کاربران فضای مجازی پیش از انتشار محتوا چند لحظه تامل کنند

فضای مجازی اگرچه به بخش جدایی‌ناپذیر زندگی امروز تبدیل شده، اما یک کلیک ساده برای انتشار تصویر، اطلاعات یا محتوای دیگران می‌تواند تبعاتی فراتر از یک پست و پیام داشته باشد؛ معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری کل استان سمنان با تأکید بر ضرورت ارتقای سواد حقوقی کاربران هشدار داد که برخی رفتار‌ها در فضای مجازی می‌تواند علاوه بر آسیب‌های اجتماعی و خانوادگی، مسئولیت کیفری به دنبال داشته باشد.

زین‌العابدین حسام معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری کل استان سمنان در گفت‌و‌گو با میزان، با اشاره به گسترش استفاده از فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی در زندگی روزمره، بر ضرورت افزایش سواد و آگاهی حقوقی کاربران تأکید کرد.

وی در این گفت‌و‌گو گفت: فعالیت در فضای مجازی، همانند سایر عرصه‌های اجتماعی، نیازمند رعایت اصول و قواعدی است و برخی رفتار‌ها در این فضا علاوه بر پیامد‌های اجتماعی، می‌تواند مسئولیت کیفری برای مرتکب به همراه داشته باشد.

با توجه به گسترش استفاده از فضای مجازی، مهم‌ترین موضوعی که کاربران باید به آن توجه داشته باشند چیست؟

زین‌العابدین حسام، معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری کل استان سمنان: امروزه ارتباطات و استفاده از بستر فضای مجازی به بخش جدایی‌ناپذیری از زندگی افراد تبدیل شده است و بخش قابل توجهی از زمان روزانه افراد در این فضا سپری می‌شود. فضای مجازی در کنار فرصت‌ها و مزایای فراوان، معایب و چالش‌هایی نیز دارد و بهره‌مندی صحیح و سودمند از این بستر مستلزم شناخت مخاطرات و رعایت اصول و قواعد مربوط به آن است.

نباید تصور کنیم فعالیت در فضای مجازی فاقد محدودیت یا مسئولیت است. برخی رفتار‌ها و اقدامات در این فضا از نظر قانونی جرم‌انگاری شده و برای آنها مجازات تعیین شده است؛ بنابراین افزایش دانش و آگاهی عمومی درباره فرصت‌ها، تهدید‌ها و ابعاد حقوقی استفاده از اینترنت، یکی از مهم‌ترین راهکار‌های پیشگیری از آسیب‌های فضای مجازی است.

از همه شهروندان درخواست می‌کنم دانش و اطلاعات خود را درباره فضای مجازی و شیوه صحیح استفاده از اینترنت افزایش دهند. ناآگاهی و فقدان اشراف نسبت به هر موضوعی می‌تواند زمینه‌ساز بروز مشکلات و تبعات جبران‌ناپذیر شود.

نقش خانواده‌ها در پیشگیری از آسیب‌های فضای مجازی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

امروز نوجوانان، جوانان و حتی کودکان در سنین پایین از فضای مجازی استفاده می‌کنند. در چنین شرایطی، والدین نمی‌توانند صرفاً با توصیه‌های کلی بر فعالیت فرزندان خود نظارت کنند؛ بلکه خود آنها نیز باید با فضای مجازی، ابزار‌های مورد استفاده، به‌ویژه تلفن همراه، شیوه‌های ارتباطی و مخاطرات این فضا آشنایی کافی داشته باشند.

اگر والدین ندانند یک صفحه یا کانال مجازی چه محتوایی دارد، فعالیت آن در چه زمینه‌ای است یا امکانات و قابلیت‌های مختلف تلفن همراه و شبکه‌های اجتماعی چگونه مورد استفاده قرار می‌گیرد، طبیعتاً امکان نظارت مؤثر بر فعالیت فرزندان کاهش پیدا می‌کند؛ بنابراین ارتقای سواد رسانه‌ای و حقوقی والدین، گفت‌وگوی مستمر با فرزندان و آشنایی با شیوه‌های صحیح استفاده از فضای مجازی، می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری از آسیب‌ها داشته باشد.

حریم خصوصی افراد در این فضا تا چه اندازه باید مورد توجه قرار گیرد؟

یکی از مهم‌ترین مصادیق حریم خصوصی در فضای مجازی، حمایت از اطلاعات شخصی، تصاویر، مکالمات، حساب‌های کاربری و سایر داده‌های افراد در برابر دسترسی، استفاده یا انتشار بدون مجوز است.

باید توجه داشت که حریم خصوصی در فضای مجازی نیز مانند فضای حقیقی دارای اهمیت است و انتشار یک محتوا در بستر اینترنت به معنای از بین رفتن حریم خصوصی فرد نیست.

یکی از برداشت‌های نادرست این است که اگر یک تصویر، اطلاعات یا محتوای خصوصی یک بار در اینترنت منتشر شده باشد، دیگران آزاد هستند آن را بازنشر یا مورد استفاده قرار دهند؛ در حالی که موضوع انتشار اولیه با بازنشر و نحوه استفاده از محتوا متفاوت است و باید هدف، شیوه و بستر استفاده مجدد از اطلاعات نیز مورد توجه قرار گیرد.

مرز میان آزادی بیان و حریم خصوصی افراد را چگونه باید تعریف کرد؟

نباید حریم خصوصی را به‌گونه‌ای تفسیر کرد که آزادی بیان و حق نقد نادیده گرفته شود. افراد حق اظهارنظر، نقد و بیان دیدگاه‌های خود را دارند، اما این حق نباید به تعرض به حریم خصوصی، هتک حیثیت یا ورود غیرمجاز به زندگی شخصی دیگران منجر شود.

در این زمینه یک نکته بسیار مهم وجود دارد و آن اینکه «حق دانستن» با «حق جست‌و‌جو و کنجکاوی در امور خصوصی دیگران» یکسان نیست.

کاربران باید پیش از انتشار هرگونه مطلب، تصویر یا اطلاعات مربوط به فرد دیگر، چهار موضوع را از خود بپرسند: آیا فرد رضایت دارد؟ آیا انتشار این محتوا ضرورت دارد؟ آیا ازآیا از صحت اطلاعات مطمئن هستیم؟ و انتشار آن چه آثار و تبعاتی ممکن است برای فرد به همراه داشته باشد؟

حتی می‌توان یک سؤال ساده‌تر مطرح کرد: اگر این اطلاعات مربوط به خود ما بود، آیا حاضر بودیم آن را منتشر کنیم؟ اگر پاسخ به هر یک از این پرسش‌ها منفی است، باید پیش از انتشار محتوا، یک بار دیگر درباره اقدام خود تأمل کنیم.

آیا انتشار یک تصویر یا اطلاعات در شبکه‌های اجتماعی به این معناست که دیگران مجاز به بازنشر آن هستند؟

خیر. صرف اینکه فردی اطلاعات یا تصویری را در یک شبکه اجتماعی منتشر کرده، به این معنا نیست که هر شخص دیگری اجازه بازنشر، استفاده یا انتشار مجدد آن را دارد.

انتشار در فضای مجازی به معنای رها شدن اطلاعات نیست. شماره تلفن، نشانی محل سکونت، اطلاعات خانوادگی، تصاویر خصوصی یا اطلاعات هویتی افراد، حتی در صورت قرار گرفتن در بستر اینترنت، موضوعی نیست که بتوان بدون توجه به حقوق فرد و آثار اقدام، آن را مجدداً منتشر کرد.

چنین اقداماتی می‌تواند زمینه‌ساز مزاحمت، سوءاستفاده و آسیب‌های مختلف شود و در برخی موارد، بسته به شرایط، می‌تواند واجد وصف مجرمانه نیز باشد.

آیا با حذف یک پست یا تصویر از شبکه اجتماعی، آثار انتشار آن نیز به‌طور کامل از بین می‌رود؟

خیر. یکی از نکات مهمی که کاربران باید به آن توجه داشته باشند این است که در فضای مجازی، دکمه «حذف» همیشه به معنای پاک شدن کامل اطلاعات نیست.

ممکن است یک تصویر، صوت، فیلم یا مطلب توسط افراد دیگری ذخیره یا بازنشر شده باشد و مدت‌ها در بستر‌های مختلف باقی بماند؛ بنابراین کاربران باید پیش از انتشار هر محتوایی به این موضوع توجه کنند که ممکن است کنترل کامل آن پس از انتشار دیگر در اختیارشان نباشد.

به همین دلیل، بهترین راهکار، پیشگیری و دقت قبل از انتشار است، نه تلاش برای جبران تبعات پس از انتشار.

در خصوص امنیت حساب‌های کاربری چه توصیه‌ای به شهروندان دارید؟

کاربران باید امنیت حساب‌های خود را جدی بگیرند. استفاده از رمز‌های عبور تکراری، ساده و قابل پیش‌بینی، در اختیار قرار دادن کد‌های ورود و رمز‌های عبور به دیگران و کلیک روی لینک‌های مشکوک یا آلوده که از طریق پیامک یا سایر بستر‌ها ارسال می‌شود، می‌تواند امنیت حساب‌ها و اطلاعات شخصی افراد را با خطر مواجه کند.

همچنین لازم است کاربران به‌صورت دوره‌ای دستگاه‌های متصل به حساب‌های کاربری خود را بررسی کنند و در صورت مشاهده موارد ناشناس یا غیرضروری، نسبت به ایمن‌سازی حساب اقدام کنند.

نکته مهم دیگر این است که ضعف امنیتی یک حساب، مجوز ورود به آن حساب نیست. حتی اگر فردی به هر دلیل رمز عبور خود را در اختیار دیگری قرار دهد یا حساب کاربری او از نظر امنیتی دچار ضعف باشد، این موضوع به معنای اجازه برای ورود غیرمجاز یا استفاده از اطلاعات آن حساب نیست.

آیا برخی رفتار‌های کاربران در فضای مجازی می‌تواند مسئولیت کیفری به همراه داشته باشد؟

بله. فعالیت در فضای مجازی باید هوشمندانه، آگاهانه و مسئولانه باشد. برخی اقدامات علاوه بر ایجاد تبعات اجتماعی و خانوادگی، می‌تواند برای فرد مسئولیت کیفری ایجاد کند.

به‌عنوان نمونه، تحریف یا تغییر صوت، تصویر یا فیلم دیگری و همچنین انتشار یا در دسترس قرار دادن تصویر، فیلم خصوصی یا خانوادگی یا اسرار دیگری بدون رضایت فرد، در صورتی که شرایط قانونی مربوط را داشته باشد، می‌تواند واجد وصف مجرمانه باشد و قانون برای این قبیل رفتار‌ها ضمانت اجرا و مجازات پیش‌بینی کرده است.

البته تشخیص اینکه یک رفتار مشخص واجد وصف مجرمانه است یا خیر، به نوع اقدام، شرایط وقوع، محتوا، نحوه انتشار و سایر عناصر و شرایط قانونی بستگی دارد و نمی‌توان درباره همه موارد، حکم یکسانی صادر کرد.

در پایان چه توصیه‌ای به کاربران فضای مجازی دارید؟

توصیه من به شهروندان این است که در فضای مجازی، پیش از هر اقدام، چند لحظه تأمل کنند. هر مطلبی که به دست ما می‌رسد الزاماً صحیح نیست، هر تصویری که می‌بینیم الزاماً قابل انتشار نیست و هر اطلاعاتی که درباره دیگران در اختیار ما قرار می‌گیرد، الزاماً مجوز استفاده یا بازنشر آن نیست.

افزایش سواد رسانه‌ای، شناخت حقوق و مسئولیت‌های قانونی، رعایت حریم خصوصی دیگران، توجه به امنیت حساب‌های کاربری و پرهیز از انتشار شتاب‌زده محتوا، از مهم‌ترین اصول فعالیت مسئولانه در فضای مجازی است.

در نهایت باید بدانیم که فضای مجازی نیز بخشی از زندگی اجتماعی ماست و همان‌طور که در فضای حقیقی نسبت به رفتار و گفتار خود مسئول هستیم، در فضای مجازی نیز مسئولیت رفتار‌های ما از بین نمی‌رود؛ بنابراین باید در این فضا هوشمندانه، آگاهانه و مسئولانه رفتار کنیم تا از شکل‌گیری آسیب‌هایی که گاهی جبران آنها بسیار دشوار یا حتی غیرممکن است، پیشگیری شود.

انتهای پیام/