مالکیت فکری؛ فرصتی برای بازتعریف حضور حقوقی ایران در عرصه جهانی

حسن بابایی رئیس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور در یادداشتی که اختیار خبرگزاری میزان قرار داد نوشت: در جهان امروز، توسعه ارتباطات میان کشور‌ها دیگر صرفاً در چارچوب مناسبات سیاسی و اقتصادی تعریف نمی‌شود. گسترش دانش، تحولات فناوری و شکل‌گیری اقتصاد‌های مبتنی بر نوآوری، عرصه‌های تازه‌ای برای تعامل ملت‌ها و دولت‌ها پدید آورده است؛ عرصه‌هایی که در آن، دانشگاه‌ها، نهاد‌های تخصصی، سازمان‌های بین‌المللی و مراکز علمی می‌توانند نقشی تعیین‌کننده در نزدیک‌کردن جوامع و ایجاد زمینه‌های همکاری ایفا کنند. در چنین فضایی، ارتباطات علمی و تخصصی به یکی از مؤثرترین ابزار‌های توسعه مناسبات بین‌المللی تبدیل شده است.

این ارتباطات، برخلاف بسیاری از تعاملات مقطعی، بر مبنای منافع مشترک علمی و حرفه‌ای شکل می‌گیرند و می‌توانند زمینه‌ساز اعتماد متقابل، انتقال تجربه و همکاری‌های بلندمدت باشند. به همین دلیل، کشور‌هایی که ظرفیت‌های علمی، حقوقی و فناورانه خود را در معرض تعامل با جامعه جهانی قرار می‌دهند، فرصت بیشتری برای معرفی توانمندی‌ها و اثرگذاری در مناسبات بین‌المللی خواهند داشت.

جمهوری اسلامی ایران نیز با برخورداری از سرمایه انسانی متخصص، پیشینه حقوقی و تمدنی و ظرفیت‌های گسترده دانشگاهی و فناورانه، از زمینه‌های ارزشمندی برای توسعه این نوع ارتباطات برخوردار است. در دوران تحول و تعالی قوه قضاییه، بهره‌گیری از ظرفیت نهاد‌های حقوقی و تخصصی برای گسترش همکاری‌های بین‌المللی، انتقال دانش و معرفی تجربیات کشور، می‌تواند بخشی از رویکرد فعال جمهوری اسلامی ایران در تعامل با جهان باشد.

برگزاری پنجمین مدرسه تابستانی مشترک سازمان جهانی مالکیت فکری (وایپو) و جمهوری اسلامی ایران در تهران، نمونه‌ای از این رویکرد است. این رویداد که با همکاری مرکز مالکیت معنوی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور و تحت نظارت وایپو از امروز شنبه ۱۶ آبان‌ماه ۱۴۰۵ آغاز می‌شود، با ثبت‌نام ۲۰۱ متقاضی از ۴۲ کشور جهان، بستری برای گردهمایی دانشجویان، متخصصان، پژوهشگران و فعالان حوزه مالکیت فکری فراهم کرده است.

اهمیت این رویداد را باید فراتر از برگزاری یک دوره آموزشی یا ارائه محتوای تخصصی ارزیابی کرد. حضور متقاضیانی از کشور‌های مختلف، فرصتی برای شکل‌گیری ارتباطات میان افرادی است که با وجود تفاوت در نظام‌های حقوقی، فرهنگی و علمی، در موضوعاتی همچون حمایت از نوآوری، ثبت اختراعات، حقوق پدیدآورندگان و بهره‌برداری اقتصادی از دارایی‌های فکری، دغدغه‌ها و زمینه‌های مشترکی دارند. چنین گردهمایی‌هایی امکان گفت‌و‌گو، شناخت متقابل و تبادل تجربیات را فراهم می‌کنند؛ ارتباطاتی که می‌توانند پس از پایان دوره نیز در قالب همکاری‌های علمی و حرفه‌ای ادامه یابند.

مالکیت فکری؛ نقطه تلاقی دانش و تعاملات جهانی

یکی از مهم‌ترین تحولات اقتصاد معاصر، افزایش سهم دارایی‌های نامشهود در خلق ارزش و توسعه اقتصادی است. امروزه اختراع، نوآوری، علامت تجاری، طرح صنعتی و آثار فکری و هنری، صرفاً محصولات خلاقیت فردی نیستند؛ بلکه سرمایه‌هایی اقتصادی‌اند که حمایت حقوقی از آنها در توسعه تجارت، جذب سرمایه‌گذاری و شکل‌گیری کسب‌وکار‌های دانش‌بنیان نقش اساسی دارد. مالکیت فکری از همین منظر، یکی از حوزه‌های مهم پیوند میان دانش، حقوق و ارتباطات بین‌المللی است. شناخت سازوکار‌های جهانی حمایت از این حقوق، تبادل تجربه میان کشور‌ها و آشنایی با شیوه‌های تجاری‌سازی دستاورد‌های علمی، می‌تواند فرصت‌های تازه‌ای برای همکاری‌های فناورانه و اقتصادی ایجاد کند.

ایران با برخورداری از دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، شرکت‌های دانش‌بنیان و نیروی انسانی متخصص، ظرفیت قابل توجهی در این حوزه دارد. آنچه اهمیت دارد، فراهم‌کردن زمینه ارتباط این ظرفیت‌ها با شبکه‌های علمی و تخصصی بین‌المللی است. مدرسه تابستانی وایپو ـ ایران می‌تواند در این مسیر، علاوه بر انتقال دانش و تجربیات جهانی به متخصصان داخلی، فرصتی برای معرفی توانمندی‌های علمی و حقوقی کشور به مخاطبان خارجی باشد.

سازمان ثبت اسناد و املاک کشور نیز به اعتبار مأموریت‌های خود در حوزه ثبت و حمایت از حقوق مالکیت و مسئولیت‌های مرکز مالکیت معنوی در زمینه مالکیت صنعتی، از ظرفیت ویژه‌ای برای توسعه این تعاملات برخوردار است. امروز مأموریت سازمان ثبت صرفاً به ارائه خدمات ثبت و نگهداری سوابق محدود نمی‌شود؛ بلکه شناخت تحولات حقوقی و فناورانه، ارتقای استانداردها، حمایت از دارایی‌های فکری و ارتباط مؤثر با نهاد‌های تخصصی بین‌المللی نیز بخشی از الزامات فعالیت آن است.

همکاری با سازمان جهانی مالکیت فکری و میزبانی مدرسه تابستانی مشترک، در همین چارچوب معنا پیدا می‌کند. چنین برنامه‌هایی امکان بهره‌مندی از دانش و تجربه متخصصان بین‌المللی را فراهم می‌کنند و در عین حال، بستری برای معرفی ظرفیت‌های نهادی و کارشناسی جمهوری اسلامی ایران به شمار می‌روند. دستاورد مهم‌تر آنها، شکل‌گیری ارتباطاتی است که می‌تواند به همکاری‌های آموزشی، پژوهشی و تخصصی میان مراکز علمی و نهاد‌های مرتبط در کشور‌های مختلف منتهی شود.

ارتباطات علمی؛ سرمایه‌ای برای حضور مؤثرتر ایران در جهان

جایگاه بین‌المللی کشور‌ها تنها با حضور در مجامع و سازمان‌های جهانی تعریف نمی‌شود. میزان ارتباط آنها با مراکز علمی و تخصصی، توانایی معرفی دستاوردها، مشارکت در تولید دانش و برخورداری از شبکه‌های ارتباطی مؤثر نیز در شکل‌گیری این جایگاه اهمیت دارد. در این میان، نهاد‌های حقوقی و قضایی کشور می‌توانند علاوه بر مأموریت‌های داخلی، در توسعه ارتباطات بین‌المللی نیز نقش‌آفرین باشند. ظرفیت‌های حقوقی و ثبتی، تجربه اجرایی و دانش کارشناسی، سرمایه‌هایی هستند که در صورت عرضه و تبادل در محیط‌های تخصصی بین‌المللی، می‌توانند به تقویت شناخت متقابل و گسترش همکاری‌ها کمک کنند. این تعاملات، در کنار آثار علمی و فناورانه، زمینه توسعه ارتباطات حقوقی و حتی همکاری‌های قضائی میان کشور‌ها را نیز فراهم می‌آورند.

از این منظر، مدرسه تابستانی وایپو ـ ایران را باید فرصتی برای فراتر رفتن از ارتباطات رسمی و شکل‌دادن به پیوند‌های انسانی و تخصصی میان ایران و سایر کشور‌ها دانست. حضور نمایندگانی از ۴۲ کشور جهان، امکان آشنایی با دیدگاه‌ها و تجربیات متنوع را فراهم می‌کند و تهران را به محل گفت‌وگوی مشترک درباره یکی از موضوعات مهم حقوقی و اقتصادی جهان معاصر تبدیل می‌سازد. البته ارزش واقعی چنین رویدادی تنها به زمان برگزاری آن محدود نمی‌شود. استمرار ارتباطات میان شرکت‌کنندگان، توسعه همکاری‌های علمی و حرفه‌ای و تبدیل آشنایی‌های اولیه به پروژه‌ها و تعاملات مشترک، معیار مهم‌تری برای سنجش آثار آن خواهد بود. از این رو، باید به ارتباطات پس از برگزاری این دوره نیز به اندازه خود رویداد توجه داشت.

در دوران تحول و تعالی قوه قضاییه، توجه به چنین ظرفیت‌هایی می‌تواند به گسترش دامنه ارتباطات بین‌المللی نهاد‌های حقوقی و تخصصی کشور کمک کند. باور دارم معرفی توانمندی‌های ایران از مسیر دانش، آموزش و تعاملات حرفه‌ای، اثربخشی و ماندگاری بسیاری خواهد داشت؛ زیرا ارتباطی که بر پایه شناخت، تخصص و منافع مشترک شکل می‌گیرد، می‌تواند فراتر از مناسبات مقطعی استمرار یابد.

میزبانی تهران از پنجمین مدرسه تابستانی وایپو، فرصتی برای تقویت همین مسیر است؛ مسیری که در آن دانش، حقوق و فناوری به زبان مشترک ارتباط میان ملت‌ها تبدیل می‌شوند و ظرفیت‌های علمی و تخصصی جمهوری اسلامی ایران در تعامل با جهان قرار می‌گیرند. آینده همکاری‌های بین‌المللی، بیش از هر چیز به کیفیت همین ارتباطات وابسته است؛ ارتباطاتی که با آموزش و گفت‌و‌گو آغاز می‌شوند، با اعتماد متقابل توسعه می‌یابند و در نهایت می‌توانند به همکاری‌های پایدار و دستاورد‌های مشترک منجر شوند.

انتهای پیام/