آمریکا سردمدار نقض عدالت اقلیمی؛ پرسش بی‌پاسخ مسئولیت زیست محیطی جنگ‌ها
در اوایل مارس ۲۰۲۶ (نیمه اسفند ۱۴۰۴)، تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به انبار‌های نفت ایران، ابر‌های دوده را بر فراز شهر ۱۰ میلیون نفری تهران آزاد کرد و باران سیاهی بر این شهر بارید؛ تقریبا در همان زمان، دیده‌بان حقوق بشر درباره حمله‌های رژیم صهیونیستی به جنوب لبنان، اعلام کرد: اسرائیل به‌طور غیرقانونی از فسفر سفید، سلاحی آتش‌زا که در معرض اکسیژن مشتعل می‌شود، برای آتش زدن جنگل‌ها و زمین‌های کشاورزی استفاده کرده است.
در عین حال، نظامیان رژیم صهیونیستی زیرساخت‌های خورشیدی در جنوب لبنان را با بولدوزر تخریب و بمباران و ساکنان را مجبور به استفاده از ژنراتور‌های دیزلی آلاینده کردند؛ این روند در غزه به شکل دیگر رخ داد و رژیم صهیونیستی محله‌ها و زیرساخت‌های این باریکه را به ده‌ها میلیون تُن آوار تبدیل کرد.
به گزارش newarab، آمریکا در تمام تجاوز‌ها و حمله‌های یادشده دخیل بوده است؛ طبق گزارش موسسه تحقیقات صلح بین‌المللی استکهلم (SIPRI)، این کشور به‌صورت مستقیم، ایران را هدف تجاوز نظامی قرار داد و به‌عنوان بزرگ‌ترین صادرکننده سلاح در جهان، ۶۸ درصد از واردات سلاح رژیم صهیونیستی را بین سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ تامین کرد: سلاح‌هایی که این رژیم در جنگ‌طلبی‌های خود علیه ایران، غزه و لبنان استفاده کرد.
این در حالی است که تلفات زیست‌محیطی این جنگ‌ها به ندرت مورد توجه قرار می‌گیرد.
بعید است که در سی‌ویکمین تغییر‌های اقلیمی سازمان ملل موسوم به COP۳۱ که از ۹ تا ۲۰ نوامبر (۱۸ آبان تا ۲۹ آبان) در آنتالیا، ترکیه برگزار می‌شود، موضوع یادشده مورد بحث قرار گیرد؛ آنکارا این نشست را به‌عنوان COP اجرایی معرفی کرده که شامل ۱۲ روز موضوعی از غذا و انرژی گرفته تا امور مالی و جوانان است؛ هیچ محوری به جنگ اختصاص داده نشده‌اند، اگرچه نخستین نامه رئیس COP۳۱ به طرفین در ماه آوریل قول کمک به «ساخت جهانی امن‌تر» را داده و به سنت «همزیستی و همبستگی» ترکیه استناد کرده است.
آنکارا پیش از این آب و هوا و جنگ را به هم مرتبط کرده است؛ رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه در COP۲۸ در دبی، به سران جهان گفت که نمی‌توانند بحران انسانی در سرزمین‌های فلسطینی را نادیده بگیرند.
در عین حال، ترکیه به تنهایی دستور کار COP۳۱ را تعیین نمی‌کند؛ طبق قوانین اقلیمی سازمان ملل، دبیرخانه هر دستور کار را با رئیس COP تهیه می‌کند و هر دولتی می‌تواند یک مورد را پیشنهاد دهد؛ امسال، استرالیا مذاکرات را تحت یک توافق تقسیم قدرت با ترکیه هدایت می‌کند؛ در همین حال، آمریکا در حال ترک اتاق است.
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا در نخستین روز از دوره دوم ریاست جمهوری خود از توافق پاریس خارج شد و یک سال بعد، در ژانویه ۲۰۲۶ (دی ۱۴۰۴)، دستور خروج از خود کنوانسیون اقلیمی سازمان ملل را صادر کرد؛ وقتی این موضوع اجرایی شود، آمریکا تنها کشور خارج از این معاهده خواهد بود.
حبیب معلوف، استاد فلسفه محیط زیست و رسانه در دانشگاه لبنان و عضو غیرمقیم مرکز تحقیقات و مطالعات سیاسی عرب، گفت: جنگ فقط تانک‌ها و وسایل نقلیه در حال حرکت نیستند؛ انواع مختلفی از انتشار گاز‌های گلخانه‌ای وجود دارد، از انفجار مهمات گرفته تا بازسازی،که خود باعث انتشار گاز‌های گلخانه‌ای می‌شود.
وی این پرسش را مطرح کرد: وقتی جنگلی ریشه‌کن می‌شود، دی‌اکسید کربن آزاد می‌شود و وقتی باغ‌های زیتون می‌سوزند، چگونه می‌توان علاوه بر کربن، برای تاریخ آن‌ها قیمت تعیین کرد؟
محققان در تلاش هستند تا هزینه زیست‌محیطی جنگ‌ها و پیامد‌های آن‌ها را تعیین کنند؛ مطالعه‌ای در One Earth به این نتیجه رسید که ردپای ناشی از جنگ نسل‌کشی رژیم صهیونیستی در غزه معادل ۳۳.۲ میلیون تُن دی‌اکسید کربن آزادشده در جو است.
همین مطالعه تخمین زده است که بازسازی ۳ هزار و ۶۰۰ خانه ویران‌شده در جنوب لبنان در طول جنگ ۲۰۲۳-۲۰۲۴ بیش از ۸۸۰ هزار تن گاز گلخانه‌ای منتشر خواهد کرد.
۲ هفته نخست جنگ در ایران حدود ۵ میلیون تن گاز گلخانه‌ای تولید کرد؛ این رقم بیش از میزان انتشار سالانه ایسلند است.
گیوا ناکات، مدیر اجرایی گرین‌پیس خاورمیانه و شمال آفریقا، گفت که انتشار گاز‌های جنگی در مذاکرات ژوئن در بُن که در حالی برگزار شد که جنگ در غزه، ایران و لبنان در جریان بود، نیز وجود نداشت.
ضرورت طرح مسئله مسئولیت زیست محیطی در جنگ‌ها
معلوف گفت مشکل اصلی این است که سیستم اقلیمی سازمان ملل جایی برای انتشار گاز‌های گلخانه‌ای مرتبط با جنگ ندارد؛ چه از کنوانسیون چارچوب (کنوانسیون معیار سازمان ملل متحد درباره تغییر اقلیم یا کنوانسیون چارچوب تغییر اقلیم در سازمان ملل)، چه از توافق پاریس یا پروتکل کیوتو شروع کنیم، مسئله انتشار گاز‌های گلخانه‌ای و مسئولیت جنگ مطرح نیست؛ ما کسانی هستیم که آن را مطرح می‌کنیم.
این استاد دانشگاه تصریح کرد: توافق‌های موجود، کشور‌های توسعه‌یافته را مسئول انتشار گاز‌های گلخانه‌ای ناشی از گذشته صنعتی خود می‌دانند؛ کشور‌ها همچنین اهداف اقلیمی را در مشارکت‌های ملی تعیین‌شده (NDC) خود تعیین می‌کنند و میزان انتشار گاز‌های گلخانه‌ای را در فهرست‌های منظم، که اکنون گزارش‌های شفافیت دوسالانه نامیده می‌شوند، گزارش می‌دهند.
وی تصریح کرد: جنگ‌ها هیچ سازوکاری ندارند؛ اندازه‌گیری مشکل اول است.
معلوف ارقام انتشار گاز‌های گلخانه‌ای غزه، لبنان و ایران را تخمین‌های تقریبی می‌داند که بسیار کمتر از اوکراین مورد مطالعه قرار گرفته‌اند، چراکه هنوز یک روش بین‌المللی مورد توافق قرار نگرفته است.
از نظر وی، دومین مشکل، مسئولیت است؛ معلوف گفت: کشور‌هایی که می‌جنگند، کشور‌هایی که سلاح می‌دهند، کشور‌هایی که تامین مالی می‌کنند و کشور‌هایی که حمایت می‌کنند، تا شرکت‌هایی که سلاح تولید می‌کنند [..]باید سهم مشخصی از این انتشار‌ها را بر عهده بگیرند؛ هیچ دولتی هنوز به‌صورت رسمی چنین تفکیک مسئولیتی را تایید نکرده است.
مدیر اجرایی گرین‌پیس خاورمیانه و شمال آفریقا در این باره گفت: در COP۲۹ در باکو، لبنان خواستار به رسمیت شناختن خسارت‌های زیست‌محیطی ناشی از درگیری شد؛ پیش از COP۳۰، فعالیت‌های نظامی، تخریب چاه‌های کربن و انتشار گاز‌های گلخانه‌ای پس از درگیری را در طرح ملی آب و هوای خود ثبت کرد؛ اردن در بیانیه ملی COP۲۹ خود، هزینه اقلیمی بازسازی غزه را افزایش داد؛ در COP۳۰، فلسطین بر انتشار گاز‌های گلخانه‌ای ناشی از جنگ و تخریب محیط زیست توسط اسرائیل تاکید کرد، در حالی که یمن و سومالی از طریق ائتلافی به دنبال دسترسی عادلانه‌تر به منابع مالی اقلیمی برای کشور‌های آسیب‌دیده از جنگ بودند.
وی گفت: ناکامی در تبدیل این به رسمیت شناختن رسمی به یک سازوکار توافق‌شده برای حسابرسی و پاسخگویی جامع بوده است؛ این به معنای مواجهه با پرسش‌های حساس سیاسی در مورد شفافیت نظامی، مسئولیت تخریب و تامین مالی برای بازیابی است.
تامارا الزین، وزیر محیط زیست لبنان پیش از نشست آنتالیا به تیم مذاکره‌کننده لبنان دستور داد تا برای تصمیم‌های COP۳۱ که شامل مفاد روشنی در مورد ردپای کامل آب و هوایی جنگ‌ها، از تولید و انتقال سلاح گرفته تا تخریب‌هایی که از خود به جا می‌گذارند و انتشار گاز‌های گلخانه‌ای ناشی از بازسازی است، تلاش کنند.
به گزارش رسانه‌های لبنانی، الزین گفت: عدالت اقلیمی بدون به رسمیت شناختن هزینه‌های آب و هوایی و زیست‌محیطی جنگ‌ها و تعیین اینکه چه کسی مسئول آن‌هاست، نمی‌تواند پابرجا بماند.
- بیشتر بخوانید:
- بررسی حقوقی الگوی هدفمند تخریب محیط زیست در تجاوز نظامی آمریکا علیه ایران
- نگاهی حقوقی به اکوساید؛ جنایتی خاموش و تهدیدی بزرگ برای بقای بشر
معافیت طولانی واشنگتن از خسارت‌های زیست محیطی
شکاف در اندازه‌گیری انتشار گاز‌های گلخانه‌ای نظامی سابقه دارد و شامل واشنگتن هم می‌شود.
مذاکره‌کنندگان آمریکایی در ساعات پایانی کنفرانس COP۳ در کیوتو در سال ۱۹۹۷، معافیتی برای بسیاری از گاز‌های گلخانه‌ای منتشرشده در طول عملیات نظامی به دست آوردند که به این معنی بود که بیشتر انتشار گاز‌های گلخانه‌ای نظامی خارج از کشور از گزارش سازمان ملل حذف شد.
به گزارش Inside Climate News، استوارت آیزنستات، مذاکره‌کننده ارشد آمریکا بعدا به کنگره گفت که آمریکا به هر آنچه پنتاگون برای محافظت از عملیات نظامی لازم توصیف کرده بود، دست یافته است.
به هر حال، سنای آمریکا هرگز پروتکل کیوتو را تصویب نکرد؛ ۴ سال بعد، آمریکا به افغانستان و کمتر از ۲ سال پس از آن، به عراق حمله کرد.
شرکت Oil Change International تخمین زد که جنگ عراق دست‌کم ۱۴۱ میلیون تن معادل CO۲ بین مارس ۲۰۰۳ (اسفند ۱۳۸۱) و دسامبر ۲۰۰۷ (آذر ۱۳۸۶) تولید کرده است، اما هیچ‌یک از این موارد به سازمان ملل گزارش نشد.
توافق‌نامه پاریس ۲۰۱۵ معافیت خودکار را لغو کرد، اما گزارش نظامی را به هر کشور واگذار کرد.
به اصرار آمریکا، بند ۵۱ تصمیم ۱/CP.۲۱ که این توافق‌نامه را تصویب کرد، بیان می‌کند که ماده ۸، ماده مربوط به ضرر و زیان، هیچ مبنایی برای مسئولیت یا جبران خسارت ارائه نمی‌دهد.
بیهتر موشینی، مدیر ارشد برنامه‌ها و تحقیقات در شبکه سازمان‌های مردم‌نهاد برای توسعه (ANND) مستقر در بیروت، گفت که این شبکه با تکیه بر مشارکت خود در فرآیند‌های قبلی COP، یک وبینار اولیه برای توسعه موضع سازمان‌های مردم نهاد عرب پیش از COP۳۱ ترتیب داده و در حال حاضر در حال نهایی کردن یک سند موضع‌گیری برای هدایت تلاش‌های حمایتی خود است.
وی گفت که هیئتی از کارشناسان و اعضای شبکه‌اش در COP۳۱ در آنتالیا شرکت خواهند کرد و این شبکه می‌خواهد که قوانین گزارش‌دهی کنوانسیون شامل ابعاد اقلیمی درگیری‌های مسلحانه هم باشد؛ این امر مستلزم بهبود ابزار‌های اندازه‌گیری و گزارش‌دهی انتشار گاز‌های گلخانه‌ای نظامی، ازجمله موارد مرتبط با عملیات نظامی بین‌المللی است؛ این همان مقوله‌ای است که کیوتو از آن معاف شده است.
این گروه همچنین پیشنهاد مالیات اقلیمی بر شرکت‌های تسلیحاتی جهانی را ارائه داد تا اطمینان حاصل شود که مفهوم امنیت اقلیمی به بهانه‌ای برای نظامی‌سازی بیشتر تبدیل نشود.
گرین پیس خاورمیانه و شمال آفریقا هم خط مشی مشابهی را در پیش گرفته است؛ ناکات گفت که گزارش‌های آن در مورد غزه و جنوب لبنان، آسیب به سیستم‌های آبی، زمین‌های کشاورزی و جنگل‌ها و همچنین انتشار گاز‌های جنگی را مستند کرده است؛ این گروه خواستار اجازه ورود بازرسان زیست‌محیطی به غزه و پاسخگویی رژیم صهیونیستی در قبال خسارت‌های زیست‌محیطی شده است؛ درک کامل اثرات جنگ بر اقلیم نیازمند شفافیت و شواهد معتبر است.
مسئولیت زیست محیطی جنگ‌ها؛ واقعیتی به حاشیه رانده‌شده
ناکات گفت: طبق برنامه سازمان ملل، این موضوع فقط در رویداد‌های جانبی در آنتالیا مطرح خواهد شد؛ این‌ها پنل‌هایی هستند که در کنار مذاکرات برگزار می‌شوند و در آن‌ها هیچ تصمیمی گرفته نمی‌شود.
گروه لبنانی IndyACT در ۱۰ نوامبر (۱۹ آبان)، میزبان رویدادی خواهد بود که انتشار گاز‌های نظامی را به هزینه‌های عمومی و ایجاد صلح مرتبط می‌کند؛ دانشگاه ویسکانسین، رصدخانه درگیری و محیط زیست و SIPRI در ۱۴ نوامبر (۲۲ آبان) به بررسی هزینه‌های اقلیمی هزینه‌های نظامی خواهند پرداخت.
ناکات تصریح کرد که رویداد‌های جانبی می‌توانند با گرد هم آوردن محققان، جوامع آسیب‌دیده و مذاکره‌کنندگان درباره شواهد و پیشنهاد‌های ملموس، مسیری واقع‌بینانه به سوی اقدام رسمی فراهم کنند؛ در عین حال، اتکای مداوم به رویداد‌های جانبی نشان می‌دهد که واکنش رسمی چقدر محدود است.
یک چارچوب سه‌جانبه در ۲۶ ژوئن (۵ تیر)، برای پایان دادن به جنگ رژیم صهیونیستی علیه لبنان، بیروت را به موازات رژیم صهیونیستی به توقف تمام اقدام‌های خصمانه یا نامطلوب در مجامع سیاسی یا حقوقی بین‌المللی متعهد کرد؛ طنز ماجرا این است که واشنگتن واسطه این توافق بود، همان پایتختی که تقریبا ۳۰ سال پیش معافیت نظامی را در پروتکل کیوتو نوشت.
انتهای پیام/
