موضع قوانین بین‌المللی بشردوستانه در مورد حمله‌ها به مناطق و زیرساخت‌های غیرنظامی

قوانین بین‌المللی بشردوستانه (International Humanitarian Law - IHL) مجموعه‌ای از قواعد الزام‌آور است که هدف آن محدود کردن آثار جنگ بر غیرنظامیان و اشیاء غیرنظامی است. 

این قوانین به‌طور عمده بر پایه کنوانسیون‌های ژنو ۱۹۴۹ و پروتکل‌های الحاقی ۱۹۷۷ (به ویژه پروتکل الحاقی اول) تدوین شده‌اند و در درگیری‌های مسلحانه بین‌المللی و غیربین‌المللی اعمال می‌شوند. 

اصل بنیادین این قوانین، حفاظت از غیرنظامیان و زیرساخت‌های غیرنظامی است و هرگونه حمله به آنها غیرقانونی تلقی می‌شود.

اصول کلیدی حقوق بین‌المللی بشردوستانه

حقوق بشردوستانه بر ۳ اصل اصلی استوار است که به‌طور مستقیم حمله‌ها به مناطق و زیرساخت‌های غیرنظامی را ممنوع یا محدود می‌کنند:

اصل تمایز (Distinction)

براساس ماده ۴۸ پروتکل الحاقی اول، طرف‌های درگیر باید در تمام زمان‌ها بین غیرنظامیان و نظامیان، و بین اشیاء غیرنظامی و اهداف نظامی تمایز قائل شوند. عملیات نظامی فقط علیه اهداف نظامی مجاز است.

اشیاء غیرنظامی: همه اشیاء و مناطقی که ماهیتا، موقعیت، هدف یا استفاده‌شان برای اقدامات نظامی موثر نیست (مانند خانه‌ها، مدارس، بیمارستان‌ها، مناطق مسکونی، تأسیسات آب و برق، کارخانه‌های غذایی).

حمله مستقیم به مناطق غیرنظامی یا زیرساخت‌های غیرنظامی ممنوع مطلق است.

اصل تناسب (Proportionality)

حتی اگر هدفی نظامی باشد، حمله‌ای که انتظار می‌رود باعث «خسارت غیرمتناسب» به غیرنظامیان یا اشیاء غیرنظامی شود براساس ماده ۵۱ بند ۵ پروتکل الحاقی اول غیرقانونی است. 

به‌عنوان نمونه، حمله به یک تاسیسات نظامی کوچک در قلب شهر که به کشتار گسترده غیرنظامیان یا نابودی زیرساخت‌های حیاتی (آب، برق، بیمارستان) منجر شود، نقض تناسب محسوب می‌شود.

اصل احتیاط (Precautions)

طرف‌های درگیر موظف‌اند «مراقبت مداوم» برای صیانت از غیرنظامیان و اشیاء غیرنظامی به کار گیرند (براساس ماده ۵۷ پروتکل الحاقی اول). 

حفاظت ویژه از زیرساخت‌ها و مناطق غیرنظامی

اشیاء ضروری برای بقای غیرنظامیان: براساس ماده ۵۴ پروتکل الحاقی اول، حمله، تخریب یا غیرقابل استفاده کردن اشیائی مانند مواد غذایی، مناطق کشاورزی، دام، تأسیسات آب آشامیدنی و سیستم‌های آبیاری به‌طور کامل ممنوع است حتی اگر هدف نظامی باشد.

بیمارستان‌ها و مراکز درمانی: براساس کنوانسیون چهارم ژنو (ماده ۱۸)، هرگز نباید هدف حمله قرار گیرند.

• بیشتر بخوانید:
• لفاظی‌ها و اقدام‌های آمریکا و رژیم صهیونیستی؛ لزوم احترام به قوانین جنگ
• شورای حقوق بشر سازمان ملل یکصدا حمله به مدرسه میناب را محکوم کرد

اماکن فرهنگی، مذهبی و تاریخی: براساس ماده ۵۳ پروتکل الحاقی اول از حفاظت ویژه برخوردار هستند.

تأسیسات حاوی نیرو‌های خطرناک (سدها، نیروگاه‌های هسته‌ای): حتی اگر نظامی باشند، حمله به آنها ممنوع است، زیرا ممکن است به آزاد شدن نیرو‌های خطرناک و خسارت شدید به غیرنظامیان منجر شود.

پیامد‌های نقض قوانین

براساس اساسنامه رم دیوان کیفری بین‌المللی، حمله عمدی یا بی‌توجه به غیرنظامیان و زیرساخت‌های غیرنظامی می‌تواند جنایت جنگی تلقی شود.

شورای امنیت سازمان ملل در قطعنامه‌هایی مانند ۲۵۷۳ حملات به زیرساخت‌های حیاتی غیرنظامی را به شدت محکوم کرده است.

کمیته بین‌المللی صلیب سرخ (ICRC) تأکید دارد که این اصول کارشناسی و الزام‌آور هستند و هیچ استثنایی (حتی دفاع مشروع) مجوز نقض آنها را نمی‌دهد.

انتهای پیام/