مصالحه عربستان و قطر؛ ریاض و دوحه اختلافات را کنار می گذارند؟

– گزارش منابع آگاه از نزدیک شدن «ریاض» و «دوحه»، به توافقی برای کمک جهت پایان دادن به بحران کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس حکایت دارند اما آیا این بحران که در ۳ سال گذشته در ابعاد مختلف گسترش یافته، با چنین توافقی به نقطه پایانی نزدیک می‌شود؟

عربستان، امارات، مصر و بحرین در سال ۲۰۱۷ با طرح موضوع حمایت دوحه از تروریسم، روابط دیپلماتیک خود را با قطر قطع و محاصره این متحد سابق را در دستور کار خود قرار دادند.

 

ادعا‌های مذکور که عمدتا با انگیزه‌های شخصی و ناراحتی از سیاست خارجی قطر مطرح شد، بار‌ها از سوی قطر رد و تکذیب شد، اما تاثیری بر این روند نداشت.

براساس گزارش منابع آگاه، انتظار می‌رود عربستان و قطر طی چند روز آینده به توافقی دست پیدا کنند که به حل بحران ۳ ساله خلیج فارس کمک کند.

 

در ساعات گذشته «فیصل بن فرحان»، وزیر خارجه عربستان، ضمن استقبال از پیشرفت در مذاکرات با قطر، دستیابی به توافق نهایی را «ممکن» خواند.

 

پیش از آن نیز «شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی»، وزیر خارجه قطر، برای پایان دادن به بحران به دلیل برخی گام‌ها ابراز امیدواری کرده بود.

منابع آگاه می‌گویند شرط مقدماتی توافق مذکور، اجازه استفاده از حریم هوایی عربستان به قطر در مقابل انصراف قطر از دادخواست‌های بین المللی اش علیه عربستان است.

 

نکته قابل توجه، عدم تسلیم قطر به شروط ۱۳ گانه‌ای است که کشور‌های تحریم کننده برای از سرگیری روابط خود با دوحه تعیین کرده بودند.

«جرد کوشنر»، داماد و مشاور «دونالد ترامپ»، رییس جمهور آمریکا که روز‌های پایانی حضورش در کاخ سفید را می‌گذراند، در سفر هفته اخیر خود به منطقه، برای حصول توافق میان قطر و عربستان تلاش کرد.

 

دلیل این امر را باید، اشتیاق و نیاز ترامپ به یک پیروزی نهایی دیپلماتیک در غرب آسیا پیش از ترک کاخ سفید خواند؛ چرا که وی در ۴ سال گذشته، نتوانسته بود گامی موفقیت آمیز در سیاست خارجی در این منطقه پر تنش بردارد.

البته باید توجه داشت که مذاکرات میان دو کشور سال گذشته از سر گرفته شده بود، اما به دلایلی متوقف شد.

 

اکنون ترامپ تلاش می‌کند بر پایه همان مذاکرات و متعاقب توافق موسوم به «آبراهام»، موفقیتی دیپلماتیک را در منطقه خلیج فارس در روز‌های پایانی حضورش در کاخ سفید به نام خود ثبت کند تا به زعم خود هم امنیت بزرگ‌ترین پایگاه نظامی اش در منطقه را تامین کند؛ هم از نزدیکی بیشتر «دوحه» با «تهران» و «آنکارا» جلوگیری به عمل بیاورد؛ هم رویکرد شکست خورده تلاش برای ایجاد جبهه ضد ایرانی خود را زنده نگاه دارد و هم اختلاف‌های میان کشور‌های عربی منطقه خلیج فارس را حل کند.

ریاض در پی حضور «جو بایدن» در کاخ سفید و خروج ترامپ تلاش دارد تا بحران‌های خود در منطقه را پایان بدهد و شاهد کم‌ترین اصطکاک با دولت بایدن باشد.

با توجه به تضاد منافع و نگرش آشکار میان مصر، امارات و بحرین با قطر می‌توان گفت، توافق مذکور در واقع مصالحه‌ای میان قطر و عربستان است؛ چرا که مذاکرات با ریاض که به شدت برای رسیدن به توافق اشتیاق دارد و حاضر به دادن امتیاز است، در حال انجام است و با توجه به عمق تفرقه و چندپارگی کشور‌های منطقه، تبعیت آنها از عربستان، قطعی نیست.

 

ضمن این که ۳ کشور مذکور، در پی انتشار خبر دستیابی قریب الوقوع عربستان و قطر به توافق، چنین پیشرفتی در مذاکرات مشابه را تایید نکردند که این خبر امید‌ها برای پایان دادن به اختلاف‌ها را به سرعت محو کرد.