استمرار تحول در خدمت‌رسانی قضایی؛ توسعه زیست‌بوم خدمات هوشمند قضایی با مشارکت شرکت‌های دانش‌بنیان
در ادامه رویکرد مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه به‌منظور توسعه زیست‌بوم خدمات هوشمند قضایی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های نوآورانه بخش خصوصی با هدف تسهیل دسترسی مردم به خدمات قضایی، آیین رونمایی از سامانه «دیوان» (محصول مبتنی بر هوش مصنوعی و ارائه‌دهنده خدمات قضایی شرکت ارتباطات سیار ایران) با حضور رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه و جمعی از مدیران همراه اول برگزار شد.
محمد کاظمی‌فرد در این آیین ضمن اشاره به مسیر تحول فناوری در دستگاه قضا اظهار کرد: نقطه آغاز این حرکت به سال ۱۴۰۰ و حکم انتصاب ریاست قوه قضاییه بازمی‌گردد که در آن، گسترش فناوری‌های نوین و فراهم‌سازی دسترسی آسان و رایگان مردم به خدمات قضایی مورد تأکید قرار گرفته بود.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه با بیان اینکه مجموعه اقدامات انجام‌شده در این سال‌ها با هدف تحقق همین رویکرد دنبال شده است، افزود: امروز ثمره بخشی از این تلاش‌ها را در قالب زیست‌بومی نوین از خدمات قضایی شاهد هستیم که قرار است ارتباط مردم با دستگاه قضا را سریع‌تر، دقیق‌تر، آسان‌تر و کم‌هزینه‌تر کند.
از دفاتر خدمات قضایی تا نسل سوم خدمت‌رسانی با هوش مصنوعی
وی با تشریح سه نسل ارائه خدمات قضایی گفت: در نسل نخست، دفاتر خدمات الکترونیک قضایی شکل گرفتند تا مردم برای دریافت بسیاری از خدمات، ناگزیر به مراجعه مستقیم به دادگستری‌ها نباشند. در نسل دوم، ظرفیت خودکاربری برای وکلا، نمایندگان حقوقی دستگاه‌ها و مراجعان حرفه‌ای توسعه یافت و اکنون در نسل سوم، با همکاری شرکت‌های فناور و بهره‌گیری از هوش مصنوعی، ارائه خدمات قضایی به عموم مردم از طریق سکو‌های بخش خصوصی دنبال می‌شود.
کاظمی‌فرد با اشاره به اینکه در این الگوی جدید، خدماتی همچون تنظیم و ارسال اظهارنامه و لایحه در بستر سکوها ارائه می‌شود، تصریح کرد: برای نخستین‌بار دو خدمت پیچیده و تخصصی قضایی، یعنی لایحه و اظهارنامه، در اختیار بخش خصوصی قرار گرفته است تا مردم بتوانند بدون نیاز به مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و در هر زمان از این خدمات بهره‌مند شوند. خدمت شکواییه نیز در ادامه این مسیر و با استفاده از ظرفیت هوش مصنوعی ارائه خواهد شد.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه با بیان اینکه بیش از ۵۰ شرکت برای مشارکت در این زیست‌بوم اعلام آمادگی کرده بودند، اظهار داشت: این شرکت‌ها در فرآیندی تخصصی از حیث توانمندی هوش مصنوعی، دانش حقوقی و کیفیت هدایت کاربران ارزیابی شدند و در حال حاضر ۱۰ شرکت خدمات خود را ارائه می‌کنند و ۶ شرکت دیگر نیز به‌زودی به این مجموعه متصل خواهند شد.
حاکمیت در جایگاه تنظیم‌گر؛ میدان‌دادن به ظرفیت بخش خصوصی
وی با اشاره به تفاوت این الگو با رویه‌های متعارف در ارائه خدمات حاکمیتی، بیان کرد: در این رویکرد، قوه قضاییه به‌جای رقابت با بخش خصوصی، نقش تنظیم‌گر را بر عهده گرفته و از ظرفیت سکوها، به‌ویژه دسترسی گسترده آنها به مردم و سهولت استفاده از خدماتشان، برای توسعه خدمت‌رسانی بهره می‌گیرد.
کاظمی‌فرد این تعامل را تجربه‌ای کم‌سابقه در واگذاری و ارائه خدمات پایه قضایی از طریق سکو‌های خصوصی توصیف کرد و افزود: هدف از این اقدام، پیش از هر چیز حل مسائل مردم است. شکل‌گیری چنین زیست‌بومی، ضمن فراهم‌کردن میدان فعالیت برای شرکت‌های فناور و دانش‌بنیان، می‌تواند به رشد اقتصاد دیجیتال و ارتقای توان رقابتی محصولات داخلی در برابر نمونه‌های خارجی کمک کند.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه با تأکید بر اینکه زیرساخت‌های این زیست‌بوم با اتکا به ظرفیت شرکت‌های خصوصی و بدون تحمیل هزینه به منابع دولتی شکل گرفته است، خاطرنشان کرد: ما تلاش کرده‌ایم به‌جای تصدی‌گری، زمینه رشد و توسعه کسب‌وکار‌های داخلی را فراهم کنیم و در جایگاه تنظیم‌گر، کیفیت و امنیت خدمات ارائه‌شده به مردم را مورد توجه قرار دهیم.
داده‌های قضایی؛ پشتوانه هوش مصنوعی بومی
وی در ادامه، دسترسی به داده‌های باکیفیت را یکی از مهم‌ترین مزیت‌های رقابتی در توسعه هوش مصنوعی دانست و گفت: یکی از اقدامات مهم مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه، فراهم‌کردن امکان بهره‌گیری شرکت‌های داخلی از داده‌های قضایی پس از گمنام‌سازی و با رعایت حریم خصوصی است و در این راستا،۱۰ میلیون دادنامه و یک میلیون اظهارنامه پس از گمنام‌سازی به‌منظور ارتقای توانمندی محصولات هوش مصنوعی، در اختیار سکوها قرار گرفته است.
کاظمی‌فرد در ادامه هدف از این اقدام را «تقویت توان هوش مصنوعی بومی» و «کمک به شرکت‌های داخلی برای توسعه محصولاتی باکیفیت و رقابت‌پذیر» عنوان کرد و گفت: قوه قضاییه با فراهم‌کردن این ظرفیت، به رشد دستیار‌های هوشمند حقوقی در کشور کمک کرده و زمینه‌ای فراهم آورده است تا شرکت‌های داخلی بتوانند به‌تدریج محصولات خود را ارتقا دهند و وابستگی به سرویس‌های خارجی را کاهش دهند.
هوش مصنوعی؛ فرصتی برای پیشگیری از شکل‌گیری دعاوی
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه با اشاره به اینکه ارزش اصلی این تحول صرفاً در استفاده از فناوری‌های نوین خلاصه نمی‌شود، تصریح کرد: بزرگی کار در هوش مصنوعی نیست، بلکه در تغییر در روش حکمرانی است.
وی با تبیین ظرفیت راهبردی این زیست‌بوم در هدایتگری هوشمند مردم، گفت: برای نخستین‌بار این فرصت فراهم شده است که دستگاه قضا پیش از آنکه یک اختلاف به شکایت و دعوای رسمی تبدیل شود، با فردی که در آستانه طرح دعوا قرار دارد ارتباط برقرار کند و با کمک هوش مصنوعی، او را در شناخت مسیر درست و یافتن راه‌حل مناسب یاری دهد.
کاظمی‌فرد با تأکید بر ضرورت هدایت صحیح مراجعه‌کنندگان افزود: فردی که برای طرح شکایت به دستگاه قضا مراجعه می‌کند، خود را متضرر و آسیب‌دیده می‌داند و قوه قضاییه را پناهگاه و مرجع احقاق حق خود قرار داده است؛ از این‌رو باید به او کمک کرد تا در کنار آگاهی از حقوق خود، مناسب‌ترین راه برای حل مسئله را نیز بشناسد.
هدایت کاربران؛ یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های دستیار‌های هوشمند حقوقی
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های دستیار‌های هوشمند حقوقی را هدایت کاربران دانست و خاطرنشان کرد: این ظرفیت می‌تواند به مدیریت هوشمند اختلافات، پیشگیری از شکل‌گیری دعاوی غیرضروری و استفاده مؤثرتر از ظرفیت‌های دستگاه قضایی منجر شود که جلوه‌ای از حکمرانی داده‌محور در نظام قضایی است.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه با یادآوری تأکید ریاست قوه قضاییه بر ضرورت ارائه خدمات سریع، دقیق، عزتمندانه و کم‌هزینه به مردم خاطرنشان کرد: زیست‌بوم خدمات هوشمند قضایی در پاسخ به همین مطالبه شکل گرفته است و باید به‌گونه‌ای توسعه یابد که مردم بتوانند خدمات موردنیاز خود را به‌آسانی و حتی در منزل یا محل کار دریافت کنند.
کاظمی‌فرد در پایان، تعامل با شرکت‌های فناور و دانش‌بنیان را فرصتی برای رقم‌زدن تجربه‌های نو در حکمرانی قضایی دانست و تأکید کرد: اولین‌ها همواره دشواری‌های خود را دارند، اما قوه قضاییه با ورود به این عرصه، در پی آن است که با تکیه بر ظرفیت جوانان، فناوری‌های بومی و داده‌های معتبر، افق تازه‌ای از هوشمندسازی عدالت و خدمت‌رسانی به مردم را ترسیم کند.
انتهای پیام/
