار بازگردد.
اگر این ارقام مطابق برنامه پیش برود، بخش قابل توجهی از ظرفیت از دسترفته جبران خواهد شد و میتواند از شدت نگرانی درباره تأمین گاز، بهویژه در مناطق شمالی، بکاهد.
اما نکته مهم این است که بازگشت ظرفیت تولید، بهتنهایی به معنای پایان مسئله ناترازی نیست. حتی در صورت ترمیم زیرساختها، رشد مصرف در روزهای بسیار سرد همچنان میتواند شبکه را تحت فشار قرار دهد.
شمال کشور؛ حلقهای که باید تقویت شود
یکی از چالشهای شبکه گاز، وضعیت مناطق شمالی کشور است. این مناطق به دلیل موقعیت جغرافیایی و قرار گرفتن در انتهای برخی مسیرهای انتقال، در زمان افزایش مصرف با محدودیت بیشتری مواجه میشوند.
سپهوند از اقدامات انجامشده برای تقویت انتقال برق به استانهای شمالی نیز خبر داد و گفت: در صورت نیاز، امکان استفاده از برق برای گرمایش فراهم خواهد شد و ایجاد لوپ در شبکه گاز کشور از دیگر اقدامات مهم اعلامشده است. با ایجاد این اتصالها، در صورت افت فشار در یک منطقه، امکان تزریق گاز از مسیرهای دیگر فراهم میشود.
این اقدام از منظر پدافند انرژی اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا شبکهای که تنها به یک مسیر یا یک نقطه وابسته نباشد، در برابر اختلالات فنی، حوادث و حتی حملات احتمالی، تابآوری بیشتری خواهد داشت.

به گفته سپهوند، مناطق شمالی پیش از این از چنین سطحی از اتصال شبکه برخوردار نبودند و بخشی از نیاز آنها از طریق گاز وارداتی از ترکمنستان برای تقویت فشار تأمین میشد.
آیا صرفهجویی میتواند بخشی از ناترازی را جبران کند؟
سپهوند، از تشکیل صندوق صرفهجویی انرژی در سازمان بهینهسازی مصرف انرژی خبر داده و گفته است: حدود ۳۱ هزار میلیارد تومان منابع در بانک تجارت با تضمین و ضریب ۱۰ درصد فراهم شده که ظرفیت ایجاد حدود ۳۱۰ هزار میلیارد تومان تضمین برای طرحهای صرفهجویی را ایجاد میکند.
همچنین به گفته وی بیش از یک میلیون گواهی صرفهجویی گاز صادر شده است. این گواهیها قابلیت عرضه در بورس دارند و صاحبان آنها میتوانند مطابق قیمت بازار، ارزش صرفهجویی خود را دریافت کنند.
سپهوند همچنین از راهاندازی سامانه هوشمند مدیریت مصرف گاز خبر داده است؛ سامانهای که قرار است امکان مدیریت مصرف مشترکان پرمصرف را فراهم کند.
صنایع، باغویلاها، استخرها و دیگر مجموعههای پرمصرف، از جمله گروههایی هستند که به گفته وی میتوانند در شرایط ناترازی به صورت هوشمند مدیریت شوند.
«کرسی» راهحل بحران گاز نیست
سپهوند در واکنش به برخی اظهارات درباره بازگشت مردم به استفاده از کرسی برای عبور از زمستان، این موضوع را رد کرد و گفت: با اقدامات انجامشده در شرکت ملی گاز، قرار نیست کشور به چنین شرایطی بازگردد.
هدف سیاست بهینهسازی انرژی باید این باشد که با فناوری، عایقکاری ساختمانها، تجهیزات کممصرف، کنترل هوشمند دما و اصلاح رفتار مصرفی، همان سطح رفاه با انرژی کمتری تأمین شود.
اگرچه بخش مهمی از برنامههای اعلامشده برای عبور از ماههای سرد امسال طراحی شده است، اما ناترازی گاز مسئلهای نیست که با پایان زمستان برطرف شود.
سپهوند از برنامههای میانمدت دولت و مجلس برای فشارافزایی، احداث و تکمیل پالایشگاهها خبر داده و پیشبینی کرده است که با بازگشت ظرفیتها به مدار در سال آینده، بخش مهمی از ناترازی گاز برطرف شود.
از سویی حسن اجرای سیاستهای کلی انرژی، تدوین برنامه ملی بهرهوری، اجرای طرحهای کوتاهمدت و بلندمدت و ذینفعسازی مردم از منافع بهینهسازی انرژی باید در کنار توسعه میادین و پالایشگاهها دنبال شود.
مجموع اظهارات مسئولان نشان میدهد کشور برای زمستان امسال با شرایطی متفاوت روبروست. زمستان پیشرو را باید نه فقط یک فصل سرد، بلکه یک آزمون برای تابآوری انرژی کشور دانست. بازگشت ظرفیتهای آسیبدیده، تقویت شبکه، افزایش تولید و مدیریت مصرف، ابزارهای فوری برای عبور از این آزمون هستند.
اگر قرار باشد ناترازی انرژی یکبار برای همیشه مدیریت شود، سیاستگذاری باید از «عبور از زمستان» فراتر رود و به سمت اصلاح ساختاری الگوی تولید و مصرف، افزایش بهرهوری، توسعه زیرساختها و مشارکت اقتصادی مردم در بهینهسازی انرژی حرکت کند.
انتهای پیام/