لالایی، اصیل‌ترین ابزار تربیتی برای کودکان خردسال است

محمدعلی طیب‌نیا، تهیه‌کننده مجموعه «فرشته‌ها برایت لالایی می‌خوانند» در گفت‌و‌گو با میزان، درباره ایده تولید محتوای مذهبی برای کودکان در قالب لالایی گفت: در حوزه کودک، بخش زیادی از آثار مذهبی در قالب سرود و نماهنگ‌های پرتحرک و ریتمیک تولید می‌شوند که بیشتر برای جشن‌ها، جمع‌ها و لحظات پرهیجان زندگی کودک مناسب‌اند؛ اما زمان خلوت و به خواب رفتن کودک، یک فرصت تربیتی و روان‌شناختی متفاوت است.

وی افزود: برای کودکان زیر چهار سال، یکی از اصیل‌ترین و کارآمدترین قالب‌ها لالایی است. ممکن است کودک در این سن درک تحلیلی و منطقی از مفاهیم و کلمات نداشته باشد، اما لالایی می‌تواند به شکل غیرمستقیم بر ذهن و ناخودآگاه او اثر بگذارد. این موضوع ریشه در سنت‌های قدیمی فرهنگ بومی ما نیز دارد؛ برای مثال در برخی مناطق کردنشین، مادران برای نوزادان خود از سلحشوری و حتی «تفنگ روی دیوار» لالایی می‌خواندند تا روحیه شجاعت از همان گهواره در ذهن کودک شکل بگیرد.

طیب‌نیا ادامه داد: ما می‌دانستیم اصالت لالایی به شنیدن و قالب صوتی آن است، اما از سوی دیگر در کشورمان پلتفرم قدرتمند و فراگیری برای عرضه تخصصی آثار صوتی مذهبی کودک وجود نداشت و بخش مهمی از مخاطبان این حوزه نیز از طریق رسانه ملی با آثار ارتباط برقرار می‌کنند. به همین دلیل تصمیم گرفتیم از انیمیشن نه به عنوان یک اثر نمایشی صرف، بلکه به عنوان یک قلاب بصری جذاب در خدمت لالایی استفاده کنیم تا خانواده‌ها اثر را ببینند و بشنوند و سپس نسخه صوتی آن را برای آرامش و خلوت شبانه کودک به خانه و اتاق خواب او ببرند.

لالایی مذهبی از یک تجربه خانوادگی شکل گرفت

تهیه‌کننده «فرشته‌ها برایت لالایی می‌خوانند» درباره شکل‌گیری ایده این مجموعه بیان کرد: جرقه اولیه این کار از یک تجربه شخصی در خانواده خودم زده شد. زمانی که همسرم درگیر خواباندن فرزندمان بود، اثر آرامش‌بخش لالایی را به‌وضوح در خواب پسرم دیدم. یک شب متوجه شدم همسرم لالایی خاصی را زمزمه می‌کند. وقتی از او پرسیدم این چه شعری است، گفت همان لالایی‌ای است که مادرش در کودکی برای او می‌خوانده است.

وی افزود: برایم جالب بود که بعد از گذشت چند دهه، آن لالایی هنوز در عمق جان و حافظه همسرم زنده بود. آنجا دوباره برایم روشن شد که لالایی چه تأثیر عمیق، خاموش و ماندگاری بر روان انسان می‌گذارد.

طیب‌نیا گفت: همین تجربه باعث شد جست‌وجوی مفصلی در آرشیو‌ها و فضای مجازی داشته باشم، اما با کمال تعجب دیدم در حوزه لالایی مذهبی تقریباً دستمان خالی است. موارد اندکی هم که تولید شده بود، گاهی به جای لطافت و روح کودکانه، بیشتر به روضه‌های مکشوف و حزن‌انگیز شباهت داشت و به نظرم این نوع محتوا برای خردسال می‌تواند آسیب بیشتری نسبت به فایده داشته باشد.

وی ادامه داد: از همین رو در پردیس هنری مهرستان تصمیم گرفتیم این خلأ را پر کنیم و با جمعی از شاعران، روان‌شناسان و کارشناسان وارد گفت‌و‌گو شدیم. نگاه ما در این پروژه کاملاً ملموس و واقع‌بینانه بود و به دنبال اثرگذاری شگرف معنوی یا تحول خارق‌العاده در کودک نبودیم.

تهیه‌کننده «فرشته‌ها برایت لالایی می‌خوانند» افزود: تمام دغدغه ما این بود که اگر بتوانیم فقط و فقط در امن‌ترین لحظه روز، یعنی در آغوش مادر و در آستانه خواب، یک حس خوب، امن و دوست‌داشتنی از خدا و اهل‌بیت (ع) در ذهن و ناخودآگاه کودک ایجاد کنیم، تلاش ما به هدف رسیده است.

دین را به جای آموزش مستقیم، وارد زیست شبانه کودک کردیم

وی درباره پرهیز این مجموعه از آموزش مستقیم مفاهیم دینی گفت: از ابتدای پروژه با شاعران و روان‌شناسان مختلف گفت‌و‌گو کردیم تا ببینیم چگونه می‌توان مفاهیم دینی را به شکلی بیان کرد که به دل کودک بنشیند و وارد زندگی روزمره او شود. نتیجه این هم‌فکری‌ها استفاده از چند روش در قطعات مختلف مجموعه بود.

طیب‌نیا ادامه داد: در برخی آثار از عنصر داستان و فضای قصه‌گو استفاده کردیم، چون دیدیم کودکان با قصه ارتباط زیادی برقرار می‌کنند. در برخی قطعات نیز مفاهیم را در قالب واگویه‌ها و درددل‌های مادرانه قرار دادیم؛ یعنی شعر از جنس همان حس‌ها، زمزمه‌ها و آرزو‌هایی شد که مادران در خلوت خود با فرزندشان دارند.

وی افزود: وقتی یک محتوای عمیق با عاطفه و حس مادرانه تلفیق شود، تأثیر آن نیز عمیق‌تر خواهد بود. در کنار این موارد، از فضای ملودیک، قافیه و آهنگین بودن کلمات نیز استفاده کردیم تا حتی اگر کودک درگیر معنای دقیق کلمات نشود، از موسیقی و ملودی آرامش‌بخش شعر، حس خوب و پیوند معنوی را دریافت کند.

تهیه‌کننده مجموعه «فرشته‌ها برایت لالایی می‌خوانند» تأکید کرد: هدف ما این بود که مفاهیم مذهبی به طبیعی‌ترین شکل ممکن با شب‌ها و زندگی کودک گره بخورد.

اگر خلوص در تولیدکننده نباشد، اثر بر دل نمی‌نشیند

طیب‌نیا درباره تجربه خود از تولید این مجموعه نیز گفت: من شعر‌های این مجموعه را نسرودم، اما به عنوان تهیه‌کننده و کسی که لحظه‌به‌لحظه در کنار پروژه بود، می‌توانم از زاویه دیگری به این موضوع نگاه کنم. ما و همه کسانی که در این کار سهم داشتند، از شاعران و آهنگسازان گرفته تا تیم انیمیشن و صدا، به این باور رسیدیم که اگر قرار است این لالایی‌ها بر کودک یا مادر اثر بگذارد، ابتدا باید خلوص نیت در خود تولیدکنندگان شکل گرفته باشد؛ چراکه تا از دل برنیاید، بر دل نمی‌نشیند.

وی افزود: بزرگ‌ترین تجربه من در طول این کار، دیدن همین حال و هوا بود. به‌وضوح می‌دیدم که بچه‌های تیم، فراتر از یک تعهد کاری یا اداری، برای پروژه دل می‌سوزاندند و تمام احساسشان را پای کار گذاشته بودند.

طیب‌نیا ادامه داد: فضای ساخت لالایی برای اهل‌بیت (ع) به شکل طبیعی تیم را به سمت آرامش و توسل درونی می‌برد. همین خلوص و همدلی اعضای گروه بود که به دل کار نشست و به تک‌تک ما حس متفاوتی داد تا اثر بتواند به این نقطه برسد.

مشکل اصلی تولید محتوای دینی کودک، مدل اقتصادی است

وی درباره محدود بودن تولیدات کودک با رویکرد دینی بیان کرد: به نظر من ایده یا شناخت مخاطب، بن‌بست اصلی نیست؛ یکی از مهم‌ترین و واقعی‌ترین چالش‌ها، نگاه مالی و مدل اقتصادی این آثار است.

تهیه‌کننده «فرشته‌ها برایت لالایی می‌خوانند» افزود: واقعیت این است که تولید کار فرهنگی با مضامین دینی برای کودک، اگر با کیفیت بالا انجام شود، در چرخه تجاری معمولاً بازگشت سرمایه ندارد. به همین دلیل بسیاری از تولیدکنندگان و بخش خصوصی تمایلی به ورود به این حوزه ندارند و معمولاً انتظار می‌رود صداوسیما یا نهاد‌های دولتی این بار را بر دوش بکشند.

وی گفت: ما نیز در مهرستان اگر وارد این حوزه شدیم، از سر دغدغه فرهنگی و احساس نیاز بود، نه یک حساب‌وکتاب تجاری. این پروژه نیز با همراهی و نذر‌های خالصانه جمعی از خیرین و افرادی که دغدغه تربیت دینی فرزندان این سرزمین را داشتند به ثمر رسید.

طیب‌نیا تأکید کرد: تا زمانی که مدل‌های حمایتی یا راه‌های تأمین مالی برای چنین آثاری وجود نداشته باشد، ورود تولیدکنندگان به این عرصه بسیار دشوار خواهد بود.

«لالایی‌های قرآنی» و «مناجات‌های کودکانه» در راه است

وی درباره برنامه‌های آینده برای تولید محتوای مذهبی کودک گفت: تجربه این مجموعه به ما نشان داد که قالب‌های لطیف و خلوت‌ساز ظرفیت بالایی دارند و همچنان کار‌های زیادی در این حوزه روی زمین مانده است. به همین دلیل این مسیر را متوقف نکرده‌ایم و بر پایه تجربه مجموعه «فرشته‌ها برایت لالایی می‌خوانند»، پروژه‌های جدیدی را در دست تولید داریم.

طیب‌نیا افزود: در حال حاضر مشغول تولید و تکمیل مجموعه «لالایی‌های قرآنی» هستیم تا کودکان از سنین پایین با نوای آیات و مفاهیم دلنشین قرآن انس بگیرند و با آن به خواب بروند.

وی ادامه داد: از سوی دیگر احساس کردیم در زمینه پیوند عاطفی کودک با خدا در قالب گفت‌و‌گو و دعا نیز خلأ جدی وجود دارد. به همین دلیل مجموعه‌ای از «مناجات‌ها و دعاها» را در قالب واگویه‌ها و درددل‌های صمیمی و شیرین کودکانه طراحی کرده‌ایم که مراحل تولید آن در حال انجام است.

تهیه‌کننده مجموعه گفت: نگاه ما این است که با رفع چالش‌های تجربه اول، همین جنس محتوای آرامش‌بخش، عاطفی و غیرمستقیم را گسترش دهیم تا سبد محتوایی کودک در لحظات آرام و خلوت زندگی او پربارتر شود.

فرشته‌ها باید از یک برنامه تلویزیونی فراتر برود

طیب‌نیا درباره هدف نهایی این مجموعه نیز اظهار کرد: پیش از هر چیز، بزرگ‌ترین آرزو و امید قلبی ما این است که هدف اصلی، یعنی کاشتن حس خوب و امن معنوی در روان کودک و مادر، واقعاً در خانه‌ها اتفاق بیفتد؛ تا هم تلاش اعضای تولیدکننده نتیجه بدهد و هم خیرینی که بانی این کار بودند به دغدغه و نیت خود برسند.

وی افزود: دوست داریم این تجربه به یک الگوی موفق برای دیگر تولیدکنندگان تبدیل شود تا آنها نیز با جسارت بیشتری وارد این عرصه شوند و ببینند که می‌توان با آرامش، لطافت و آثار خلوت‌ساز، اثر عمیق دینی بر کودک گذاشت.

طیب‌نیا ادامه داد: اگر بخواهیم فراتر از یک اثر تلویزیونی به این مجموعه نگاه کنیم، معتقدم چنین آثاری زمانی بیشترین تأثیر را دارند که به یک بسته کامل تبدیل شوند. ما دوست داریم «فرشته‌ها برایت لالایی می‌خوانند» در آینده با پیوست‌های کاربردی برای خانواده همراه شود؛ از کتاب‌های تعاملی مصور و قصه‌های قبل از خواب گرفته تا بسته‌های صوتی با صدای خود مادران، ابزار‌های اتاق خواب کودک و حتی عروسک‌ها و المان‌هایی از شخصیت‌های مجموعه که بتوانند حس امنیت شبانه را از دنیای اثر به زندگی واقعی کودک منتقل کنند.

وی در پایان گفت: آرزوی ما این است که «فرشته‌ها برایت لالایی می‌خوانند» فقط یک برنامه تلویزیونی نباشد که پخش شود و به پایان برسد، بلکه به یک همراه همیشگی، امن و قابل لمس در خلوت خانواده‌ها تبدیل شود.

گفتنی است برنامه «فرشته‌ها برایت لالایی می‌خوانند» در یازده قسمت در آپارات در دسترس مخاطبان نیز قرار گرفته است.

انتهای پیام/