جنایت‌های خاموش در مرزها؛ تیغ میراث استعمار و نژادپرستی اروپا روی گردن مهاجران
مرگ مهاجران در مرز‌های اروپا، فراتر از دلسوزی‌ها ادعایی یا عدم توجه، توسط سیاستمداران و رسانه‌ها به‌عنوان موضوعی غیرقابل سوگواری قاب‌بندی شده است.
به گزارش وب‌سایت دانشکده حقوق دانشگاه آکسفورد، از سال ۲۰۱۴ بیش از ۳۰ هزار نفر در دریای مدیترانه جان خود را از دست داده‌اند یا مفقود شده‌اند و بسیاری دیگر در داخل مرز‌های اروپا هلاک می‌شوند؛ آن‌ها در جنگل‌ها یخ می‌زنند، در کامیون‌ها خفه می‌شوند، در دریا غرق می‌شوند یا بر اثر بیماری‌های قابل پیشگیری می‌میرند.
به گفته محققان، این مرگ‌ها نتیجه اجتناب‌ناپذیر خطرات طبیعی نیستند، بلکه نتیجه مستقیم تصمیم‌های سیاسی در به‌اصطلاح دموکراسی‌های لیبرال اروپایی هستند و با وجود مقیاس و قابل اجتناب بودن آن‌ها، این تلفات به طرز چشمگیری غم یا اعتراض عمومی کمی ایجاد می‌کنند.
مرگ روزمره مهاجران و پناهجویان در مرز‌های اروپا، پرسش‌های اساسی در مورد ارزش جان مهاجران در کشورهای اروپایی مطرح می‌کند؛ با وجود این، توضیحات استاندارد مانند نامرئی بودن یا خستگی از شفقت بیش از آن که آشکار کنند، آن را پنهان می‌کنند.
بی‌تفاوتی اروپا نسبت به مرگ مهاجران
سکوت درباره مرگ‌های مرزی در اروپا اغلب به ۲ توضیح کلی نسبت داده می‌شود: غفلت رسانه‌ای و سیاسی و خستگی از دلسوزی.
نخستین توضیح نشان می‌دهد که مرگ مهاجران به سادگی به آگاهی عمومی راه پیدا نمی‌کند، زیرا رسانه‌ها آن‌ها را در اولویت قرار نمی‌دهند و سیاستمداران آن‌ها را نادیده می‌گیرند؛ در حالی که برخی از غرق شدن کشتی‌ها مانند غرق شدن در پیلوس در سال ۲۰۲۳، به‌طور خلاصه تیتر‌ها را به خود اختصاص می‌دهند، گفته می‌شود که مرگ‌های مرزی تحت‌الشعاع بحران‌های دیگر مانند جنگ اوکراین قرار می‌گیرند.
توضیح دوم یعنی خستگی از دلسوزی، بیان می‌کند که قرار گرفتن مکرر در معرض تصاویر مهاجران مرده یا رنج‌کشیده، مردم را به بی‌تفاوتی و انزوا می‌کشاند.
هر ۲ روایت، پویایی‌های مهمی را به تصویر می‌کشند، اما قدرت توضیحی آن‌ها محدود است؛ مرگ‌های مرزی از گفتمان رسانه‌ای و سیاسی اروپا غایب نیستند؛ در واقع، تصاویر قایق‌های واژگون‌شده و اجساد غرق‌شده مدت‌هاست که در آنچه دِ جنوا «نمایش مرزی» می‌نامد، نقش محوری داشته‌اند.
همچنین به نظر نمی‌رسد شواهد تجربی قوی وجود داشته باشد که نشان دهد مردم اروپا به سادگی «بیش از حد خسته» شده‌اند که اهمیتی ندهند؛ مهم‌تر از آن، این توضیح‌ها عمدتا بر حجم پوشش رسانه‌ای تمرکز دارند و این پرسش را که مرگ‌های مرزی چگونه چارچوب‌بندی و تفسیر می‌شوند، کنار می‌گذارند.
قالب‌بندی مرگ پناهجویان به‌عنوان موضوع غیرقابل سوگواری در اروپا
برای درک بهتر بی‌تفاوتی عمومی، لازم است چارچوب‌های بازنمایی و معرفت‌شناختی را که واکنش‌های اخلاقی و سیاسی را شکل می‌دهند، قبل از مواجهه با داستان‌های خبری فردی، در نظر گرفته شود.
یکی از پویایی‌های مهم، تمایل رسانه‌ها و سازمان‌های بشردوستانه به نمایش مرگ‌های مرزی به‌عنوان «تراژدی‌های بشردوستانه» است؛ چنین روایت‌هایی، اگرچه اغلب با نیت خیر هستند، اما با نمایش مرگ‌ها به‌عنوان تصادفی و استثنایی به جای موضوع‌های قابل پیشگیری و نتیجه رویکرد‌ها سیاسی، موضوع را غیرسیاسی می‌کنند.
آن‌ها مخاطبان را به‌عنوان ناظران دوردست که از آن‌ها خواسته می‌شود احساس دلسوزی کنند، خطاب می‌کنند، نه به‌عنوان شهروندان درگیر با مسئولیت سیاسی.
دومین پویایی مربوط به توزیع نابرابر خشم اخلاقی و قابلیت سوگواری در جوامع اروپایی است؛ به گفته جودیت باتلر، فیلسوف آمریکایی، یک زندگی قابل سوگواری زندگی‌ای است که ارزشمند شناخته شده و بنابراین شایسته سوگواری است؛ در مقابل، یک زندگی غیرقابل سوگواری زندگی‌ای است که نمی‌توان برای آن سوگواری کرد، زیرا هرگز از ابتدا به عنوان یک زندگی کاملا انسانی یا معنادار شناخته نشده است.
مهاجران و پناهجویانی که در مرز‌های اروپا می‌میرند، اغلب به‌عنوان تهدیدی برای امنیت و رفاه کشورهای اروپایی تلقی می‌شوند؛ علاوه بر این، حتی در گفتمان‌های خیرخواهانه‌تر، آن‌ها تمایل دارند نه به‌عنوان افراد منفرد با تاریخ و آرزو‌های شخصی، بلکه به‌عنوان توده‌های انتزاعی و محروم، ناشناس، بی‌چهره، بی‌بضاعت و عقب‌مانده که شاید از قبل گم شده‌اند، به تصویر کشیده شوند؛ در این چارچوب، مرگ آن‌ها نه غیرقابل قبول و نه ناعادلانه، بلکه اجتناب‌ناپذیر به نظر می‌رسد.
چنین بازنمایی‌هایی ریشه در تبارشناسی‌های طولانی‌تر استعمار و نژادپرستی اروپایی دارد؛ پناهجویان و مهاجران از آفریقا و غرب آسیا مدت‌هاست که به‌عنوان تهدیدی برای کشورهای اروپایی یا به‌عنوان چهره‌هایی که زندگی‌شان فاقد معنا و ارزش است، تصور می‌شوند؛ در هر ۲ صورت، آن‌ها نمی‌توانند غم یا خشم را برانگیزند.
با وجود این، چنین بی‌تفاوتی جهانی نیست؛ در سراسر مرز‌های اروپا، شیوه‌های عزاداری و یادبود در حال ظهور است که این فرض را که مرگ مهاجران سوگواری‌ناپذیر است، به چالش می‌کشد.
مردم محلی و گروه‌های همبستگی در لسبوس یونان برای تضمین تدفین برای کسانی که در دریا یا در اردوگاه‌ها می‌میرند، تلاش کرده‌اند؛ این امر اغلب مستلزم یادگیری آیین‌های مذهبی و فرهنگی ناآشنا، جمع‌آوری کمک‌های مالی و احیای گورستان‌های فراموش‌شده بوده است؛ پروژه اخیر در گورستان کاتو تریتوس، با عنوان «یادبودی برای بشریت»، نه‌تنها درپی فراهم کردن گور‌های مناسب است، بلکه به دنبال به چالش کشیدن ابتذال مرگ پناهجویان و مهاجران در جزیره و در کل اروپا نیز است.
گروهی در سال ۲۰۱۷ در کاله فرانسه تاسیس شد تا هماهنگی مراسم تشییع جنازه، جمع‌آوری کمک مالی برای بازگشت به وطن و اطمینان از اینکه تدفین‌ها منعکس‌کننده خواسته‌های خانواده‌ها و سنت‌های فرهنگی متوفی باشند، انجام شود؛ مراسم تشییع جنازه اغلب جمعیت زیادی ازجمله مهاجران، شهروندان محلی و کارکنان سازمان‌های مردم‌نهاد را به خود جذب می‌کند؛ این مراسم، اگرچه شخصی هستند، اما سیاسی نیز هستند: آن‌ها انسانیت و منحصر‌به‌فرد بودن متوفی را تایید می‌کنند و به‌طور ضمنی رژیم مرزی اروپا را که زندگی آن‌ها را یک‌بار مصرف و بی‌ارزش کرده است، به چالش می‌کشند.
دیگر ابتکارات بر نامگذاری و بزرگداشت مردگان تمرکز دارند؛ موسسه روابط نژادی در انگلیس جدول زمانی دقیقی از مرگ‌های مرزی را نگهداری می‌کند و در صورت امکان نام‌ها و جزئیات زندگینامه را منتشر می‌کند.
به همین ترتیب، یادبود کاله مرگ پناهجویان و مهاجران در منطقه را از سال ۱۹۹۹ مستند می‌کند و به جای آمار، داستان‌های شخصی را برجسته می‌کند؛ چنین پروژه‌هایی با تمایل غیرانسانی به ارائه تلفات مرزی به‌عنوان اعداد ناشناس مقابله می‌کنند و در عوض اصرار دارند که هر زندگی مهم است.
بسیاری از این ابتکارات به صراحت غم و اندوه را به نقد سیاسی پیوند می‌دهند؛ به‌عنوان مثال، تظاهرات در کاله و رویداد‌های یادبود پس از غرق شدن کشتی‌ها در کانال مانش اغلب سیاست‌های مرزی اروپا را محکوم می‌کنند.
شعار‌هایی مانند «مرز‌های شما، مردگان ما» به‌صورت مستقیم به چالش کشیدن مرگ‌ومیر به‌عنوان حادثه‌های ناگوار، به جای نامگذاری آن‌ها به‌عنوان نتایج قابل پیشگیری تصمیم‌های سیاسی، آن‌ها را به چالش می‌کشند.
از این نظر، عزاداری عمومی را می‌توان به‌عنوان نوعی مقاومت و سرکشی سیاسی درک کرد.
کنش‌های سوگواری همچنین خطر‌هایی را به همراه دارد؛ برخی منتقدان هشدار داده‌اند که سوگواری عمومی می‌تواند کلیشه‌های بشردوستانه را بازتولید کند یا بدن مهاجران را بت‌وار جلوه دهد؛ برخی دیگر هشدار می‌دهند که پروژه‌های یادبود ممکن است توسط دولت‌ها و سیاستمداران برای مشروعیت بخشیدن به سیاست‌های بازدارندگی یا ارائه تصویری از دغدغه‌های بشردوستانه، در حالی که مسئولیت خود را در قبال خشونت‌های مرزی که به این مرگ‌ها منجر می‌شود، پنهان می‌کنند، به‌کار گرفته شوند.
علاوه بر این، چالش‌های موجود در شناسایی بسیاری از مهاجران متوفی، امکان بزرگداشت شخصی را محدود می‌کند؛ به نوبه خود، این می‌تواند مقاومت معنادار در برابر هنجار‌هایی را که بر توزیع نابرابر سوگواری در جوامع اروپایی حاکم است، محدود کند.
در نهایت، سوگواری برای مردگان کافی نیست؛ هر چقدر هم که کنشگری سوگواری مهم باشد، باید با توجه مداوم به زندگی مداوم زندگان، به روابط، آرزو‌ها و مبارزات کسانی که همچنان جان خود را در مرز‌های اروپا به خطر می‌اندازند، همراه باشد؛ فقط با تایید انسانیت کامل مردگان و زندگان می‌توان غفلت مرگ‌بار و ابتذال مرگ‌های مرزی در اروپای معاصر را به چالش کشید.
- بیشتر بخوانید:
- پرسه مرگ در مرز‌های قلعه اروپا؛ کشته شدن ۸۵ و مفقود شدن ۶۱ مهاجر در یک ماه
- هشدار سازمان بین‌المللی مهاجرت درباره افزایش مرگ‌ومیر‌ها در مسیر‌های اروپا
انتهای پیام/
