روایت وکلای ملت از تحول فناورانه عدلیه؛ از امیدآفرینی در جامعه تا عملکرد فراتر از انتظار در امر هوشمندسازی

در راستای توسعه تعامل با سایر بخش‌های حاکمیتی و سیاست اشتراک‌گذاری قاعده‌مند داده‌ها جهت حل مسائل جامعه، تعدادی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی از اتاق پایش مرکز آمار و فناوری اطلاعات دستگاه قضا بازدید کردند.

در جریان این بازدید، محمد کاظمی‌فرد، رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه، ضمن تشریح بخشی از ظرفیت‌ها، زیرساخت‌ها و دستاورد‌های فناورانه، بر این نکته تأکید کرد که مسیر تحول دیجیتال در قوه قضاییه با هدف نهایی تبدیل ظرفیت فناوری به خدمت بهتر و ملموس‌تر برای مردم دنبال می‌شود.

وی خاطرنشان کرد: تحلیل داده‌های قضایی این امکان را فراهم کرده است که تصمیم‌گیری‌ها از برداشت‌های مقطعی فاصله گرفته و بر پایه اطلاعات به‌روز انجام شود؛ موضوعی که علاوه بر ارتقای مدیریت قضایی، در شناسایی روند‌های وقوع جرم، آسیب‌های اجتماعی و طراحی راهکار‌های پیشگیرانه نقش بسزایی دارد.

ضمانت الکترونیک؛ کوتاه‌تر شدن فاصله «تصمیم» تا «آزادی»

رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه در بخش دیگری از توضیحات خود، «ضمانت الکترونیک» را طرحی دانست که اثر آن به‌صورت مستقیم در زندگی مردم نمایان می‌شود.

به گفته کاظمی‌فرد، یکی از اهداف بنیادین این طرح، کاهش بازداشت‌های کوتاه‌مدت و غیرضروری است که پیش از این به دلیل زمان‌بر بودن تشریفات سنتی وثیقه‌گذاری رخ می‌داد.

وی در این زمینه اظهار کرد: در سازوکار ضمانت الکترونیک، بخش قابل‌توجهی از فرایند ارزیابی وثیقه به‌صورت برخط انجام می‌شود. در این مسیر، تقاطع اطلاعاتی ایمن و قانون‌مند با دستگاه‌هایی نظیر سازمان ثبت اسناد و املاک، فراجا، سازمان بورس و شبکه بانکی، زمینه پاسخ‌گویی سریع به استعلامات را فراهم کرده است.

کاظمی‌فرد با اشاره به اینکه این طرح در چارچوب سند تحول و تعالی قوه قضاییه دنبال می‌شود، تصریح کرد: هدف این سامانه جایگزینی صرف یک فرایند سنتی نیست؛ بلکه کاهش مراجعات حضوری و پیشگیری از بازداشت‌های ناشی از تأخیر در فرایند ضمانت، دغدغه اصلی است.

ارجاع هوشمند؛ سامان‌دهی یکی از گلوگاه‌های دادرسی

کاظمی‌فرد در ادامه، «ارجاع پرونده» را یکی از نقاط اثرگذار خواند و گفت: در شیوه سنتی، مراحل ارجاع نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات انسانی بود، اما در ارجاع هوشمند، این فرایند بر مبنای داده‌های موجود و ظرفیت شعب انجام شده و مداخلات غیرضروری انسانی در آن به حداقل می‌رسد. وی با تأکید بر اینکه ارجاع هوشمند بخشی از تغییر شیوه حکمرانی قضایی است، توزیع متوازن پرونده‌ها، مدیریت دقیق ظرفیت‌ها، کاهش خطا و کاهش اطاله دادرسی را از مهم‌ترین آثار اجرای این طرح از ابتدای مهرماه سال جاری برشمرد.

اقدامات فناورانه قوه قضاییه، تحقق یک آرزوی دیرینه بود

ابوالفضل ابوترابی، نماینده مجلس شورای اسلامی نیز در حاشیه این بازدید اظهار کرد: توضیحاتی که امروز ارائه شد، برای بنده که ۱۵ سال سابقه قضاوت و دادستانی دارم، تحقق آرزویی بود که همواره برای نظام قضایی کشور در ذهن داشتم. وی افزود: سال‌ها پیش که از کشور‌های پیشرفته دنیا مثال زده می‌شد که در دستگاه قضایی خود از کاغذ استفاده نمی‌کنند، باور آن دشوار بود؛ اما امروز مشاهده کردیم که در برخی استان‌های کشور، با ظرفیت ایجادشده توسط این مرکز، گام‌های بسیار بلندی برای حذف کاغذ و الکترونیکی شدن کامل فرایند‌ها برداشته شده است.

این نماینده مجلس، راه‌اندازی دستیار هوشمند قاضی و ارجاع هوشمند پرونده‌ها را نشانه‌ای از ورود فناوری اطلاعات به متن فرایند‌های اصلی قضایی دانست و درباره اهمیت داده‌ها گفت: امروز پژوهشگران و جرم‌شناسان می‌توانند از ظرفیت سامانه مدیریتی پایش بهره‌مند شوند. این داده‌ها به تفکیک استان و شهرستان، روند جرایم و حتی عملکرد شعب در تأیید یا نقض آرا را مشخص می‌کند که برای سیاست‌گذاری‌های کلان قضایی و اجتماعی بی‌نظیر است.

زیرساخت‌های داده محور؛ مقدمه‌ای بر اجرای برنامه هفتم پیشرفت

ابوترابی با تأکید بر اینکه هوش مصنوعی بدون داده معنا ندارد، تصریح کرد: اطلاعات گسترده‌ای که طی سالیان اخیر در سامانه پایش قوه قضاییه تجمیع شده، مقدمه‌ای است تا تکلیف پیش‌بینی‌شده برای دستگاه قضا در برنامه هفتم پیشرفت در زمینه بهره‌گیری از هوش مصنوعی بومی، به نحو احسن محقق شود. وی در بخش دیگری از صحبت‌های خود یادآور شد که توثیق الکترونیکی می‌تواند سالانه از ورود تعداد قابل‌توجهی از افراد به زندان‌ها (که عموماً به دلیل فرایند‌های اداری بین سه تا ۱۰ روز بازداشت می‌شدند) جلوگیری کرده و هزینه‌های مادی و معنوی تحمیل‌شده بر نظام و جامعه را کاهش دهد.

ابوترابی در پایان عنوان کرد: در بازدید‌هایی که از دستگاه‌های مختلف داشته‌ام، عمدتاً سامانه‌ها صرفاً برای تجمیع داده طراحی شده‌اند، اما در قوه قضاییه شاهد تحلیل کلان داده‌ها با استفاده از ظرفیت هوش مصنوعی داخلی بودیم که جای تقدیر دارد.

سامانه پایش قوه قضاییه؛ نماد امیدآفرینی و رضایت‌مندی

سید مرتضی محمودی، دیگر نماینده مجلس شورای اسلامی نیز نقطه اوج این بازدید را سامانه پایش قوه قضاییه خواند و گفت: دستگاه قضا به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نهاد‌های امیدآفرین و رضایت‌مندساز در جمهوری اسلامی، به سمت یک تحول بزرگ حرکت کرده است.

وی با اشاره به اینکه مسیر احقاق حق از ثبت شکایت تا صدور حکم در حال هوشمندسازی است، تصریح کرد: مراجعه‌کنندگان به دستگاه قضایی غالباً با مشکلات و شرایط روحی خاصی مواجه‌اند؛ لذا هرچه خدمات سریع‌تر و شفاف‌تر ارائه شود، مستقیماً به افزایش سرمایه اجتماعی نظام و رضایت‌مندی مردم منجر خواهد شد.

محمودی کاهش مراجعات حضوری، حذف بروکراسی زائد و شفافیت ناشی از کاهش مداخلات دستی را از ثمرات این طرح‌ها برشمرد و تأکید کرد: دستاورد‌هایی که امروز در قوه قضاییه مشاهده شد، فراتر از سطح انتظارات ما بود و این اقدامات فناورانه، قوه قضاییه را در زمره نهاد‌های پیشرو کشور در زمینه هوشمندسازی قرار داده است؛ مسیری که آثار مثبت آن به‌زودی در زندگی روزمره مردم ملموس‌تر خواهد شد.

انتهای پیام/