پرونده فسفر سفید؛ نقضهای قانونی کنوانسیونهای بینالمللی در مواجهه با سلاحهای آتشزا
سازمان دیدهبان حقوق بشر و کلینیک بینالمللی حقوق بشر دانشکده حقوق هاروارد در گزارشی که بهتازگی منتشر شده، اعلام کردند که استفاده اخیر ارتش رژیم صهیونیستی از مهمات حاوی فسفر سفید در لبنان، ضرورت تدوین قوانین بینالمللی جدید را برای نظارت و کنترل این تسلیحات ویرانگر برجسته میسازد.
این گروهها از کشورها خواستند تا این موضوع را در نشست یکماهه خلع سلاح مجمع عمومی سازمان ملل که قرار است در اکتبر ۲۰۲۶ (مهر/آبان ۱۴۰۵) در نیویورک برگزار شود، مطرح و پیگیری کنند.
این گزارش ۴۵ صفحهای با عنوان «سوختن مهارنشدنی: پیامدهای غیرانسانی مهمات فسفر سفید و نیاز به قوانینی قویتر»، ۲۳ مورد تاییدشده استفاده رژیم صهیونیستی را از این مهمات در جنوب لبنان در بازه زمانی مارس (اسفند/فروردین) تا می ۲۰۲۶ (اردیبهشت/خرداد ۱۴۰۵) مستند کرده است. این گزارش همچنین به تشریح آسیبهای هولناکی میپردازد که این مهمات در جریان درگیریهای مسلحانه سالهای اخیر به بار آوردهاند.
مهمات حاوی فسفر سفید، که با قرار گرفتن محتوای آنها در معرض اکسیژن مشتعل میشوند، در حال حاضر مشمول هیچگونه معاهده یا پیمان خاصی برای کنترل و نظارت نیستند.
بانی دوچرتی، مشاور ارشد امور تسلیحاتی در سازمان دیدهبان حقوق بشر و کارشناس کلینیک حقوق بینالملل بشر در دانشکده حقوق هاروارد، گفت: مهمات فسفر سفید میتوانند سوختگیهای بسیار دردناکی ایجاد کنند و آسیبهای جسمی، روانی و اجتماعی-اقتصادی مادامالعمر به بار آورند. کشورها باید استفاده مداوم از مهمات فسفر سفید را محکوم کنند، خواستار گفتوگوهای بینالمللی بیشتر در این زمینه شوند و اطمینان حاصل کنند که حقوق بینالملل به شکلی مناسب به پیامدهای انسانی غیرقابلقبول این سلاحها میپردازد.
یافتههای این گزارش مبتنی بر تحلیلهای حقوقی، تحقیقات بر پایه منابع باز، ۱۶ مصاحبه حضوری و از راه دور، رصد روندهای دیپلماتیک و مطالعههای کتابخانهای است.
موارد دیگری از کاربرد مهمات فسفر سفید که از سال ۲۰۰۰ گزارش شدهاند، عبارتند از استفاده توسط رژیم صهیونیستی در غزه طی سالهای ۲۰۰۸ تا ۲۰۰۹ و سال ۲۰۲۳؛ استفاده نیروهای ائتلاف به سرکردگی آمریکا در عراق و سوریه در سال ۲۰۱۷؛ استفاده نیروهای ائتلاف به سرکردگی عربستان در یمن در سال ۲۰۱۶؛ استفاده نیروهای اتیوپی در سومالی در سال ۲۰۰۷؛ استفاده نیروهای ناتو (بهویژه نیروهای آمریکا) در افغانستان بین سالهای ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۱؛ و استفاده آمریکا در عراق در سال ۲۰۰۴.
مهمات فسفر سفید که در آسمانِ مناطق مسکونی منفجر میشوند، سلاحهایی بیتبعیض محسوب میشوند؛ بدین معنا که قادر به تفکیک میان نظامیان و غیرنظامیان نیستند و از این رو، اصول کلی حقوق بشردوستانه بینالمللی را نقض میکنند. با این حال، با وجود اثرات آتشزای این مهمات، فسفر سفید مشمول پروتکل سوم کنوانسیون سلاحهای متعارف (CCW) مصوب ۱۹۸۰، که به مقررات مربوط به سلاحهای آتشزا اختصاص دارد، نمیشود.
این پروتکل، سلاحهای آتشزا را سلاحهایی تعریف میکند که در درجه اول برای ایجاد آتش و سوزاندن افراد طراحی شدهاند. این تعریف شامل سلاحهایی که برای اهداف دیگر طراحی شدهاند
نمیشود، حتی اگر همان اثرات آتشزایی را ایجاد کنند. مهمات فسفر سفید نیز در این دسته قرار نمیگیرند، زیرا هدف اصلی طراحی آنها ایجاد پوشش (دود) یا روشنایی برای عملیات نظامی است.
- بیشتر بخوانید:
- تهدید محیط زیست لبنان با فسفر سفید توسط رژیم صهیونیستی
- روایتی از سه جنایت؛ بررسی تجاوز آمریکا به میناب، لامرد و قشم
سازمانهای حقوق بشری مهمات فسفر سفید را براساس اصل مارتنز ارزیابی میکنند؛ اصلی در حقوق بشردوستانه بینالمللی که مقرر میدارد در صورت نبود معاهدهای خاص در مورد یک موضوع، غیرنظامیان و نظامیان تحت حمایت اصول انسانیت و مقتضیات وجدان عمومی قرار دارند.
این گروهها در گزارش خود اعلام کردند که استفاده از مهمات فسفر سفید، مصداق کاربرد اصل مارتنز است. جراحتهای غیرانسانی و دشواردرمان ناشی از این سلاحها با اصول انسانیت مغایرت دارد. فسفر سفید میتواند بدن افراد را تا حد استخوان بسوزاند و ذرات باقیمانده در زخم، هنگام برداشتن پانسمان و در تماس با اکسیژن، ممکن است دوباره شعلهور شوند.
اعتراضهای کشورها، سازمانهای بینالمللی، گروههای حقوق بشری و متخصصان پزشکی نشان میدهد که استفاده از این مهمات با مقتضیات وجدان عمومی در تضاد است. آنها تاکید کردند که برای رسیدگی به این مسائل، به قوانین بینالمللی قویتر و مشخصتری نیاز است.
داچرتی گفت: دیپلماتها، پزشکان، بازرسان سازمان ملل و دیگران نسبت به جراحتهای بیرحمانه ناشی از مهمات فسفر سفید ابراز انزجار کردهاند. کشورها پیشتر معاهدههایی را در مورد گازهای سمی و لیزرهای کورکننده تصویب کردهاند، زیرا این سلاحها غیرانسانی و مغایر با وجدان عمومی بودند. آنها باید در مورد مهمات فسفر سفید نیز همین رویکرد را در پیش بگیرند.
از آنجا که مهمات فسفر سفید برای استفاده به دلیل قابلیت سوختنشان طراحی شدهاند، نه به دلیل سمیتشان، سلاح شیمیایی محسوب نمیشوند و تحت پوشش کنوانسیون سلاحهای شیمیایی قرار نمیگیرند.
بخش عمدهای از بحثهای مربوط به مهمات فسفر سفید تاکنون تحت نظارت کنوانسیون سلاحهای متعارف انجام شده است. دهها کشور آسیبهای ناشی از آنها را محکوم کرده و خواستار بحثهای اختصاصی در مورد این موضوع شدهاند.
انتهای پیام/
