وضعیت بیکاری ایران در 11 سال گذشته/ مسئولانی که برای اشتغال‌زایی بیکار نشسته‌اند

به گزارش خبرنگار اقتصادی میزان، اولین شاخص برای ورود به تحلیل آمار بازار كار، روند جمعیت 10 ساله و بیشتر، است كه بر اساس برآوردها و نمونه‌گیری‌ها، این جمعیت از 54.2 میلیون نفر در سال 1382 به 63.9 میلیون نفر در سال 1391 افزایش یافته است.

به عبارت دیگر، رشد سالانه این شاخص تقریباً 1.8 درصد بوده كه با توجه به تغییرات تركیب سنی، كشور به تدریج سهم گروه‌های سنی سنین كمتر از 24-10 ساله در حال كاهش است که این امر موجب می شود به تدریج رشد جمعیت 10 ساله و بیشتر كمتر از رشد كل جمعیت كشور شود.

در عین حال باید گفت كه طی سال های 91-1382 در مجموع بیش از 10 میلیون (سالانه یك میلیون) نفر به جمعیت 10 ساله و بیشتر افزوده شده است.

این شاخص(جمعیت 10 ساله و بیشتر) نیز به دو قسمت جمعیت فعال و جمعیت غیرفعال تقسیم می‌شود كه به طور متوسط، سهم جمعیت غیر فعال كشور طی سال‌های گذشته بیش از 60 درصد بوده است که جمعیت مردان به طور متوسط 37 درصد و جمعیت زنان به طور متوسط 85 درصد بوده كه از لحاظ آماری در محدوده آمار بازار كار عرضه و تقاضای نیروی كار قرار نمی گیرد ولی به دلیل این كه به عنوان ظرفیت بالقوه برای ورود به بازار كار محسوب می‌شود، داشتن تصویر‌ی از بعد سن و جنس و نوع طبقه ‌آنها در زیر گروه‌های جمعیت غیرفعال در برنامه‌ریزی‌ها و سیاست‌گذاری‌ها حائز اهمیت است.

جمعیت فعال اقتصادی كشور طی دهه اخیر به طور متوسط 38.5 درصد كل جمعیت 10 ساله و بیشتر را به خود اختصاص داده است. بر اساس نتایج طرح آمار گیری نیروی کار، جمعیت فعال كشور در 1384 در حدود 23.3 میلیون نفر بوده كه با رشد ناچیز سالانه 0.1 درصد به 24.1 میلیون نفر در سال 1391 رسیده است یعنی این كه طی سال‌های 91-1384 تنها به تعداد 833 هزار نفر (سالانه 120 هزار نفر) به جمعیت فعال كشور افزوده شده است.

در حالی طی این دوره جمعیت 10 ساله و بیشتر سالانه در حدود یك میلیون نفر اضافه شده است. ضمن این كه در سرشماری عمومی نفوس و مسكن سال 1390 نیز همین وضعیت نتایج طرح آمار گیری را نشان می‌دهد به طوری كه طی دوره 90-1385 سالانه 128 هزار نفر به جمعیت فعال كشور افزوده شده است.

در حالی كه این رقم در طی سال های قبل آن و براساس سرشماری‌های سال‌های 1375 و 1385برای دوره 75-1365 و 85-1375 به ترتیب سالانه 349 و 710 هزار نفر است. از جانب دیگر، با توجه به عواملی نظیر تغییر ساختار اجتماعی و فرهنگی خانوارها، تمایل بیشتر افراد برای تحصیلات عالی ‌و گرایش افراد برای ورود به بازار كار به ویژه از ناحیه زنان، موجب خواهد شد كه در عمل روند جمعیت فعال كشور و تمایل افراد برای مشاركت بیشتر در فعالیت‌های اقتصادی تشدید یابد و یا در آینده نزدیک سرعت یابد.

بدین ترتیب با اغماض خطای آماری، می توان گفت جمعیت فعال كشور در طی سال های گذشته رشد ناچیز داشته است و سالانه كمتر از 120 هزار نفر به جمعیت فعال كشور (به عنوان عرضه جدید نیروی كار)، اضافه شده است و این تغییرات كم، تاثیر به سزایی در كند شدن روند نرخ بیكاری و نرخ مشارکت نیروی کار داشته است. چرا كه براساس نتایج نمونه گیری‌ها، نرخ مشاركت نیروی كار در طی دوره 91-1382 (به استثنای سال 1384)، همواره كمتر از 40 درصد بوده است. یعنی این كه كمتر از 40 درصد جمعیت 10 ساله و بیشتر كشور تمایل به انجام كار دارند.

واقعیت این است كه نه تنها سطح نرخ مشاركت نیروی كار در مقایسه با بسیاری از كشورها پایین تر 65 درصد متوسط جهانی برای جمعیت 15 ساله و بیشتر در دوره 2 هزار تا 2009 است بلكه آمارهای رسمی نشان از آن دارد كه این نرخ چندان تمایلی به افزایش ندارد. اما شواهد پیداست كه عوامل مختلف اشاره شده در بحث جمعیت فعال از جمله تمایل زنان برای ورود به بازار كار، افزایش ظرفیت پذیرش دانشگاه ها و به دنبال آن افزایش فارغ‌التحصیلان دانشگاهی و ... همگی محرك اصلی افزایش نرخ مشاركت نیروی كار هستند ولی در آمارهای رسمی بازار کار کشور نمایان نشده است.

افزایش بیکاران از 2.68 میلیون نفر به 2.94 نفر
همچنین براساس نتایج طرح نیروی كار، تعداد بیكاران كشور از 2.68 میلیون نفر در سال 1384 به 2.94 میلیون نفر در سال 1391 رسیده است، ضمن اینکه در سرشماری عمومی نفوس و مسكن سال 1390 تعداد بیكاران در حدود 3.5 میلیون نفر بوده است.

به عبارت دیگر، رشد ناچیز جمعیت فعال كشور موجب شد روند ذخیره بیكاری كشور به كندی رشد یابد و همین امر موجب شد كه نرخ بیكاری كشور از 11.5 درصد در سال 1382 و 1384 به 12.2 درصد در سال 1391 قرار گیرد.

بر اساس طرح آمارگیری نیروی كار، جمعیت شاغل كشور در سال 1384، 20.6 میلیون نفر بوده كه با رشد سالانه 1.9 درصد به 21.2 میلیون نفر در سال 1391 رسیده است. یعنی این كه سالانه 95 هزار نفر به تعداد جمعیت شاغل كشور به عنوان خالص تعداد اشتغال جدید افزوده شده است.

بر اساس سرشماری سال 1390 طی دوره 90-1385 سالانه 14.1 هزار نفر به تعداد جمعیت شاغل كشور افزوده شده است. هر چند نتایج دو روش كمی با هم اختلاف دارند ولی در عین حال، حكایت از عدم تغییر جمعیت شاغل كشور طی سال های گذشته را دارد. این در حالی است كه براساس سرشماری عمومی سال‌های 1375 و 1385 برای دهه، 75-1365و 85-1375 به ترتیب سالانه 385 و 557 هزار نفر به جمعیت شاغل كشور افزوده شده است.

ذکر این نکته ضروری است که هدف‌گذاری در بازار كار همواره در برنامه های توسعه مورد توجه بوده است. به عنوان مثال در برنامه چهارم و پنجم توسعه تاكید بر كاهش نرخ بیكاری به ترتیب به سطح 8.6 و 7 درصد در انتهای برنامه بوده است.

نرخ بیکاری بالای 12 درصد در پایان برنامه چهارم توسعه
در عمل در برنامه چهارم (88-1384) این هدف تحقق نیافت و همواره نرخ بیكاری در سطح بالای 12 درصد باقی ماند. آنچه كه می‌توان در مورد عدم تحقق این هدف گفت این كه طی سال های اخیر اقتصاد ایران، رشد اقتصادی به عنوان مهم‌ترین منبع رشد اشتغال چندان بالایی را تجربه نكرده است.

به طوری كه طی سال‌های 91-1382 آمارها نشان از رشد اقتصادی سالانه كمتر از 3.5 درصد و رشد سرمایه‌گذاری 2.8 درصد را می‌دهد كه این رقم پائین موجب شد كه ایجاد فرصت‌های شغلی به طور نسبی كمتر از سنوات گذشته آن باشد و زمینه ای برای افزایش تعداد شاغلان كشور فراهم نشود.

وضعیت اشتغال سال 93
بررسی نرخ مشارکت اقتصادی( نرخ فعالیت) در سال 93 نشان می دهد که 37.2 درصد جمعیت در سن کار (10 ساله و بیشتر) از نظر اقتصادی فعال بوده اند، یعنی در گروه شاغلان یا بیکاران قرار گرفته اند. همچنین نتایج نشان می دهد که نرخ مشارکت اقتصادی در بین زنان نسبت به مردان و در نقاط شهری نسبت به نقاط روستایی کمتر بوده است.

بررسی نرخ بیکاری نشان می دهد که 10.6 درصد از جمعیت فعال، بیکار بوده اند. بر اساس نتایج، نرخ بیکاری در بین زنان نسبت به مردان و در نقاط شهری نسبت به نقاط روستایی بیشتر بوده است.

بررسی سهم اشتغال ناقص نشان می دهد که 9.6 درصد جمعیت شاغل دارای اشتغال ناقص بوده اند. این شاخص در بین مردان بیشتر از زنان و در نقاط روستایی بیش تر از نقاط شهری بوده است.

بررسی اشتغال در بخش های عمده اقتصادی نشان می دهد که بخش خدمات با 48.3 درصد بیش ترین سهم اشتغال را به خود اختصاص داده است. در مراتب بعدی بخش های صنعت با 33.8 درصد و کشاورزی با 17.9 درصد قرار دارند.

نرخ بیکاری جوانان 15 تا 24 ساله حاکی از آن است که 25.2 درصد از جمعیت فعال این رده سنی بیکار بوده اند. این شاخص در بین زنان نسبت به مردان و در نقاط شهری نسبت به نقاط روستایی بیشتر بوده است.

نرخ بیکاری جوانان 15 تا 29 ساله نیز حاکی از آن است که 21.9 درصد از جمعیت فعال این رده سنی بیکار بوده اند. این شاخص در بین زنان نسبت به مردان و در نقاط شهری نسبت به نقاط روستایی بیشتر بوده است.

بررسی سهم شاغلان 15 ساله و بیش تر با ساعت کار معمول 49 ساعت و بیش تر نشان می دهد، 38.7 درصد شاغلان به طور معمول بیش از 39 ساعت در هفته کار می کنند. این شاخص که یکی از نماگرهای کار شایسته است نشان می دهد در کشور سهم زیادی از شاغلان بیش تر از استاندارد کار می کنند.

شاخص های عمده نیروی کار بر حسب جنس و مناطق
نرخ مشارکت اقتصادی کل (نرخ فعالیت) نسبت به سال 92 حدود 0.4 درصد کاهش یافته است، نرخ بیکاری کل نیز نسبت به سال 92 حدود 0.2 درصد افزایش یافته است. نرخ بیکاری جوانان 15 تا 24 ساله کل نسبت به سال 92 حود 1.2 درصد افزایش یافت است و نرخ بیکاری جوانان 15 تا 29 ساله کل نسبت به سال 91 حدود 0.7 درصد افزایش یافته است.

بر اساس گزارش منتشر شده مرکز آمار ایران، نرخ بیکاری گلستان در سال 92 حدود 5.8 درصد بوده است که این رقم در سال 93 به 12.4 درصد افزایش یافته است.

طبق این گزارش بیشترین نرخ بیکاری کشور با 15.7 درصد مربوط به کرمانشاه و کمترین نرخ بیکاری با 6.9 درصد متعلق به کرمان است.

اوج نرخ بیکاری در چهارمحال و بختیاری
نرخ بیکاری تهران نیز در سال 92 حدود 9.9 درصد بود که در سال 93 به 8.3 درصد رسید، این در حالی است که نرخ بیکاری چهارمحال و بختیاری در سال 92 از 10.7 درصد به 15 درصد رسیده است.

افزایش نرخ بیکاری را می توان در استان های آذربایجان غربی، اصفهان، البرز، خراسان رضوی، خراسان شمالی، زنجان، سمنان، قزوین، قم، کرمان، کرمانشاه، گلستان، مازندران، هرمزگان و یزد مشاهد کرد.

نرخ بیکاری استان هایی که ثابت مانده است
نرخ بیکاری سال 93 همدان با 7.7 و بوشهر با 9 درصد نسبت به سال 92 ثابت مانده است.

گفتنی است نرخ بیکاری لرستان در سال 92 حدود 17.1 درصد بود که این نرخ در سال گذشته به 14.9 درصد کاهش یافت.

وضعیت اشتغال در سال 94
طبق گزارش مرکز آمار ایران نرخ بیکاری 15 استان در فصل بهار سال جاری در مقایسه با زمستان سال 93 افزایش یافته است.

طبق گزارش مرکز آمار ایران، شاخص های عمده نیروی کار در بهار 94 در مقایسه با زمستان سال 93 به تفکیک استان نشان می دهد، با وجود اینکه نرخ بیکاری در زمستان سال 93 از 11.5 درصد به 10.8 درصد در فصل بهار سال 94 کاهش پیدا کرده است اما نرخ بیکاری 15 استان افزایش یافته است.

آذربایجان شرقی، اصفهان، البرز، ایلام، بوشهر، خراسان جنوبی، سمنان، سیستان و بلوچستان، قم، کرمان، کرمانشاه، کهگیلویه و بویراحمد، مرکزی، هرمزگان و یزد از جمله استان هایی هستند که در دوره زمانی مذکور با افزایش نرخ بیکاری همراه بوده اند.

نرخ بیکاری 19.3 درصدی کرمانشاه
ناگفته نماند نرخ بیکاری استانی مانند کرمانشاه در فصل زمستان سال 93 از 19.3 درصد به 13.7 درصد در فصل بهار سال جاری کاهش یافته است، این در حالی است که نرخ بیکاری کهگیلویه و بویراحمد از 14.7 درصد در فصل زمستان سال 93 به 16 درصد در فصل بهار سال جاری افزایش یافته است. ضمن اینکه البرز نیز از جمله استان هایی است که نسب به فصل قبل با افزایش نرخ بیکاری چشمگیری روبرو بوده است به طوری که نرخ بیکاری این استان از 12.4 درصد در زمستان سال 93 به 15.8 درصد در بهار سال جاری افزایش یافته است.

نرخ بیکاری استان های زیر 10 درصد
یزد، همدان، کرمان، قم، خراسان شمالی و جنوبی، زنجان، تهران، بوشهر و آذربایجان شرقی نیز از جمله استان هایی هستند که در فصل بهار سال جاری نرخ بیکاری زیر 10 درصد دارند.

بررسی نرخ مشارکت اقتصادی (نرخ فعالیت) جمعیت 10 ساله و بیشتر نشان می دهد که 38 درصد جمعیت در سن کار 10 ساله و بیشتر از نظر اقتصادی فعال بوده اند، یعنی در گروه شاغلان یا بیکاران قرار گرفته اند.

همچنین نتایج نشان می دهد که نرخ مشارکت اقتصادی در بین زنان نسبت به مردان و در نقاط شهری نسبت به نقاط روستایی کمتر بوده است.

بررسی تغییرات نرخ مشارکت اقتصادی کل کشور حاکی از افزایش 0.9 درصدی این نرخ نسبت به فصل مشابه در سال قبل (بهار 93) و 0.7 درصد آن نسبت به فصل گذشته (زمستان 93) است.

بررسی نرخ بیکاری جمعیت 10 ساله و بیشتر نشان می دهد که 10.8 درصد از جمعیت فعال، بیکار بوده اند. بر اساس این نتایج، نرخ بیکاری در بین زنان نسبت به مردان و در نقاط شهری نسبت به نقاط روستایی بیشتر بوده است.

بررسی روند تغییرات نرخ بیکاری کل کشور نشان می دهد که این شاخص، نسبت به فصل مشابه در سال قبل (بهار 93) حدود 0.1 درصد افزایش و نسبت به فصل گذشته (زمستان 93) حدود 0.7 درصد کاهش داشته است.

بررسی نرخ بیکاری جمعیت 15 ساله و بیشتر نشان می دهد که 10.8 درصد از جمعیت فعال، بیکار بوده اند. بر اساس این نتایج، نرخ بیکاری در بین زنان نسبت به مردان و در نقاط شهری نسبت به نقاط روستایی بیشتر بوده است.

سهم اشتغال ناقص نشان می دهد که 9.2 درصد جمعیت شاغل دارای اشتغال ناقص بوده اند. این شاخص در بین مردان بیشتر از زنان و در نقاط روستایی بیشتر از نقاط شهری بوده است.

بررسی اشتغال در بخش های عمده اقتصادی نشان می دهد که بخش خدمات با 47.9 درصد بیشترین سهم اشتغال را به خود اختصاص داده است. در مراتب بعدی بخش های صنعت با 33 و کشاوری با 19.2 درصد قرار دارند.

بررسی نرخ بیکاری جونان 15 تا 24 ساله حاکی از آن است که 25 درصد از جمعیت فعال این گروه سنی بیکار بوده اند. این شاخص در بین زنان نسبت به مردان و در نقاط شهری نسبت به نقاط روستایی بیشتر بوده است.

بررسی روند تغییرات نرخ بیکاری جوانان 15 تا 24 ساله کل کشور نشان می دهد که این شاخص نسبت به فصل مشابه در سال گذشته 0.2 درصد افزایش و نسبت به فصل قبل 2.4 درصد کاهش یافته است.

نرخ بیکاری جوانان 15 تا 29 ساله نیز حاکی از آن است که 22.4 درصد از جمعیت این رده سنی بیکار بوده اند. این شاخص در بین زنان نسبت به مردان و در نقاط شهری نسبت به نقاط روستایی بیشتر بوده است.

بررسی روند تغییرات نرخ بیکاری جوانان 15 تا 29 ساله نشان می دهد که این شاخص نیز نسبت به فصل مشابه در سال گذشته 0.2 درصد افزایش و نسبت به فصل 0.8 درصد کاهش پیدا کرده است.

انتهای پیام/