مرز «قصور پزشکی» و «تخلف پزشکی» کجاست؟ / هر تخلف پزشکی لزوماً قصور نیست

سیروس حسنی مدیرکل پزشکی قانونی استان سمنان در گفت‌وگو با میزان و، به تشریح تفاوت میان «قصور پزشکی» و «تخلف پزشکی» پرداخته و درباره مصادیق هر یک، نقش ورود آسیب به بیمار در احراز قصور، نحوه رسیدگی به شکایت‌های پزشکی و اهمیت ثبت و مستندسازی دقیق اقدامات درمانی توضیح می‌دهد.

حسنی تأکید می‌کند که هر تخلف پزشکی لزوماً قصور پزشکی نیست و صرف بروز یک اشتباه یا تخلف حرفه‌ای، بدون احراز ورود آسیب و رابطه میان رفتار پزشک و زیان واردشده به بیمار، نمی‌توان موضوع را قصور پزشکی تلقی کرد.

در این گفت‌وگو همچنین درباره مصادیقی همچون بی‌احتیاطی، بی‌مبالاتی، عدم مهارت و رعایت نکردن نظامات دولتی، صلاحیت سازمان نظام پزشکی و مراجع قضایی در رسیدگی به پرونده‌های پزشکی و ضرورت ثبت دقیق شرح حال، اقدامات درمانی، نتایج آزمایش‌ها و تصمیمات پزشکی در پرونده بیماران بحث شده است.

مدیرکل پزشکی قانونی استان سمنان با تأکید بر اهمیت مستندسازی در فرآیند بررسی پرونده‌های پزشکی، آن را یکی از مهم‌ترین ابزارهای کارشناسی برای تشخیص دقیق مسئولیت پزشک و احراز یا رد قصور پزشکی می‌داند.

رابطه میان پزشک و بیمار از منظر قانونی چگونه تعریف می‌شود و چه زمانی یک اقدام پزشک، قصور پزشکی محسوب می‌شود؟

سیروس حسنی، مدیرکل پزشکی قانونی استان سمنان: رابطه میان پزشک و بیمار تابع قوانین و مقررات مختلف از جمله مقررات مربوط به سازمان نظام پزشکی و قوانین کیفری است. بنابراین باید میان «تخلف پزشکی» و «قصور پزشکی» تفاوت قائل شد.

چنانچه پزشک مرتکب فعل یا ترک فعلی شود که قانون برای آن مجازات تعیین کرده و این اقدام موجب ورود آسیب یا ضرر به بیمار شود، موضوع می‌تواند در قالب قصور پزشکی و از منظر قضایی مورد بررسی قرار گیرد.

در این زمینه، چهار عنوان مهم شامل بی‌احتیاطی، بی‌مبالاتی، عدم مهارت و رعایت نکردن نظامات دولتی مطرح است. هرگاه یکی از این موارد از سوی پزشک یا کادر درمان رخ دهد و در نتیجه آن، بیمار متحمل آسیب جسمی، روانی یا ضرر و زیان مالی شود، موضوع می‌تواند به عنوان قصور پزشکی مورد بررسی قرار گیرد.

برای تفکیک این موارد، چه مثال‌هایی می‌توان مطرح کرد؟

برای مثال، اگر در جریان یک عمل جراحی، گاز یا وسیله پزشکی در محل جراحی باقی بماند، این موضوع می‌تواند از مصادیق بی‌احتیاطی باشد؛ زیرا اقدامی انجام شده که نباید انجام می‌شده است.

در مورد دیگری ممکن است پزشک برای تشخیص یا درمان مناسب بیمار و پیش از انجام یک عمل جراحی، نیازمند انجام آزمایش‌ها یا بررسی‌های پزشکی مشخصی باشد، اما این اقدامات ضروری انجام نشود و در نتیجه برای بیمار عارضه‌ای ایجاد شود. چنین موضوعی می‌تواند از مصادیق بی‌مبالاتی مورد بررسی قرار گیرد.

همچنین اگر بیمار اورژانسی به یک مرکز درمانی مراجعه کند و پزشک یا کادر درمان بدون دلیل موجه از پذیرش و ارائه خدمات ضروری به او خودداری کنند، موضوع می‌تواند از منظر عدم رعایت نظامات و مقررات مربوط مورد بررسی قرار گیرد.

در بحث عدم مهارت نیز فرض کنید پزشکی که تخصص یا مهارت لازم برای انجام یک اقدام درمانی را ندارد، وارد حوزه‌ای شود که خارج از صلاحیت و توانمندی حرفه‌ای اوست و در نتیجه به بیمار آسیب وارد شود؛ این موضوع نیز می‌تواند در قالب قصور پزشکی بررسی شود.

آیا می‌توان گفت هر تخلف پزشکی، قصور پزشکی هم محسوب می‌شود؟

خیر؛ این دو عنوان را نباید یکی دانست. هر قصور پزشکی می‌تواند واجد وصف تخلف حرفه‌ای نیز باشد، اما هر تخلف پزشکی لزوماً قصور پزشکی نیست.

ممکن است پزشک یا کادر درمان مرتکب یک تخلف حرفه‌ای یا صنفی شوند، اما این تخلف هیچ آسیب یا ضرر قابل انتسابی برای بیمار ایجاد نکرده باشد؛ در چنین شرایطی موضوع می‌تواند در چارچوب تخلف انتظامی و مقررات سازمان نظام پزشکی بررسی شود و لزوماً به عنوان قصور پزشکی که واجد آثار کیفری یا مطالبه خسارت است، مطرح نخواهد بود.

در واقع، برای احراز قصور پزشکی، صرف وجود یک رفتار نادرست کافی نیست و باید ارتباط آن رفتار با آسیب وارده به بیمار نیز مورد بررسی و احراز قرار گیرد.

بنابراین ورود آسیب به بیمار چه اهمیتی در تشخیص قصور پزشکی دارد؟

موضوع بسیار مهم همین است. در بررسی قصور پزشکی باید مشخص شود که آیا رفتار یا ترک فعل پزشک یا کادر درمان، برخلاف موازین و ضوابط حرفه‌ای بوده و آیا میان این رفتار و آسیب واردشده به بیمار رابطه وجود دارد یا خیر.

این آسیب می‌تواند جسمی باشد، اما بسته به شرایط پرونده، آثار روانی یا ضرر و زیان مالی نیز ممکن است در فرآیند بررسی مورد توجه قرار گیرد. بنابراین نمی‌توان صرفاً با مشاهده یک اشتباه یا تخلف، بدون بررسی نتیجه و آثار آن، حکم به قصور پزشکی داد.

نقش مستندسازی در پرونده پزشکی در این میان چیست؟

مستندسازی دقیق، یکی از مهم‌ترین موضوعات در فرآیند بررسی پرونده‌های پزشکی است. به همین دلیل به پزشکان و کادر درمان توصیه می‌کنم تمام اقدامات، شرح حال بیمار، معاینات، نتایج آزمایش‌ها، تصمیمات درمانی و اقداماتی را که انجام شده یا ضرورت داشته و انجام نشده است، مطابق ضوابط به شکل دقیق در پرونده بیمار ثبت کنند.

هرچه مستندات پزشکی دقیق‌تر و کامل‌تر باشد، امکان بررسی علمی و کارشناسی پرونده نیز بیشتر خواهد بود و کارشناسان پزشکی قانونی، سازمان نظام پزشکی و مراجع قضایی می‌توانند بر اساس مستندات موجود، نظر دقیق‌تر و منطبق‌تری با واقعیت صادر کنند.

نباید فراموش کنیم که پرونده پزشکی در بسیاری از موارد، مهم‌ترین سند برای بازسازی روند درمان و تصمیم‌گیری درباره وجود یا نبود قصور است.

برای رسیدگی به شکایت‌های مربوط به قصور یا تخلفات پزشکی، چه مراجعی صلاحیت رسیدگی دارند؟

بسته به ماهیت موضوع، مراجع مختلفی در این زمینه صلاحیت دارند. سازمان نظام پزشکی در چارچوب صلاحیت‌های قانونی خود به تخلفات انتظامی و حرفه‌ای رسیدگی می‌کند و مراجع قضایی نیز در مواردی که موضوع واجد جنبه کیفری یا حقوقی باشد، مطابق قانون رسیدگی خواهند کرد.

بنابراین مردم در صورت مواجهه با موضوعی که آن را تخلف یا قصور پزشکی می‌دانند، می‌توانند موضوع را از مسیرهای قانونی پیگیری کنند و مراجعه به سازمان نظام پزشکی نیز مانع از پیگیری موضوع در مراجع قضایی در مواردی که قانوناً امکان آن وجود دارد، نخواهد بود.

البته تشخیص اینکه یک موضوع صرفاً تخلف انتظامی است یا واجد جنبه کیفری و مسئولیت ناشی از قصور پزشکی است، نیازمند بررسی تخصصی پرونده و مستندات آن است و نباید درباره آن صرفاً بر اساس برداشت اولیه قضاوت کرد.

توصیه پایانی شما به پزشکان، کادر درمان و بیماران چیست؟

توصیه من به پزشکان و کادر درمان این است که علاوه بر رعایت دقیق موازین علمی و حرفه‌ای، مستندسازی را جدی بگیرند و تمام اقدامات و تصمیمات درمانی را مطابق ضوابط در پرونده بیمار ثبت کنند.

از سوی دیگر، بیماران نیز در صورت بروز مشکل باید از قضاوت عجولانه پرهیز کرده و موضوع را از مسیر قانونی و کارشناسی پیگیری کنند؛ چرا که صرف بروز عارضه یا نامطلوب بودن نتیجه درمان، به خودی خود به معنای قصور پزشک نیست.

در نهایت باید میان عارضه درمان، خطای پزشکی، تخلف انتظامی و قصور پزشکی تفکیک قائل شد و این تفکیک نیز تنها از طریق بررسی دقیق سوابق پزشکی، مستندات پرونده، موازین علمی و نظر کارشناسان تخصصی امکان‌پذیر است.

هدف همه ما باید این باشد که هم حقوق بیماران به طور کامل صیانت شود و هم حقوق پزشکان و کادر درمان بر اساس یک بررسی دقیق، علمی و منصفانه مورد توجه قرار گیرد.

انتهای پیام/