طحان‌نظیف: قانون‌گذاری در حوزه زنان باید ضامن تعادل میان حقوق و تکالیف باشد
به گزارش شورای نگهبان، هادی طحان‌نظیف عضو حقوقدان و سخنگوی شورای نگهبان در کرسی ترویجی «بایسته‌های تقنینی حوزه زنان در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران» که صبح روز چهارشنبه ۶ آبان ۱۴۰۵ در پژوهشکده زنان دانشگاه الزهرا (س) برگزار شد، با گرامیداشت ایام سوگواری حضرت صدیقه طاهره (س) و یاد و خاطره رهبر شهید انقلاب اظهار داشت: اگرچه هشت ماه از شهادت ایشان می‌گذرد، اما همچنان در فراق ایشان در سوز و گداز هستیم.
وی در این نشست که در راستای همایش ملی «قانون و قانون‌گذاری در منظومه فکری شهید آیت‌الله العظمی امام خامنه‌ای (ره)» برپا شد، عنوان کرد: برخی انسان‌ها در زمان حیات‌شان، آنگونه که باید شناخته نمی‌شوند؛ امام شهید حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای یکی از آنهاست. باید با برگزاری اینگونه کرسی‌ها و نشست‌ها به تبیین اندیشه‌های عمیق ایشان پرداخت.
طحان نظیف با اشاره به آخرین دیداری که رهبر شهید در تاریخ ۱۲ آذر ۱۴۰۴ مصادف با روز قانون اساسی با بانوان داشتند، گفت: ایشان به صورت مستمر دیدار‌ها و سخنرانی‌هایی در جمع بانوان داشتند. بیانات ایشان در این جمع‌ها که بیشتر آنها درباره نقش و جایگاه زنان بوده است، می‌تواند برای پژوهشگران و محققان راهنما باشد.
وی به سیاست‌های کلی «خانواده» و «جمعیت» که از سوی رهبر شهید انقلاب ابلاغ شده نیز اشاره کرد و گفت: بخش‌هایی از این سیاست‌ها نیز درباره نقش و جایگاه زنان است که در کنار آن بیانات می‌توان به منظومه فکری امام شهید درباره عنوان همایش و موضوع این نشست دست یافت.
سخنگوی شورای نگهبان در ادامه بیان داشت: مسئله‌ی حقوق زنان و جایگاه تقنینی آنان در نظام حقوقی، از مباحث بنیادین و راهبردی در منظومه فکری شهید آیت‌الله العظمی امام خامنه‌ای (ره) است. ایشان با نگاهی عمیقاً انتقادی به مبانی حقوقی غرب و با تکیه بر عدالت محض و فطرت انسانی در اسلام، بایسته‌های قانون‌گذاری را نه در تقلید از الگو‌های وارداتی، بلکه در احیای کرامت ذاتی زن و تأمین امنیت و رشد او در کانون خانواده و جامعه ترسیم می‌کنند. از منظر ایشان، قانون‌گذاری باید پاسخی هوشمندانه به نیاز‌های واقعی زن و ضامن تعادل میان حقوق و تکالیف باشد.
وی نخستین محور منظومه فکری امام شهید را نقد مبنایی حقوق زن در غرب با تاکید بر انحراف از عدالت و کرامت دانست و بیان کرد: نخستین گام در تبیین بایسته‌های تقنینی، شناخت دقیق آسیب‌های الگوی غربی است. ایشان با استناد به شواهد تاریخی و ادبی، نگاه غرب به زن را نگاهی ابزاری و مبتنی بر «عدم تعادل» معرفی می‌کنند.
طحان نظیف در همین رابطه به بازخوانی بخشی از بیانات رهبر شهید انقلاب در اجتماع بانوان استان تهران در تاریخ ۳۰ مهر ۱۳۷۶ پرداخت مبنی بر اینکه «غربی‌ها در زمینه‌ی شناخت طبیعت زن و چگونگی برخورد با جنس زن دچار افراط و تفریط بوده‌اند... اساساً نگرش غربی نسبت به زن یک نگرش مبنی بر عدم برابری و بر عدم تعادل است... زن در چشم فرهنگ اروپایی... موجود درجه‌ی دوم است.»
وی افزود: همچنین ایشان تأکید دارند که ادعا‌های امروزی غرب درباره حقوق زن، پوششی برای منافع اقتصادی و ارضای شهوات مردانه بوده است. رهبر شهید انقلاب در دیدار جمعی از زنان در ۲۵ آذر ۱۳۷۱ فرمودند: «از روزی که اروپایی‌ها صنایع جدید را به وجود آوردند... زمزمه‌ی آزادی زن را بلند کردند برای این که زن را از داخل خانواده‌ها به درون کارخانه‌ها بکشانند به عنوان یک کارگزار ارزان از او استفاده کنند... زن را به عنوان وسیله‌ی التذاذ مردان معرفی کردند و اسمش را آزادی زن گذاشتند.»
این عضو حقوقدان شورای نگهبان عنوان کرد: ایشان حتی بیان می‌کنند که در حقوق مالکیت و سیاسی نیز غرب سابقه‌ای تاریک دارد. در بیاناتشان در مراسم هشتمین سالگرد رحلت امام خمینی (ره) و دیدار جمعی از بانوان پزشک به مناسبت میلاد حضرت فاطمه زهرا (س) در سال ۱۳۶۸ اظهار داشتند که «تا اوایل این سده... در کشور‌های غربی زنان مالکیت به معنای حقیقی نداشتند... تا دهه‌های دوم این قرن در هیچ جای اروپا هیچ زنی حق رأی دادن نداشت حق صرف کردن مال خودش را نداشت.»
طحان نظیف در بخش بعدی صحبت‌هایش به موضوع بایسته‌های تقنینی در نظام حقوقی ایران با محوریت عدالت و حمایت پرداخت و گفت: بر اساس نقد فوق، بایسته‌های قانون‌گذاری در نظام جمهوری اسلامی باید بر محور‌هایی استوار باشد که نخستین محور آن دفاع قانونی قاطع از زن در محیط خانواده است.
وی در همین رابطه گفت: یکی از مهم‌ترین خلأ‌ها یا نیاز‌های تقنینی، حمایت از زن در برابر زورگویی و خشونت در محیط امن خانه است. رهبر شهید انقلاب در شهریور سال ۱۳۷۵ در جمع زنان شهر ارومیه فرمودند: «قانون در حمایت از بانوانی که خانواده تشکیل داده‌اند و درون محیط خانوادگی خودشان هستند وظایف بسیار سنگینی دارد... حمایت اخلاقی و قانونی از زن است تا مرد در محیط خانواده نتواند زورگویی کند... اگر ما در جامعه‌مان کمبودی در این زمینه داریم باید مرتفع شود و حمایت قانونی از زن با کمال قوت و شدت انجام گیرد.»
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: ایشان البته در همان دیدار تصریح می‌کنند که اصلاحات انجام شده کافی نیست و نیاز به پیگیری مجدانه دارد. صحبت‌های ایشان به این شرح است: «گرچه پس از انقلاب اصلاحات زیادی در قوانین ازدواج و حمایت از خانواده شده است، اما کافی به نظر نمی‌رسد لذا توصیه ما به همه دست‌اندرکاران... این است که چنین مطلبی را مجدانه دنبال کنند.»
دومین محور که مورد اشاره طحان‌نظیف قرار گرفت، «پرهیز از انفعال و تقلید در قانون‌گذاری» بود. وی اظهار داشت: قانون‌گذار نباید تحت تأثیر تبلیغات یا فشار‌های غربی، قوانینی مغایر با فطرت و مصلحت جامعه وضع کند.
این عضو حقوقدان شورای نگهبان در همین رابطه به بازخوانی بیانات رهبر شهید انقلاب پرداخت مبنی بر اینکه «اگر ما با این قصد، وارد این میدان دفاع از زن شویم که از غربی‌ها عقب نمانیم، اشتباه خواهیم کرد... ما باید ببینیم حقایقی که در عالم وجود دارد که بیشترینِ این حقایق هم در تعالیم اسلامی نهفته است، چیست؟»
طحان نظیف سومین محور را «تأمین عدالت در حقوق اجتماعی و اقتصادی» دانست و با بیان اینکه قانون باید تضمین‌کننده‌ی برابری در عین تفاوت‌های تکوینی باشد، گفت: رهبر شهید انقلاب در اجتماع بانوان استان تهران در سال ۱۳۷۶ فرمودند که «در اسلام آنچه مطرح است عبارت است از تعادل یعنی رعایت عدالت محض میان افراد بشر... برابری در حقوق مطرح است، اما یک جایی ممکن است احکام زن با احکام مرد متفاوت باشد همچنان که طبیعت زن با طبیعت مرد... متفاوت است.» همچنین ایشان در دیدار هزاران نفر از زنان و دختران در آخرین دیدارشان با بانوان فرمودند که «امروز در بسیاری از کشور‌های غربی دستمزد زنان از مردان در یک کار واحد کمتر است... این بی‌عدالتی محض است... امتیازات حکومتی با مردان مثل حق بیمه برای زنان شاغل... باید رعایت بشود.»
«قانون‌مندی به مثابه ضامن امنیت و کرامت» چهارمین محوری بود که مورد اشاره این استاد دانشگاه قرار گرفت و بیان داشت: قانون باید به گونه‌ای باشد که زن در جامعه و خانواده احساس امنیت و کرامت کند و هویت او خدشه‌دار نشود. رهبر شهید انقلاب فرمودند: «حفظ امنیت و حرمت و کرامت زن جزو حقوق زن است بایستی کرامت زن محفوظ بماند این منطق سرمایه‌داری خبیث کرامت زن را از بین می‌برد و پامال می‌کند.» ایشان همچنین عنوان کرده‌اند: ««احساس امنیت زن در خانه‌ی شوهر در پرتو قانون از ضروریات است.»
سخنگوی شورای نگهبان در بخش پایانی صحبت‌هایش که تحت عنوان راهبرد کلان ارائه شد، تاکید کرد: در نگاه رهبر شهید باید گفتمان‌سازی اسلامی به جای واکنش غربی انجام بگیرد. ایشان تأکید دارند که حل مشکلات زنان نیازمند «گفتمان‌سازی» و «نظریه‌پردازی» بر اساس مبانی اسلام است؛ نه صرفاً تغییر مواد قانونی تحت تأثیر فمینیسم.
وی اشاره کرد که رهبر شهید طرح گفتمان «زن حقیقی» مدّ نظر اسلام بصورت تهاجمی و نه دفاعی را لازم می‌دانستند و توضیح داد: منظور از رویکرد تهاجمی، ارائه‌ی فعالانه‌ی الگوی برتر اسلامی است، نه انفعال در برابر اتهامات غرب. قانون باید بازتاب‌دهنده‌ی این الگوی متعالی باشد که در آن زن «رشد علمی، رشد شخصیتی، رشد اخلاقی و رشد سیاسی» می‌کند و در عین حال «زن باقی می‌ماند».
طحان نظیف در جمع‌بندی صحبت‌هایش گفت: از منظر امام شهید، بایسته‌های تقنینی در حوزه زنان عبارت است از تقویت ضمانت‌های اجرایی حمایت از زن در خانواده در برابر خشونت و زورگویی، رعایت عدالت محض در حقوق اجتماعی و اقتصادی بدون تقلید کورکورانه از الگو‌های غربی، پرهیز از ورود به مباحث انحرافی که ناشی از تقابل‌های غیرضروری یا تقلید از فمینیسم است، تأمین کرامت و امنیت روانی و اجتماعی زن به عنوان محور اصلی قانون‌گذاری و مستندسازی قوانین به فطرت و احکام اسلام به جای فشار‌های بین‌المللی.
گفتنی است؛ این کرسی با ارائه خانم نیلوفر مقدمی خمامی عضو هیئت علمی دانشگاه الزهرا (س) و با همکاری پژوهشکده شورای نگهبان برگزار شد و طحان‌نظیف عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق (ع) و الهه مرندی عضو هیئت علمی دانشگاه الزهرا (س) به عنوان ناقد، سخن گفتند.
انتهای پیام/
