درس‌هایی که ۱۳ آبان برای امروز ایران اسلامی دارد؛ از جنگ ۱۲روزه و رمضان تا مسئولیت اجتماعی
مهدی امیری اصفهانی، معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه در یادداشتی نوشت: سیزدهم آبان تنها یادآور چند رویداد تاریخی نیست، بلکه روایت بخشی از مسیر ملت بزرگ ایران برای حفظ استقلال و ایستادگی بر حق تعیین سرنوشت خویش است. سیزدهم آبان با سه واقعه مهم تبعید امام خمینی (ره) در سال ۱۳۴۳ در پی اعتراض به لایحه کاپیتولاسیون، شهادت جمعی از دانش‌آموزان در دانشگاه تهران در سال ۱۳۵۷ و تسخیرلانه جاسوسی در سال ۱۳۵۸ به دست دانشجویان پیرو خط امام پیوند خورده است؛ اتفاقاتی که اگرچه در مقاطع متفاوتی رخ داده، اما هر یک به‌نوعی بازتاب دغدغه استقلال، مبارزه با استکبار و حفظ حقوق ملت است. امروز، پس از تجربه جنگ‌های ۱۲روزه و رمضان و پیامد‌های سنگین آن، بازخوانی این روز صرفاً مرور تاریخ نیست؛ بلکه فرصتی است برای تأمل در درس‌های گذشته و توجه به مسئولیت مشترک اجتماعی همه ما در حفظ ایرانیان، آرامش جامعه و تقویت همبستگی ملی؛ صیانت از ارزش‌های اخلاقی و دینی، ارتقا حکمرانی، کارآمدی، حفظ و حراست از کشور مسئولیتی که انتقال درست آن به نسل جدید نیز بخشی از آن است.
یکی از مهم‌ترین درس آموخته‌های ۱۳ آبان، این است که استقلال کشور و هویت ملت فقط در مرز‌های جغرافیایی یا در مناسبات سیاسی خلاصه نمی‌شود. این امور زمانی معنا و استحکام واقعی پیدا می‌کند که مردم در زندگی روزمره خود احساس کنند در سرنوشت خویش نقش دارند، از حقوقشان برخوردار و فرصت پیشرفت دارند و می‌توانند به آینده خود امیدوار باشند. اینجاست که موضوع استقلال، هویت ملی و ارزش‌های اصیل انتظام بخش اعتقادی و انسانی، با عدالت، اعتماد عمومی، مشارکت اجتماعی و مسئولیت‌پذیری پیوند می‌خورد.
تجربه جنگ ۱۲روزه و پس از آن جنگ رمضان، بار دیگر نشان داد آنچه جامعه را در شرایط بحرانی، سرپا نگه می‌دارد فقط امکانات و تجهیزات نیست. در کنار توان دفاعی و آمادگی دستگاه‌های مسئول، رفتار مردم، همراهی خانواده‌ها، تلاش نیرو‌های امدادی و خدماتی، مسئولیت‌پذیری فعالان اقتصادی و کمک‌های داوطلبانه شهروندان نیز اهمیت تعیین‌کننده دارد. در چنین روزهایی، زندگی مردم با دشواری‌های مختلفی روبه‌رو می‌شود؛ خانواده‌هایی نگران امنیت و آینده خود هستند، کسب‌وکار‌ها با اختلال مواجه می‌شوند و گروه‌هایی از جامعه بیش از دیگران آسیب می‌بینند. در همین شرایط است که ارزش همدلی و احساس مسئولیت نسبت به یکدیگر، از یک توصیه اخلاقی فراتر می‌رود و به ضرورتی برای حفظ انسجام جامعه تبدیل می‌شود.
آنچه در این تجربه‌ها اهمیت دارد، دیدن نقش مردم در کنار نقش نهاد‌های رسمی است. هیچ دستگاهی به‌تنهایی نمی‌تواند همه مسائل و نیاز‌های جامعه را در شرایط بحرانی پاسخ دهد. مردم زمانی که به یکدیگر اعتماد می‌کنند، به کمک هم می‌آیند، از انتشار اخبار تأییدنشده و ایجاد نگرانی بی‌مورد پرهیز می‌کنند و در حد توان برای حل مشکلات اطراف خود قدم برمی‌دارند، در واقع بخشی از ظرفیت اجتماعی کشور را فعال می‌کنند. این ظرفیت را باید جدی گرفت و برای تقویت آن برنامه داشت.
از منظر اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم نیز این موضوع اهمیت ویژه‌ای دارد. بخشی از آسیب‌های اجتماعی زمانی ظهور پیدا می‌کند که افراد احساس کنند صدایشان شنیده نمی‌شود، راهی برای حل مشکلاتشان ندارند یا در برابر دشواری‌های زندگی تنها مانده‌اند. پیشگیری را نباید صرفاً به برخورد با تخلف و جرم محدود کرد. بخش مهمی از پیشگیری موکول به فراهم بودن شرایطی است که فرصت زندگی سالم، مشارکت، اشتغال، آموزش و برخورداری از حقوق قانونی وجود داشته باشد. هر اندازه سرمایه اجتماعی، اعتماد متقابل و احساس تعلق به جامعه تقویت شود، زمینه بروز بسیار‌ی از آسیب‌ها محدودتر است.
در این میان، نسل نوجوان و جوان جایگاه ویژه‌ای دارد. ۱۳ آبان به نام دانش‌آموز نیز شناخته می‌شود و همین موضوع مسئولیت ما را در برابر این نسل یادآوری می‌کند. دانش‌آموزان امروز قرار نیست فقط شنونده روایت‌های تاریخی باشند؛ آنها باید بتوانند نسبت خود را با مسائل کشور بشناسند، پرسش کنند، تحلیل داشته باشند و در ساختن آینده مشارکت کنند. نمی‌توان از جوان انتظار مسئولیت‌پذیری داشت، اما به دغدغه‌ها و مطالباتش بی‌توجه بود. گفت‌و‌گو با نسل جدید، شنیدن دیدگاه‌های متفاوت و فراهم کردن فرصت حضور مؤثر آنان در عرصه‌های اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی، بخشی از مسئولیتی است که خانواده‌ها، نظام آموزشی و دستگاه‌های اجرایی و قضایی بر عهده دارند.
پیام ۱۳ آبان زمانی برای نسل امروز ماندگار می‌ماند که، به مسائل ملموس زندگی این نسل پیوند بخورد. جوانی که برای آینده شغلی خود نگران است، دانش‌آموزی که به دنبال فرصت برابر برای آموزش و پیشرفت است و خانواده‌ای که از آینده فرزندانش دغدغه دارد، باید در برنامه‌ها و سیاست‌های اجتماعی دیده شود. استقلال و اقتدار ملی زمانی در زندگی مردم احساس می‌شود که این مفاهیم با بهبود کیفیت زندگی، رعایت حقوق شهروندی، عدالت و فرصت‌های بهره مندی مناسب و دفاع از تبعیض ناروا همراه باشد.
از سوی دیگر، جنگ و فشار‌های بیرونی نباید موجب غفلت از رسیدگی به مسائل داخلی و مطالبات مردم شود. اتفاقاً در چنین شرایطی، توجه به معیشت خانواده‌ها، حمایت از اقشار آسیب‌پذیر، صیانت از اشتغال، حفظ فعالیت واحد‌های تولیدی و حمایت از کسب‌وکار‌های کوچک و متوسط اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. هر شغلی که حفظ می‌شود، هر خانواده‌ای که از گرفتار شدن در چرخه فقر و آسیب اجتماعی دور می‌ماند و هر اختلافی که پیش از تبدیل شدن به یک پرونده قضایی با گفت‌و‌گو و سازوکار‌های قانونی قابل حل‌وفصل باشد، به تقویت ثبات اجتماعی کمک می‌کند.
در این مسیر، دستگاه قضایی نیز می‌تواند در کنار مأموریت‌های قانونی خود، از ظرفیت‌های اجتماعی و مشارکت مردم برای کاهش زمینه‌های وقوع جرم و اختلاف بهره بگیرد. حمایت از حقوق مردم، گسترش فرهنگ قانون‌مداری، افزایش آگاهی عمومی و فراهم کردن زمینه دسترسی اطمینان بخش به عدالت، از جمله اقداماتی است که به افزایش اعتماد عمومی و احساس امنیت اجتماعی کمک کند. پیشگیری از وقوع جرم زمانی اثربخش است که مردم خود را در این مسیر شریک بدانند، نه اینکه صرفاً مخاطب توصیه‌ها و هشدار‌ها باشند.
امروز بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد که میان حفظ انسجام ملی و توجه به تنوع دیدگاه‌ها و مطالبات اجتماعی تعادل وجود داشته باشد. همبستگی به معنای یکسان فکر کردن همه مردم نیست؛ به این معناست که با وجود تفاوت‌ها، سرنوشت مشترک کشور به رسمیت شناخته و برای حل مسائل آن مسئولانه رفتار شود. نقد منصفانه، مطالبه‌گری در چارچوب قانون، گفت‌و‌گو و مشارکتفرصتی مغتنم برای انسجام جامعه و از عوامل تقویت آن است.
۱۳ آبان فرصتی است برای اینکه از گذشته عبرت بگیریم، اما در آن نمانیم. نسلی که در سال‌های ۱۳۴۳، ۱۳۵۷ و ۱۳۵۸ برای خواسته‌ها و باور‌های خود هزینه داد، بخشی از تاریخ این سرزمین را ساخت. نسل امروز نیز با مسائل و شرایط متفاوتی روبه‌روست و حق دارد پاسخ پرسش‌هایش را درباره آینده دریافت کند. وظیفه ماست که تجربه‌های تاریخی و دشواری‌های سال‌های اخیر را به سرمایه‌ای برای ساختن جامعه‌ای آگاه‌تر، مسئول‌تر و برخوردار از اعتماد و همبستگی بیشتر تبدیل کنیم.
پیام ۱۳ آبان حفظ و پیشرفت ایران اسلامی با مشارکت مردم و اعتماد متقابل جامعه و نهاد‌های مسئول است. پاسداری از استقلال کشور تنها به روز‌های بحران محدود نیست؛ این مسئولیت به امور دیگری همچون حقوق یکدیگر، احترام به قانون، حمایت از نهاد خانواده، ایجاد فرصت برای جوانان و تلاش برای حل مسائل مردم معطوف است که در زندگی روزمره جدی گرفته شود، آن‌گاه بزرگداشت این مناسبت ارزشمند از یک مراسم سالانه فراتر می‌رود و به فرصتی واقعی برای حرکت به سوی آینده‌ای بهتر تبدیل می‌شود.
انتهای پیام/
