وزیر علوم: نهاد علم منبع اصلی قدرت و پیشرفت کشور است

به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی دولت، حسین سیمایی، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، در ادامه برنامه‌های سفر خود به استان قم، پس از شنیدن دیدگاه‌ها، پیشنهاد‌ها و دغدغه‌های رؤسا، معاونان و اعضای هیئت علمی دانشگاه‌های این استان، با اشاره به تقارن این نشست با سیزدهم آبان، روز ملی مبارزه با استکبار جهانی، اظهار کرد: ملت ایران با تجربه دو جنگ اخیر ابعاد تازه‌ای از عداوت لجاجت و رفتار غیرمتمدنانه آمریکا را درک کرده است و امیدواریم در این مسیر شاهد پیروزی نهایی ملت ایران باشیم.

وزیر علوم با بیان اینکه نهاد علم یکی از منابع اصلی قدرت جمهوری اسلامی ایران است، گفت: جنگ اخیر بیش از آنکه جنگ نیرو‌های زمینی، هوایی یا دریایی باشد، جنگ فناوری‌ها بود. در این نبرد، فناوری در برابر فناوری قرار گرفت و ایران توانست جهان را شگفت‌زده کند. بسیاری تصور نمی‌کردند کشوری بتواند در برابر قدرت نظامی آمریکا چنین استقامتی داشته باشد و حتی پیش‌بینی می‌کردند مقاومت ایران بیش از یک هفته ادامه نخواهد یافت.

وی افزود: مقاومت ایران و دستاورد‌های دفاعی کشور، معادلات منطقه‌ای و بین‌المللی را تحت تأثیر قرار داد. امروز کشور‌های منطقه بیش از گذشته به اهمیت نقش ایران در تأمین امنیت و ثبات منطقه پی برده‌اند و دریافته‌اند که نمی‌توان برای امنیت و توسعه منطقه، نقش ایران را نادیده گرفت.

سیمایی با تأکید بر اینکه این قدرت حاصل مقاومت مردم، تلاش نیرو‌های نظامی و دستاورد‌های نهاد علم است، تصریح کرد: ممکن است نتوانیم گزارشی دقیق از میزان سهم دانشگاه‌ها در توان دفاعی کشور ارائه کنیم، اما از این دستاورد‌های شگفت‌انگیز می‌توان به حجم عظیم تحقیقات، پژوهش‌ها و تلاش محققانی پی برد که در دانشگاه‌ها و مراکز علمی کشور تربیت شده‌اند.

وزیر علوم ادامه داد: امروز در هیچ عرصه مهمی از خدمات، کشاورزی، صنعت و معدن نمی‌توان فعالیتی کارآمد را تصور کرد که از دستاورد‌های نهاد علم بی‌بهره باشد. از این رو، وظیفه ماست که این سرمایه بزرگ ملی را هم قدر بدانیم و هم برای جامعه تبیین کنیم.

سیمایی با بیان اینکه تبیین دستاورد‌های دانشگاه‌ها برای افکار عمومی ضرورتی انکارناپذیر است، گفت: مردم حق دارند بدانند در شرایط دشوار اقتصادی، جنگ و تحریم، چرا باید منابع عمومی کشور صرف دانشگاه‌ها، استادان و دانشجویان شود. پاسخ روشن است؛ ما در دانشگاه هزینه نمی‌کنیم، بلکه برای آینده کشور سرمایه‌گذاری می‌کنیم.

وی تأکید کرد: نباید اجازه دهیم وقوع برخی ناهنجاری‌های محدود در مجموعه گسترده دانشگاهی، دستاورد‌های عظیم نهاد علم را تحت‌الشعاع قرار دهد. هیچ نهادی مصون از آسیب و ناهنجاری نیست و البته در برابر هرگونه ناهنجاری باید برای پیشگیری و بازدارندگی تلاش کرد، اما نمی‌توان به دلیل رفتار یک یا دو درصد از افراد، تمام نهاد علم را زیر سؤال برد.

وزیر علوم افزود: بزرگ‌نمایی این موارد و تعمیم آن به کل دانشگاه‌ها، علاوه بر ایجاد نگرانی در میان جامعه، ممکن است زمینه سوءاستفاده دشمنان را نیز فراهم کند. واقعیت این است که ایران از نهادی علمی قدرتمند برخوردار است که دستاورد‌های آن باید به‌درستی معرفی شود.

وزیر علوم با بیان اینکه نهاد علم ایران از نظر نسبت دستاورد‌ها به منابع دریافتی، یکی از بهره‌ورترین بخش‌های کشور است، اظهار کرد: برای ارزیابی عملکرد دانشگاه‌ها باید میزان منابع اختصاص‌یافته و دستاورد‌های حاصل از آن را در کنار یکدیگر قرار دهیم.

وزیر علوم تصریح کرد: با این میزان منابع محدود، دانشگاه‌های ایران دستاورد‌های بزرگی داشته‌اند و به همین دلیل معتقدم نهاد علم از بهره‌ورترین نهاد‌های کشور است و باید بیش از گذشته مورد حمایت و تقویت قرار گیرد.

سیمایی در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع ارتباط دانشگاه و صنعت پرداخت و گفت: ارتباط علم و صنعت همواره یکی از دغدغه‌های مهم کشور بوده و رهبر شهید انقلاب نیز بار‌ها بر ضرورت تقویت آن تأکید داشتند. اگرچه وضعیت موجود رضایت‌بخش نیست، اما نباید آن را به معنای فقدان ارتباط دانشگاه با صنعت دانست.

وی افزود: امروز دانشگاه‌های دولتی کشور بیش از ۱۴ هزار قرارداد با بخش صنعت دارند. این در حالی است که حدود ۳۵ هزار عضو هیئت علمی در دانشگاه‌های دولتی فعالیت می‌کنند.

وزیر علوم با اشاره به اینکه در بسیاری از کشور‌های جهان حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد اعضای هیئت علمی ارتباط مستقیم با صنعت و جامعه دارند، اظهار کرد: ما نیز از نظر میزان ارتباط به این نسبت نزدیک شده‌ایم، هرچند کیفیت و عمق این همکاری‌ها هنوز رضایت‌بخش نیست.

وی با طرح این پرسش که چرا ارتباط دانشگاه و صنعت به سطح مطلوب نرسیده است، گفت: بخشی از مشکل به دانشگاه‌ها بازمی‌گردد و باید مسئولیت خود را بپذیریم، اما مسئله اساسی در ساختار اقتصاد کشور نهفته است. اقتصاد ما عمدتاً دولتی است و اقتصاد دولتی به دلیل فقدان رقابت، نیاز چندانی به علم، تحقیق و توسعه احساس نمی‌کند.

وزیر علوم در ادامه با انتقاد از روزآمد نبودن برخی برنامه‌های آموزشی دانشگاه‌ها گفت: باید بپذیریم که بسیاری از برنامه‌های درسی دانشگاهی متناسب با نیاز‌ها و مسائل روز کشور نیستند. این مسئله در حوزه علوم انسانی حتی بیش از رشته‌های فنی، مهندسی و کشاورزی مشاهده می‌شود.

وی افزود: بررسی‌ها نشان می‌دهد قدمت و کهنگی برنامه‌های درسی در برخی رشته‌های علوم انسانی بیشتر از رشته‌های مهندسی و کشاورزی است و این موضوع نیازمند اصلاح جدی است.

سیمایی با اشاره به نقش شورای تحول علوم انسانی و گروه‌های برنامه‌ریزی درسی اظهار کرد: بخشی از مسئولیت تدوین و اصلاح برنامه‌ها بر عهده این شورا و بخشی نیز بر عهده وزارت علوم است. لازم است در فرایند برنامه‌ریزی، از ظرفیت استادان و نمایندگان جامعه استفاده شود تا آموزش دانشگاهی با مسائل واقعی کشور ارتباط بیشتری پیدا کند.

وی همچنین بر ضرورت تقویت آموزش‌های عملی تأکید کرد و گفت: دانشجوی کشاورزی نباید تمام آموزش خود را صرفاً در کلاس درس بگذراند، بلکه باید تجربه حضور در مزرعه و مواجهه با مسائل واقعی تولید را داشته باشد. دانشجویان رشته‌های مختلف نیز باید فرصت حضور در محیط‌های عملی، کارگاه‌ها و کارخانه‌ها را پیدا کنند.

سیمایی با اشاره به عملکرد پارک‌های علم و فناوری کشور اظهار کرد: فعالیت این پارک‌ها مایه افتخار است. حتی در شرایط جنگ و زیر بمباران نیز فعالیت آنها متوقف نشد و امروز شرکت‌های مستقر در پارک‌های علم و فناوری کشور حدود ۵۰۰ همت درآمد دارند.

وزیر علوم با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای تقویت اعتبارات دانشگاه‌ها و پارک‌های علم و فناوری گفت: طی دو سال گذشته اعتبارات دانشگاه‌ها حدود ۲.۷ برابر و اعتبارات پارک‌های علم و فناوری نزدیک به سه برابر شده است. بخشی از این منابع نیز از محل سازوکار‌های قانونی مرتبط با مالیات بر ارزش افزوده تأمین شده است.

وی همچنین با اشاره به طرح «آتف» برای حمایت از زیرساخت‌های پژوهشی و آزمایشگاهی اظهار کرد: ما به‌خوبی می‌دانیم که بدون آزمایشگاه‌های مجهز، امکان انجام پژوهش‌های قوی و تولید پایان‌نامه‌ها و رساله‌های باکیفیت وجود ندارد. ضعف زیرساخت‌های آزمایشگاهی می‌تواند به شکست طرح‌های پژوهشی منجر شود و به همین دلیل، با وجود محدودیت‌های کشور، تأمین اعتبارات قابل توجه برای تقویت آزمایشگاه‌ها در دستور کار قرار گرفته است.

سیمایی از استادان و پژوهشگران علوم انسانی نیز خواست با ارائه طرح‌های پژوهشی از ظرفیت حمایت‌های موجود استفاده کنند.

وزیر علوم در بخش دیگری از سخنان خود به جایگاه علوم انسانی در نظام آموزش عالی پرداخت و گفت: درباره علوم انسانی باید توجه داشته باشیم که وزارت علوم وظیفه سیاست‌گذاری، حمایت، تسهیلگری و رفع موانع را بر عهده دارد، اما تولید و روزآمدسازی علوم انسانی باید در دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها و به دست استادان و پژوهشگران انجام شود.

وی تصریح کرد: تولید علوم انسانی اسلامی نیز وظیفه دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌هاست. وزارتخانه نمی‌تواند جایگزین نهاد تولید علم شود، بلکه باید شرایط لازم را برای فعالیت علمی و پژوهشی فراهم کند.

سیمایی با تأکید بر اینکه علوم انسانی باید جایگاه واقعی خود را در نظام آموزش عالی پیدا کند، اظهار کرد: یکی از اقدامات ما از ابتدای مسئولیت، تلاش برای تثبیت این نگاه بود که علوم انسانی نیز همانند سایر رشته‌ها علم است و باید متناسب با ماهیت و ویژگی‌های خود مورد حمایت قرار گیرد.

وی افزود: در همین راستا، شورای علوم انسانی را با حضور جمعی از استادان و صاحب‌نظران برجسته تشکیل داده‌ایم تا درباره راهکار‌های ارتقای جایگاه علوم انسانی در نظام آموزش عالی تصمیم‌گیری شود. البته ممکن است در انتخاب اعضای این شورا از برخی صاحب‌نظران غفلت شده باشد که تلاش خواهیم کرد این نقیصه را جبران کنیم.

وزیر علوم با بیان اینکه مأموریت دانشگاه صرفاً تولید علم یا حل مسائل اقتصادی و صنعتی نیست، گفت: دانشگاه وظیفه تربیت انسان، پرورش فرهیختگی، فرهنگ و فرزانگی را نیز بر عهده دارد و ریشه بخش مهمی از این مأموریت در علوم انسانی است.

به همین دلیل، در کنار تقویت فعالیت‌های فرهنگی دانشگاه‌ها، اصلاح ساختار‌های مرتبط با علوم انسانی را دنبال کرده‌ایم.

وی از تغییرات مهم در آیین‌نامه ارتقای اعضای هیئت علمی خبر داد و اظهار کرد: برای نخستین بار پس از حدود چهار دهه، بخش مربوط به ارتقای اعضای هیئت علمی علوم انسانی را از رشته‌های مهندسی و پزشکی تفکیک کرده‌ایم تا ارزیابی و ارتقای استادان علوم انسانی بر اساس ویژگی‌ها و مختصات این حوزه انجام شود. این رویکرد درباره رشته‌های هنر نیز مورد توجه قرار گرفته است.

وزیر علوم در ادامه با اشاره به دغدغه‌های معیشتی اعضای هیئت علمی و کارکنان دانشگاه‌ها اظهار کرد: از نخستین روز‌های آغاز مسئولیت، موضوع حقوق، دستمزد، رفاه و مسکن دانشگاهیان را از اولویت‌های وزارت علوم قرار دادیم.

وی افزود: در حوزه حقوق و دستمزد اقداماتی انجام شده و بخشی از تلاش‌ها به نتیجه رسیده است، اما آنچه تاکنون محقق شده، با انتظارات و شرایط مطلوب فاصله دارد. تلاش ما این است که اقدامات حمایتی شامل همه کارکنان و اعضای جامعه دانشگاهی شود.

وزیر علوم در پایان سخنان خود با اشاره به تجربه جنگ و تحریم اظهار کرد: این شرایط دشوار، در کنار همه خسارت‌ها و مشکلات، موجب شد هم نقاط ضعف خود را بهتر بشناسیم و هم به ظرفیت‌ها و توانمندی‌هایی پی ببریم که پیش‌تر کمتر به آنها توجه کرده بودیم.

وی افزود: امروز ارزش نهاد علم بیش از گذشته آشکار شده است و باید از این فرصت برای شناسایی ظرفیت‌های درونی کشور استفاده کنیم. در گذشته گاهی تصور می‌کردیم انجام هر فعالیتی صرفاً به تخصیص منابع جدید وابسته است، اما اکنون دریافته‌ایم که ظرفیت‌های حقوقی، نهادی و انسانی فراوانی وجود دارد که هنوز به‌درستی شناسایی و فعال نشده‌اند.

سیمایی با اشاره به تأکید رهبر شهید انقلاب بر اقتصاد مقاومتی و درون‌زایی اقتصادی گفت: ایران نزدیک به ۴۷ سال با تحریم مواجه بوده و با وجود این فشار‌های طولانی، توانسته است ظرفیت‌های مهم علمی، صنعتی و فناورانه خود را حفظ و تقویت کند. این تجربه نشان می‌دهد که ظرفیت‌های فراوانی در درون کشور وجود دارد که باید آنها را کشف و فعال کنیم.

وزیر علوم در پایان تأکید کرد: اگر بتوانیم ظرفیت‌های حقوقی، اقتصادی، علمی و نهادی کشور را به‌درستی شناسایی و از آنها استفاده کنیم، حتی در شرایط دشوار کنونی نیز امکان توسعه فعالیت‌های علمی، فرهنگی و تربیتی و تقویت قدرت ملی وجود خواهد داشت.

انتهای پیام/