پدافند غیرعامل در میراث فرهنگی؛ از ایمن‌سازی تأسیسات تا استقرار شبکه امداد اختصاصی

سید احمد علوی، عضو کمیسیون فرهنگی شورای اسلامی شهر تهران، در گفت‌و‌گو با میزان، درباره مفهوم پدافند غیرعامل در بنا‌های تاریخی گفت: پدافند غیرعامل در میراث فرهنگی صرفاً به معنای مقاوم‌سازی در برابر بمباران و انفجار نیست، بلکه مجموعه اقداماتی است که باید آسیب‌پذیری بنا، اجزای تاریخی و آثار داخل آن را در برابر تهدیدات و بحران‌ها کاهش دهد؛ بدون اینکه خود اقدامات حفاظتی موجب تخریب اصالت بنا شود.

وی گفت: کاهش خطر آتش‌سوزی، ایمن‌سازی تأسیسات، تعیین مسیر‌های خروج و نقاط تجمع، حفاظت از آثار و اشیای ارزشمند، مستندسازی بنا، پیش‌بینی برق اضطراری و تدوین سناریوی واکنش در شرایط بحرانی از جمله اقداماتی است که می‌تواند در این چارچوب دنبال شود.

علوی تأکید کرد: نمی‌توان به بهانه ایجاد خروج اضطراری، بدون بررسی حفاظتی دیوار تاریخی را تخریب کرد یا برای مقاوم‌سازی سازه‌ای به بنا اضافه کرد که اصالت آن را مخدوش کند.

وی افزود: اصل اساسی این است که «تاب‌آورسازی میراث در برابر تهدید، بدون قربانی کردن خود میراث» دنبال شود و نسخه پدافندی هر بنا نیز متناسب با ویژگی‌های همان بنا تدوین شود.

ضرورت تدوین برنامه ویژه مدیریت بحران برای بازار تهران و محدوده‌های تاریخی

علوی با اشاره به ضرورت افزایش تاب‌آوری محدوده‌های تاریخی تهران اظهار کرد: در اسناد بالادستی، اجزای لازم برای افزایش تاب‌آوری، مدیریت بحران و حفاظت از بافت تاریخی وجود دارد، اما مسئله اصلی، تبدیل این تکالیف پراکنده به یک برنامه عملیاتی یکپارچه برای تهران است.

وی افزود: این برنامه باید از شناسایی و نقشه‌برداری ریسک آغاز شود و به اولویت‌بندی بناها، مرمت اضطراری، ایجاد شبکه امدادرسانی متناسب با ساختار تاریخی، برنامه تداوم کارکرد، تدوین سناریو‌های بحران، تعیین مسئولیت دستگاه‌ها، پایش مستمر و برگزاری مانور‌های دوره‌ای برسد.

عضو شورای شهر تهران، تهیه «اطلس ریسک میراث تهران» را یکی از اقدامات ضروری در این زمینه دانست و گفت: در محدوده‌هایی مانند مناطق ۱۱ و ۱۲ صرفاً داشتن فهرست بنا‌های تاریخی کافی نیست؛ بلکه باید یک سامانه یکپارچه میراث و بحران ایجاد شود که موقعیت آثار، ارزش بنا، وضعیت سازه‌ای، میزان آسیب‌پذیری، خطر حریق، زلزله و فرونشست، عرض معابر، امکان دسترسی آتش‌نشانی، منابع آب، شبکه برق و گاز، تراکم جمعیت، بنا‌های متروکه، مراکز درمانی، فضا‌های باز و نقاط امن تجمع را دربرگیرد.

علوی ادامه داد: خروجی چنین سامانه‌ای باید امکان شناسایی نقاط پرخطر و تعیین اولویت مداخله را فراهم کند تا مدیریت شهری بتواند منابع خود را بر اساس میزان ریسک و فوریت تخصیص دهد.

وی همچنین بر ضرورت طراحی شبکه امدادرسانی ویژه بافت تاریخی تأکید کرد و گفت: در بافت‌هایی مانند عودلاجان و بازار تهران، نمی‌توان صرفاً با الگوی محلات جدید شهری عمل کرد و هر جا خودروی آتش‌نشانی امکان ورود نداشت، به سمت تخریب بافت و تعریض معبر رفت.

تداوم کارکرد؛ حلقه فراموش‌شده مدیریت بحران در بافت تاریخی

علوی با بیان اینکه پدافند غیرعامل فقط درباره حفظ ساختمان نیست، اظهار کرد: موضوع مهم دیگر «تداوم کارکرد» محدوده‌های تاریخی در زمان بحران است. برای مثال، اگر بازار تهران با یک بحران گسترده مواجه شود، صرفاً سالم ماندن یک مسجد، تیمچه یا سرای تاریخی کافی نیست؛ بلکه باید مشخص باشد دسترسی اضطراری چگونه برقرار می‌ماند، برق و ارتباطات اضطراری از کجا تأمین می‌شود، فعالیت‌های ضروری چگونه ادامه پیدا می‌کند و در صورت مسدود شدن یک مسیر، مسیر جایگزین چیست.

وی افزود: برای محدوده‌هایی مانند بازار تهران، عودلاجان، سنگلج و محور‌های تاریخی منطقه ۱۱ باید برنامه تداوم کارکرد تدوین شود و در آن فرماندهی بحران، مسیر‌های امدادی، منابع آب، بنا‌های دارای اولویت حفاظت، نقاط پرخطر، محل قطع برق و گاز، فضا‌های مناسب تخلیه جمعیت و مسئولیت هر دستگاه به‌صورت مشخص تعیین شود.

عضو شورای اسلامی شهر تهران خاطرنشان کرد: پس از وقوع حادثه نیز باید یک پروتکل مشخص وجود داشته باشد که مراحل آن شامل ایمن‌سازی، مستندسازی، تثبیت اضطراری، جمع‌آوری و کدگذاری اجزای فروریخته، حفاظت موقت، ارزیابی تخصصی و سپس مرمت باشد.

علوی در جمع‌بندی گفت: در بافت تاریخی مناطق ۱۱ و ۱۲ تهران، تأمین دسترسی امدادی و الزامات پدافند غیرعامل نباید به تعریض گسترده معابر و تخریب ساختار تاریخی منجر شود.

وی تأکید کرد: ابتدا باید ارزش‌های میراثی و ساختار تاریخی شبکه معابر تثبیت شود و سپس بر اساس ارزیابی ریسک، شبکه سلسله‌مراتبی امدادرسانی شامل محور‌های قابل دسترس برای خودرو‌های امدادی، نقاط استقرار در پیرامون بافت، مسیر‌های تخلیه، منابع و شبکه اطفای حریق و تجهیزات امدادی کوچک‌مقیاس طراحی شود.

انتهای پیام/