۵ عکس واقعی و شفاف از امیرکبیر

به گزارش گروه فضای مجازی ، تصاویر زیادی در شبکه‌های اجتماعی به عنوان عکس واقعی امیرکبیر منتشر شده‌اند اما بررسی سوابق تاریخی نشان می‌دهد بیشتر آنها ساختگی و صرفا به‌علت شباهت ظاهری به امیرکبیر منتسب شده‌اند.

به عنوان مثال عکسی از امیرکبیر در فضای مجازی منتشر و ادعا شد ارنست هولستر، عکاس آلمانی این تصویر را در اصفهان از امیرکبیر به ثبت رسانده است.

عکس واقعی امیرکبیر

محمدرضا بهزادی، پژوهشگر تاریخی درباره این عکس می‌گوید: عکاس این عکس آقای «ارنست هولستر» عکاس آلمانی است که همراه همسر ارمنی‌اش در محله جلفای اصفهان زندگی می‌کرد. این عکاس آلمانی بیشتر عکس‌هایش را از مناطق جنوبی و میانی کشور گرفته است. در حالی که امیرکبیر ساکن تهران بوده است. برخی از سایت‌ها ادعا می‌کنند که فرد داخل عکس «میرزا تقی خان عماد الملک» پیشکار ولیعهد مظفرالدین شاه در تبریز است. این در حالی است که با توجه به اطلاعات رجال شناختی من چنین کسی با این اسم آن زمان پیشکار نبوده است. همچنین اگر این عکس در تبریز گرفته شده است ربطی به ارنست هولستر ندارد. برخی نیز این فرد را «میرزا تقی خان ضیاء الملک پیشکار یکی از حاکمان یزد می‌دانند.

این پژوهشگر دوره قاجار در رابطه با نوع عکاسی این تصویر نیز می‌گوید: این عکس به صورت نگاتیوی گرفته شده است، اما در زمان امیرکبیر این تکنولوزی هنوز به ایران نیامده بود و عکس‌ها در آن زمان به دو صورت «تاکروتایپ» و «داگرتایپ» بوده است. این لباسی هم که در عکس منتشر شده در فضای مجازی مشاهده می‌شود مربوط به اواخر دوره ناصرالدین شاه است. چون لباس‌ها به مرور به سمت کوتاه شدن رفتند. در حالی که در زمان امیرکبیر عبا و قبا‌ها بسیار بلندتر بود.

«تصویر منتسب به امیرکبیر»

حدود یک سال پس از انتصاب امیرکبیر به مقام صدراعظمی، نقاشی رنگ روغنی از امیرکبیر کشیده شد که در کنار آن نوشته شده است: «بر حسب امر مبارک سرکار اقدس شهریاری روحنا فداه، تصویر جناب جلالت ماب، صاحب السیف و القلم، مقتدی الرجال و الامم، آصف الامجد الافخم الاجل الاکرم الاعظم، سرکار امیرکبیر میرزا تقی‌خان ادام‌اللّه اقباله. جان نثار محمدابراهیم نقاش‌باشی ۱۲۶۵ [قمری]»

این اثر در مالکیت حسن رفاهی مهران (معتضد الدوله) بود تا آنکه پس از درگذشت او، خانواده‌اش آن را به موزه اهدا کردند و اکنون در کاخ گلستان از آن نگهداری می‌شود.

نقاشی واقعی امیرکبیر

یک تصویر دیگر در سال ۱۲۶۷ قمری (یک سال قبل از عزل امیرکبیر) توسط ابوالحسن غفاری و در طول سفر به اصفهان کشیده شده است.

در این سفر ناصرالدین‌شاه قصد نداشت عباس میرزا ملک‌آرا (برادر ناتنی خود که از کودکی مورد نفرت ناصرالدین شاه بود و همچنین تصور می‌کرد که به تاج و تخت چشم دارد) و مادر وی را همراه ببرد، اما به اصرار امیرکبیر آنان همراه کاروان شدند.

در هنگام بازگشت شاه عباس میرزا را حاکم قم نمود تا در حالتی تبعید گونه از پایتخت دور بماند. امیرکبیر فرمان شاه را نقض کرد و به آن‌ها دستور داد همراه کاروان شوند. شاه با امیرکبیر به منازعه برخاست و بر حکم خود اصرار کرد و در ضمن به امیرکبیر بی‌اعتماد شد.

ابوالحسن غفاری (عموی کمال‌الملک) در این پرده نقاشی که در اصل برای کتاب هزار و یکشب ترسیم شده، هارون الرشید را به شکل ناصرالدین شاه و جعفر برمکی را به شکل امیرکبیر در کنار جوانی که احتمالاً عباس میرزاست نقش کرده است که این نقاشی را می‌توان به هوشمندی و آینده‌نگری نقاش و یا به بدخواهی دشمنی او با امیرکبیر منتسب کرد.

این نقاشی هم اکنون در وضعیت بدی به سر می‌برد و در واقع آن را پاره کرده و فقط تصویر امیرکبیر را از آن خارج کرده‌اند.

همچنین ۲۵ سال پس از مرگ امیرکبیر در مرآت البلدان، کتاب تاریخی که به مناسبت یکصدمین سال حکومت قاجاریه منتشر شد، یک عکس از امیرکبیر نقش شده است.

ناصرالدین شاه که اصرار داشت در این کتاب تصویری از امیرکبیر وجود داشته باشد، شخصا طرحی از صورت امیر کشید و نقاشی اصلی با استفاده از طرح شاه تهیه شد.

این تصویر به طور واضح از روی اولین نقاشی کشیده شده است، اما جزئیات صورت (بر اساس آنچه ناصرالدین شاه در ذهن داشته) متفاوت است.

لازم به ذکر است، عکسی ایستاده از امیرکبیر نیز برای نخستین بار در روزنامه اطلاعات چاپ شد، ولی هیچ اطلاعی از پدیدآورنده و تاریخ ایجاد آن و همچنین سند تاریخی آن وجود ندارد.

با این حال این عکس امروزه به طور گسترده منتشر شده است و در طرح جلد برخی کتاب‌ها نیز به کار رفته است.

عکس واقعی و شفاف از امیرکبیر

اولین عکس واقعی و شفافی که از امیرکبیر منتشر شده و تاکنون از سوی مورخان و پژوهشگران تاریخی صحت و سقم آن رد نشده است، تصویر زیر است.

در مورد این عکس نیز اطلاعاتی در خصوص عکاس و تاریخ ثبت تصویر منتشر نشده است.

خلاصه زندگینامه امیرکبیر

میرزا محمدتقی خان فراهانی متولد ۱۱۸۶ در اراک، مشهور به امیرکبیر، یکی از صدراعظم‌های ایران در زمان ناصرالدین شاه قاجار بود.

امیرکبیر همسر عزت‌الدوله، خواهر ناصرالدین شاه، پدر تاج‌الملوک، همسر مظفرالدین شاه قاجار و پدربزرگ محمدعلی شاه، ششمین پادشاه از دودمان قاجار بود.

اصلاحات امیرکبیر اندکی پس از رسیدن وی به صدارت آغاز گشت و تا پایان صدارت کوتاه او دنبال شد. مدت صدارت امیر کبیر ۳۹ ماه (سه سال و سه ماه) بود.

امیرکبیر بنیان‌گذار دارالفنون بود که برای آموزش دانش و فناوری‌های نو به فرمان او در تهران پایه گذاری شد. همچنین انتشار روزنامه وقایع اتفاقیه از جمله اقدامات موثر وی به شمار می‌آید.

امیرکبیر پس از این که با دسیسه اطرافیان شاه از جایگاه خود برکنار و به کاشان تبعید شد، در حمام فین کاشان به دستور ناصرالدین شاه به قتل رسید. پیکر وی در شهر کربلا به خاک سپرده شده است.