ریشه گرایش افراد به عمل‌های زیبایی؛ از «خودزشت‌انگاری» تا نیاز به «تأیید اجتماعی»/ تبدیل پزشک از «کنشگر سلامت عمومی» به «تکنسین زیبایی»

امان الله قرایی مقدم استاد دانشگاه و جامعه شناس در گفت‌و‌گو با میزان درباره ریشه‌یابی علل گسترش عمل‌های زیبایی و به دنبال آن عوارض جبران‌ناپذیر مداخله‌های غیرمجاز گفت: علاقه به دیده و پذیرفته شدن در جوامع بزرگ یک بعد گرایش جوانان و نوجوانان به عمل‌های زیبایی است. از منظر جامعه‌شناسی ساختارگرا، هنگامی که ارزش نمادینِ «مدیریت بدن» به یک کالای مصرفی با تقاضای انبوه بدل می‌شود، اقتصاد سایه برای تصاحب این رانت شکل می‌گیرد. در این شرایط جریمه‌های تعزیراتی کنونی ناچیز و تناسبی با سود مازاد ناشی از فرار مالیاتی و حاشیه سود سرسام‌آور این مداخلات ندارند. پلمب فیزیکی تنها یک هزینه اداری موقت در هزینه-فایده اقتصادی متخلفان تلقی می‌شود و خلأ رصد تراکنش‌های مالی و عدم بازدارندگی کیفری، بازتولید قارچ‌گونه این مراکز را تسهیل کرده است.

وی درباره عوارض جبران‌ناپذیر مداخله‌های غیرمجاز هشدار داد و گفت: برخی از مداخلات غیر مجاز و زیر پله‌ای به دلیل قیمت‌های پایین‌تر به درمان‌های اورژانسی بیمارستان‌ها ختم شده که بار نظام سلامت را افزایش می‌ده. آسیب‌دیدگان ناشی از نکروز و شوک‌های انافیلاکسی به‌ناچار به بخش اورژانس عمومی پناه می‌آورند که نتیجه آن فرسایش منابع درمانی دولتی و اتلاف تخت‌های مراقبت ویژه است.

قرایی مقدم دیگر تبعات گسترش جامعه به عمل‌های زیبایی را مورد نقد قرار داد و افزود: عدم تعادل درآمدی تخصص‌ها عامل گرایش پزشکان به تخصص‌های پایه‌ای در مقایسه با جراحی‌های پلاستیک، که در نهایت تبعات مالی و ساختاری برای کشور دارد. این پدیده بیانگر «تجاری‌سازی افسارگسیخته پزشکی» و کالایی‌شدن سلامت است. تضعیف نظام تعرفه‌گذاری و پیامد بلندمدت این ناترازی، خروج نیرو‌های ماهر از چرخه درمان حاکمیتی، اتلاف سرمایه‌گذاری عمومی در آموزش تخصصی و در نهایت تحمیل هزینه‌های گزاف ناشی از مدیریت نامناسب بیماری‌های پایه‌ای به بودجه سلامت کشور خواهد بود.

این جامعه شناس بعد دیگر اقتصاد کلینیک‌های زیر پله‌ای را مطرح و تاکید کرد: از دیدگاه تحلیل نهادی، بحران صندلی‌های دستیاری نماد فروپاشی بازتولید ساختار درمانی است. تبدیل پزشک از «کنشگر سلامت عمومی» به «تکنسین زیبایی»، زنگ خطر بحران تاب‌آوری زیستی جامعه در مواجهه با تروماها، اپیدمی‌ها و جراحی‌های حیاتی را به صدا درآورده است حتی گسترش هرچه بیشتر مداخله افراد غیر مجاز افزایش کلینیک‌های بدون مجوز را به دنبال دارد.

وی با بیان اینکه گرایش به مراکز غیرمجاز، ریشه در «خودزشت‌انگاری» ناشی از فشار‌های رسانه‌ای و نیازِ مبرم به «تأیید اجتماعی» دارد ادامه داد: بسیاری از مراجعین به دلیل سوگیری «خوش‌بینیِ کاذب»، احتمال بروز عوارض را برای خود نادیده می‌گیرند. از دیدگاهِ اقتصاد رفتاری، پلمبِ مراکز به تنهایی بازدارنده نیست، زیرا «پاداشِ روانی»  حاصل از زیبایی فوری و ارزان، برای فرد از «هزینه‌ی ریسک» بیشتر است. تا زمانی که ساختار‌های فرهنگی، ارزش وجودی انسان را به ظاهر فیزیکی گره زده‌اند، تقاضای هیجانی، همواره بر منطق ایمنی پیشی می‌گیرد.

پلمب ۲۶۸۰ مرکز غیرمجاز در سال گذشته؛ آمار کلینیک‌های زیرزمینی مشخص نیست

در این زمینه سید حسین حاجی‌میرزایی، رئیس مرکز نظارت و اعتباربخشی امور درمان معاونت درمان وزارت بهداشت نیز در گفت‌و‌گو با میزان با بیان اینکه آمار مشخصی از کلینیک‌های زیرزمینی وجود ندارد گفت: با این حال، سال گذشته ۲ هزار و ۶۸۰ مؤسسه غیرمجاز با پیگیری دانشگاه‌های علوم پزشکی تعطیل یا پلمب شدند.

وی درباره بازدارندگی مجازات‌های فعلی و امکان برخورد مالی با متخلفان افزود: «بر اساس ماده یک قانون تعزیرات حکومتی، در صورت تأسیس مؤسسه پزشکی غیرمجاز، اموال آن باید به نفع دولت ضبط شود؛ اما اجرای این حکم با موانعی روبه‌روست و کمتر از ظرفیت قانونی آن استفاده شده است. جریمه مالی به‌تنهایی بازدارنده نیست و برخی متخلفان دوباره به چرخه تخلف بازمی‌گردند؛ بنابراین محرومیت‌های اجتماعی و تشدید مجازات‌های مالی نیز ضروری است.»

حاجی میرزایی درباره عوارض ناشی از مداخلات غیرمجاز، از جمله آسیب‌های بافتی، نابینایی، شوک حساسیتی و آمبولی، گفت: هر نوع عارضه‌ای می‌تواند مراجعات به نظام سلامت را افزایش دهد، اما آمار متقنی از این آسیب‌ها در دست نیست.

رئیس مرکز نظارت و اعتباربخشی امور درمان معاونت درمان وزارت بهداشت همچنین درباره تفاوت درآمد میان تخصص‌های پزشکی به عنوان زمینه جهت گرایش پزشکان به انجام جراحی‌های پلاستیک یا مداخلات زبیایی اظهار کرد: در کشور‌های مختلف، رشته‌های ترمیمی و پلاستیک درآمد بیشتری نسبت به بسیاری از تخصص‌ها دارند و به همین دلیل برای بخشی از جامعه پزشکی جذاب هستند؛ با این حال، جذابیت مالی تنها عامل انتخاب رشته نیست و پزشکان بسیاری در سایر رشته‌ها تحصیل یا طبابت می‌کنند.

انتهای پیام/