بایدن، نسخه شیک ترامپ!

- حمید خوش‌آیند کارشناس مسائل سیاسی - تصور خطایی است اگر این‌گونه انگاشته شود که با آمدن بایدن، دوران جدیدی در صحنه‌های سیاست خارجی آمریکا آغاز شده و آمریکای بایدن، آمریکایی متفاوت و متمایز از قبل خواهد بود. اما واقعیت این است که تفاوت آمریکای بایدن با آمریکای ترامپ فقط به «روش‌ها» و «تاکتیک‌ها» محدود است و بیشتر از این نمی‌توان تفاوت چندان زیادی بین دوره جدید با دوره قبلی در آمریکا قائل بود.

در خصوص سیاست خارجی ایالات متحده، دست بایدن آن‌قدر بسته و محدود است که دست ترامپ بسته بود. اصولاً در عرصه سیاست خارجی آمریکا، رؤسای جمهور حرف چندان زیاید برای گفتن ندارند و این مؤسسات غیرانتفاعی، اندیشکده‌ها، لابی‌های اسرائیلی و یهودی، شرکت‌های اقتصادی و تجاری، کمپانی‌های اسلحه‌سازی و گروه‌های متنفذ و در کنار این‌ها مجالس قانونگذاری و سنا و سرویس‌های اطلاعاتی هستند که در پشت پرده به تصمیم‌سازی و ارائه ایده و دستورالعمل برای رؤسای جمهور می‌پردازند.

در خصوص جمهوری اسلامی ایران نیز مسئولان دولتی نباید، منتظر معجزه در سیاستگذاری ایالات متحده در دوره بایدن باشند. چرا که «در بایدن بر همان پاشنه‌ای می‌چرخد که در دوره ترامپ می‌چرخید».

موضوع درگیری آمریکا با جمهوری اسلامی ایران، یک موضوع حساس است که به این آسانی قابل حل و فصل شدن نیست. اختلاف دو طرف، ایدئولوژیکی و بنیادین است. فرقی نمی‌کند چه کسی یا کدام حزب و جریان در واشنگتن و حتی در تهران بر سر کار باشد؛ تا زمانی که نگاه کاخ سفید به جمهوری اسلامی نگاه توسعه‌طلبانه و زیاده‌خواهانه است، مشکل برطف نخواهد شد.

 

ضمن اینکه جمهوری اسلامی نیز تنها کشور در نظام بین‌الملل است که بیش از ۴۰ سال است پرچمدار مبارزه با توسعه‌طلبی آمریکا بوده و در طول این چهار دهه به روشنی نشان داده است که زیر بار سلطه و مناسبات یکسویه با هر دولتی که دنبال مناسبات نامتوازن، دستوری و از بالا به پایین باشد نمی‌رود.

با این وصف، معادله رفتارشناسی سران جدید کاخ سفید در خصوص برجام به سادگی حل‌شدنی است. دولت بایدن به برجام همان نگاهی را دارد که رئیس جمهور قبلی آمریکا یعنی ترامپ داشت. «برجام پلاس» که به صورت مکرر از درون دولت بایدن شنیده می‌شود، همان عبارتی است که ترامپ از سال ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۰ با یک ادبیات دیگر آن را تکرار می‌کند.

 

تفاوت در این بود که ترامپ با یک زبان خشن و تند و غیردیپلماتیک چیزی فراتر از برجام می‌خواست. اما دولت بایدن با یک ادبیات شیک و استفاده از کلمات زیبا از قبیل برجام پلاس و پلتفرم و ... دنبال تحقق منافع حداکثری از طریق برجام است. اینکه رئیس جمهور آمریکا با صراحت اعلام می‌کند «تا زمانی که ایران به غنی‌سازی اورانیوم خود پایان ندهد، تحریم‌های یکجانبه علیه تهران را لغو نخواهد کرد»، یا وزیر خارجه آمریکا در گفت‌وگو با شبکه سی‌ان‌ان، اظهار می‌دارد «ما همچنین مسئله موشک‌های ایران و رفتار ثبات‌زدای تهران در منطقه را مطرح خواهیم کرد، اگر ایران به توافق هسته‌ای پایبند شود، آنگاه ما با متحدانمان برای توافقی طولانی‌تر و قوی‌تر همکاری می‌کنیم»، حکایت از یک واقعیت مهم و غیرقابل انکار دارد و آن اینکه دولت بایدن نیز دنبال همان چیزی است که ترامپ چهار سال در پی آن بود، ولی با تاکتیک‌های متفاوت و بعضاً فریبنده!

 

وقتی در توصیف دولت‌های متفاوت آمریکا می‌گوییم «سگ زرد برادر شغال است»، سخن بی‌خودی نیست. قریب به ۴۳ سال تجربه در پشت این سخن خوابیده است. البته دولت‌های متفاوت در آمریکا، در درون آمریکا و در حوزه مسائل داخلی عملکرد‌ها و اقدامات متفاوتی دارند، اما در عرصه سیاست خارجی به ویژه در خصوص ایران، سیاست خارجی از راهبرد‌های ثابت و پایدار تبعیت می‌کند.