مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی: اتفاقات اخیر توجه دنیا را به ایران جلب کرد/ تشنه شناخت فرهنگ و قصههای ما هستند
صنعت پویانمایی ایران در شرایطی مسیر توسعه و حضور در بازارهای جهانی را طی میکند که تغییر رویکرد از ارسال محصولات نهایی به استفاده از الگوهای نوین سرمایهگذاری و بومیسازی مشترک، به یکی از دغدغههای اصلی فعالان این حوزه تبدیل شده است. خبرگزاری میزان در همین راستا و برای بررسی دقیق ابعاد این تحولات، چالشهای ساختاری استودیوها، فرصتهای ناشی از شناخت جهانی از فرهنگ ایرانی و ضرورت تکیه بر اصالت روایی، گفتوگوی تفصیلی و مشروحی را با ناصر جاهدنیا، مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی ایران انجام داده است که مشروح آن در ادامه میآید.
شما به صراحت گفتید که سال گذشته با وجود حضور دستگاههای اجرایی در رویداد سرمایهگذاری، هیچکدام قرارداد اجرایی نبستند جز مرکز گسترش، به نظر شما ریشه این بیعملی چیست؟ عدم شفافیت سازوکار، نبود بودجه یا نبود نگاه راهبردی به صنعت انیمیشن؟
ریشه اصلی این اتفاق در عدم شفافیت است، زیرا کار در فضای غیرشفاف برای مدیران راحتتر پیش میرود. در ساختار شوراهای پشت درهای بسته، تصمیمگیریها بدون پاسخگویی انجام میشود، با هر فردی که بخواهند کار میکنند و شرایط را خود تعیین میکنند. به عقیده من، مسئله صنعت انیمیشن در شرایط فعلی کشور اصلا کمبود بودجه نیست، بلکه نبود پاسخگویی و الگوهای نادرست اجرایی است. ورود به سازوکار سرمایهگذاری شفاف نیازمند پاسخگویی نسبت به الگوهای مالی است؛ درست شبیه مطالباتی که امروز از بنیاد ملی پویانمایی وجود دارد و به نظرم کاملا طبیعی است. ترجیح سنتی دستگاههای دولتی این بوده که پشت درهای بسته بمانند تا مطالبهای شکل نگیرد.
راهکار عبور از این وضعیت و جلب مشارکت دیگر نهادها چیست؟
نکته مهم این است که با همین اعتبارات خرد موجود در نهادهای گوناگون، میتوان به سمت همسرمایهگذاری حرکت کرد، ضرورتی ندارد یک نهاد حتما ۱۰۰ میلیارد تومان بودجه مستقل داشته باشد؛ بلکه میتواند سهم ۱۰ تا ۲۰ درصدی داشته باشد، سازمان صداوسیما سهم ۱۵ تا ۲۰ درصدی را بر عهده بگیرد و نهادهایی، چون حوزه هنری نیز وارد مشارکت شوند. این مدل همافزایی میانسازمانی در گذشته تجربه شده و هر کجا پیاده شد، عامل توسعه صنعت بود. مسیر ترویج این فرهنگ، ایجاد فضایی برای مشاهده همزمان پروژهها و تصمیمگیری اشتراکی است که تجلی آن در رویداد پیچینگ انیمیشن محقق میشود.
رویدادهایی مانند پیچینگ چه تاثیری بر عدالت توزیع فرصتها میان استودیوهای پایتخت و استانها دارد؟
به عنوان فردی که خاستگاه شهرستانی دارد تاکید میکنم که دسترسی به مدیران دولتی در پایتخت همواره برای هنرمندان استانها دشوار بوده است. تولیدکنندهای که از کرمان به تهران میآید، حداکثر دو روز فرصت برای هماهنگی جلسات دارد که اگر موفق نشود، کار تا سال آینده به تعویق میافتد؛ در حالی که برای فعالان ساکن تهران این روند با پیگیریهای مداوم هفتگی و ماهانه قابل انجام است.
رویداد پیچینگ امکانی فراهم میکند تا مدیران فرهنگی کشور که موظف به پاسخگویی هستند، در شرایطی برابر با تنوع جغرافیایی، تنوع طرحها و ظرفیت استودیوها مواجه شوند. دستگاههای اجرایی مخالفتی با این سازوکار ندارند، اما تغییر رویههای سنتی برای آنان دشوار است.
در روش گذشته، مدیران پشت درهای بسته مینشستند، طرح را انتخاب میکردند، قرارداد را مینوشتند و نظارت را انجام میدادند؛ حال آنکه ورود به الگوهای نوین همسرمایهگذاری، تسهیم منافع متفاوت و توجیه واحدهای حقوقی درونسازمانی، نیازمند عزم جدی مدیران است.
بیمیلی دستگاههای اجرایی چه پیامد مستقیمی بر پایداری استودیوهای مستقل و ادامه حیات پروژههای نیمهکاره گذاشته است؟
واقعیت این است که در شرایط بحرانی سال گذشته و امسال، اگر این مشارکت جمعی میان نهادها شکل میگرفت، بسیاری از استودیوها تعطیل نمیشدند. از نگاه یک تولیدکننده تاکید میکنم که ما میتوانستیم شمار زیادی از این مجموعهها را با ارقام ناچیز یک تا دو میلیارد تومانی سرپا نگه داریم، اما بنیاد ملی پویانمایی با توجه به منابعی که قرار بود تامین شود ولی به دلیل عدم تخصیص در اختیار ما قرار نگرفت، نتوانست این کار را به تنهایی انجام دهد. ما تنها در حد وسع و توان محدود خود عمل کردیم، در حالی که اگر صندوق مشترک سرمایهگذاری شکل میگرفت، تعداد به مراتب بیشتری از استودیوها حفظ میشدند. متاسفانه هماکنون وضعیت پایداری مراکز تولیدی اصلا مساعد نیست و عمده استودیوهای انیمیشن کشور یا تعطیل شدهاند یا دست به تعدیل ۷۰ درصدی نیروی انسانی متخصص خود زدهاند.
آیا بنیاد پویانمایی سازوکار ضمانتی مشخصی برای پروژههای خروجی از رویداد پیچینگ در نظر دارد، با توجه به اینکه پایداری استودیوها وضعیت مناسبی ندارد و اغلب آنها یا تعطیل شدهاند یا تا هفتاد درصد تعدیل نیرو داشتهاند؟
این حمایتها چند بخش دارد، بخشی از آن شامل سرمایهگذاریها و حمایتهای مستقیم ما است و بخش دیگر به حمایتهای غیرمستقیم برمیگردد؛ از جمله اینکه برخی استودیوها منابع را در قالب تسهیلات متناسب با شرایط تولید دریافت میکنند که در سال گذشته مواردی را بنا به درخواست خود مجموعهها انجام دادیم.
در حوزه توسعه بازار بینالمللی نیز حمایت جدی داریم که خودش بخشی از تضمین عملکرد بنیاد برای پروژههای حاضر در رویداد پیچینگ به شمار میرود. رویداد پیچینگ در واقع محل شناسایی آثاری است که استعداد ارائه در بازارهای خارجی را دارند. ما بنا نداریم به عنوان یک نهاد صرفاً در نقش بازدیدکننده یا حاضر در رویدادهای بینالمللی شرکت کنیم؛ بلکه اگر برنامه بینالمللی و تولید مشترک داشته باشیم، از ظرفیت همان استودیوهایی که پروژهشان شناسایی شده بهره میبریم. بخش سوم نیز به حمایتهای معنوی اختصاص دارد که مسائلی نظیر مجوز استودیوها، تسهیلات حوزه اشتغال وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و پوشش بیمه تکمیلی شاغلان و هنرمندان استودیوها را دربرمیگیرد.
همکاری با کشورهایی مثل روسیه و چین به چه صورت است؛ آیا هدف تولید انیمیشن مشترک است یا صرفاً به بازاریابی، پخش و بهرهبرداری از دانش فنی و همافزایی نیروها محدود میشود؟
رویکردی که در بخش بینالملل دنبال میکنیم تولید مشترک است که تمامی این ابعاد را پوشش میدهد. تولید مشترک یعنی داشتن حداقل یک شریک خارجی برای توسعه محصول که خودش سرمایهگذاری میکند و پای کار میآید. در این فرایند، انتقال دانش فنی رخ میدهد و پایپلاینهای تولید داخلی با استانداردهای بینالمللی تنظیم و همگام میشوند. البته صنعت انیمیشن ما به دلیل ارائه خدمات به مجموعههای خارجی تجربه تعامل با استودیوهای بزرگ دنیا را دارد، اما هر پروژه مهارتهای فنی خاص خود را میطلبد.
از سوی دیگر، مزیت مهم تولید مشترک این است که بار تأمین مالی پروژه صرفاً بر دوش منابع داخلی نخواهد بود. تجربه سالها فعالیت در بازار جهانی نشان داده است که برای کشورهایی مثل ما، ورود به بازار بینالملل با محصول نهایی و آماده امکانپذیر نیست؛ زیرا در صورت آماده بودن اثر، آن را خریداری نمیکنند، مگر اینکه هزینههای سنگین بومیسازی را پس از تولید متقبل شوید؛ بنابراین مسیر درست، مشارکت از نقطه آغاز و تولید مشترک است.
مفهوم بومیسازی یا لوکال کردن در بازارهای جهانی چیست و چرا تأکید دارید که این فرایند باید در همان مراحل ابتدایی تولید و توسط شریک خارجی انجام شود؟
لوکال کردن به معنای تنظیم کردن اثر برای بازار کشور مقصد است؛ مثلاً در انیمیشن پسر دلفینی از خوانندگان مطرح آن کشور استفاده شد، تغییراتی در دیالوگها اعمال شد و بخشهایی از محتوا کم یا اضافه شد تا اثر با فرهنگ آن بازار همخوان شود. اگر این اصلاحات را پس از تولید نهایی انجام دهید، هزینههای سنگینی تحمیل میشود، اما اگر این کار در مرحله ابتدایی پروژه و توسط شریک خارجی انجام شود، بدون هزینه اضافی و با مشارکت جدیتر آنها در فروش محصول به نتیجه میرسد.
مسیر پروداکت کردن و انطباق محصول با حساسیتهای فرهنگی کشورهای دیگر تا چه اندازه دشوار است و چطور میتوان از سد ممیزیهای نانوشته یا حساسیتهای خاص مخاطبان خارجی عبور کرد؟
این کار بسیار دشوار است، در مواجهه با شبکههای تلویزیونی کشورهای اروپایی، گاهی با حساسیتهایی مواجه میشوید که تا پیش از ارتباط مستقیم با آن بازار از وجودشان بیخبر بودید؛ مثلاً ممکن است یک آوای ساده از یک کاراکتر در فرهنگ آنها توهینآمیز تلقی شود. کمپانیهای بزرگ دنیا به این دلیل محصولات خود را بدون دردسر پخش میکنند که از شرکتهای پخش بینالمللی قدرتمندی بهره میبرند و ما هنوز در آن لایه قرار نداریم. باید از همین نقطه شروع کنیم تا محصولاتمان شناخته شود؛ درست همان مسیری که کشورهایی مانند روسیه، فرانسه و کره جنوبی طی کردند تا در نهایت به قدرت پخش و بازاریابی تبدیل شدند.
چرا اکنون رویکرد همکاری با کشورهایی نظیر چین، روسیه و کشورهای حوزه شرق آسیا و خلیج فارس را به عنوان یک فرصت استثنایی ارزیابی میکنید؟
کشورهایی مثل چین، روسیه، مالزی، ویتنام، سنگاپور، جنوب خلیج فارس، پاکستان و هندوستان اکنون رویکردی ضدغربی در حوزه مضمون و فرهنگ پیدا کردهاند و به شدت به سمت ادبیات و تولیدات شرقی بازگشتهاند، ما از این گرایش به عنوان یک فرصت استفاده میکنیم. در انیمیشن راهکارهای فراوانی وجود دارد؛ برای حل چالشهای فرهنگی همیشه نیازی به استفاده از کاراکتر انسانی نیست و میتوان سراغ کاراکترهای حیوانی یا خیالی رفت. استفاده از حیوانات یا المانهای آشنا در محصولات، به دلیل نوستالژی و عادتی که نسلها با این نوع آثار پیدا کردهاند، جذابیت اثر را برای مخاطب کودک و نوجوان دوچندان میکند.
نقش استراتژی حداقل ارزش تولید یا همانام وی پی در تعاملات بینالمللی چیست و چگونه میتوان با استفاده از این الگو، بدون از دست دادن هویت ایرانی، محصول را با ذائقه فرهنگی مخاطب مقصد هماهنگ کرد؟
تأکید ما بر مدل ام وی پی به این دلیل است که در بازار بینالمللی نمیتوان با محصول آماده و نهایی وارد شد، چون خریدار آن را نمیپذیرد. این الگو به ما اجازه میدهد در مرحله طراحی محصول تغییرات لازم را اعمال کنیم. در همکاری با شرکای کرهای، آنها دو اپیزود اولیه را ارائه دادند. در حین بررسی متوجه شدیم نمادی که روی کاراکتر قرار داده بودند شباهت به نمادهای فرهنگی و مذهبی ما دارد، بنابراین درخواست اصلاح دادیم و آنها در همان مرحله طراحی، آن را پذیرفتند و تغییر دادند. در نتیجه محصولی شکل گرفت که هم با فرهنگ آنها تناسب داشت و هم هویت ما را حفظ کرد و قابلیت توسعه متقابل را ایجاد نمود.
تاکید بر رویکرد ام وی پی به جای محصول نهایی چه چشماندازی را برای صنعت انیمیشن طی پنج سال آینده رقم خواهد زد و همراهی زیستبوم تولید در این مسیر چگونه ارزیابی میشود؟
توسعه بازار بینالمللی با تکیه بر مدل ام وی پی و عدم ورود با محصول نهایی دنبال میشود و پیشبینی میشود طی پنج سال آینده تغییرات شگفتانگیزی در این عرصه رخ دهد. فعالان و نخبگان صنعت انیمیشن افراد بسیار باسوادی هستند که مفاهیم بینالمللی را به سرعت جذب و تحلیل میکنند و خوشبختانه هیچ مقاومتی از سوی زیستبوم تولید وجود ندارد.
امیدواریم لایه حکمرانی فرهنگی نیز متوجه این موضوع شود و بهجای هزینهکردهای موازی و ساختوسازهای ظاهری، منابع مالی را به سمت سرمایهگذاری روی استودیوها و نسل جوان هدایت کند. قوانین بازار جهانی بر اصول مشخصی استوار است؛ همانطور که در ورزش نمیتوان با تزریق پول صرف و خرید موقت باشگاهها به نتیجه رسید، در انیمیشن نیز باید روی جریانسازی استودیویی تمرکز کرد و با استمرار این رویکرد، صنعت انیمیشن ایران جایگاه قدرتمندی کسب خواهد کرد.
رویدادهای اخیر و تحولات مربوط به ایران چه فرصت شناختی ویژهای را برای معرفی قصههای ایرانی در عرصه بینالملل فراهم کرده است و چرا باید از تقلید محصولات خارجی دست کشید؟
رویدادهایی اخیر، توجه جهانیان را به ایران جلب کرده و میخواهند ایران را به درستی بشناسند و برخلاف تصور ما مبنی بر شناخت جهانیان از ایران، بخش عمدهای از مردم دنیا شناخت درستی از ما ندارند و این شرایط یک فرصت شناختی ناب ایجاد کرده تا ما با این صنعت ایران و فرهنگ ایرانی را به جهانیان معرفی کنیم، چون دنیا تشنه شنیدن و دیدن قصههای ایرانی است؛ اینکه ایران کجاست، مردمانش چگونه زندگی میکنند، چه میپوشند و چه تعاملاتی با یکدیگر دارند.
در گذشته برخی تولیدکنندگان میخواستند تقلیدی از آثار خارجی ارائه دهند که بخشی از مسیر رشد صنعت بود، اما امروز انیمیشن ایران به اعتمادبهنفس لازم در بازار داخلی و بینالمللی رسیده و در جشنوارههای معتبر مانند اسکار حضور یافته است و استراتژی کنونی تمرکز بر اصالت و روایت داستان خودی است.
تجربه موفق اثر بیسرصدایی مانند شکرستان در بازارهای جهانی چه نکاتی را درباره جذابیتهای بصری و روایی فرهنگ ایرانی برای مخاطب خارجی روشن میکند؟
در مذاکره با شبکه تلویزیونی فرانسه، مدیران آن شبکه به شدت از شکرستان استقبال کردند، زیرا ویژگیهایی در آن وجود داشت که در هیچ محصول دیگری دیده نمیشد. استایل تصویرسازی و سبک قصهگویی بابک نظری با آن مونولوگ و راوی جذاب، علیرغم تغییرات ترجمه، به دلیل اصالت تصویری به خوبی ارتباط برقرار کرد. مخاطب خارجی علاوه بر شنیدن ریتم و ضربآهنگ موسیقی پهلوانی، با عناصر بصری متفاوتی مواجه میشود؛ پوششی که کمتر دیدهاند، سبک تعاملات انسانی و مدل رفتار مردان و زنان که در کنار موسیقی و روایت بکر، جذابیت بصری ویژهای را رقم میزند.
انیمیشنهای موفق دنیا نظیر آثار ژاپنی، روسی و فرانسوی چگونه به هویت و استایل انحصاری خود رسیدهاند و شانس موفقیت انیمیشن ایران در گروی چه مؤلفههایی است؟
اگر انیمیشن ژاپنی، روسی یا فرانسوی را تماشا کنید، میبینید که هر کدام به استایل و هویت انحصاری خود دست یافته و فرم مشخصی از محتوا و قصههای خود را ارائه میدهند. ما نیز باید دقیقا به همین سمت حرکت کنیم؛ چرا که تقلید از آثار دیگران هیچ شانسی برای موفقیت باقی نمیگذارد، بهویژه که کشورهای زیادی در دنیا این صنعت را دارند. برگ برنده و شانس اصلی ما در این است که از غنای فرهنگی، تاریخی، هویتی و اجتماعی بینظیری برخورداریم و اگر روی این سرمایهها کار کنیم، محصولاتمان دیده خواهد شد و دنیا امروز منتظر همین اصالت است.
انتهای پیام/