همدان؛ شهری که تئاتر کودک را به فرسودگی رساند
سی‌ویکمین جشنواره بین‌المللی تئاتر کودک و نوجوان همدان در حالی خود را برای برگزاری از ۸ تا ۱۳ آذرماه آماده می‌کند که این‌بار نامی آشنا و سنگین در رأس دبیرخانه آن قرار گرفته است؛ مرضیه برومند، هنرمند باسابقه‌ای که بخش مهمی از کارنامه‌اش با تئاتر، تلویزیون و سینمای کودک و نوجوان گره خورده و پیش از این نیز دبیری سه دوره جشنواره بین‌المللی نمایش عروسکی تهران ـ مبارک را برعهده داشته است. باید دید مسیری که در ادامه جشنواره تئاتر کودک و نوجوان با مرضیه برومند در پیش خواهد گرفت بر همان مدار بیهوده و فرسوده است یا این پیشکسوت تئاتر کودک، نوزآیی و بازآفرینی را به این رویداد مهم فرهنگی، به ارمغان می‌آورد!
فهرست محتوا
انتخاب برومند برای دبیری این دوره، از همان ابتدا انتظار‌ها از جشنواره را بالا برده است؛ انتظاری که صرفاً به برگزاری منظم چند روز رویداد محدود نمی‌شود و کیفیت آثار، ارتباط با مخاطب کودک و نوجوان، انتخاب گروه‌ها، نحوه مدیریت جشنواره و حتی بازتعریف جایگاه این رویداد در زیست فرهنگی همدان و مهمترین چالش مرضیه برومند که هماهنگی با نظام مالی اداری و سیاسیون همدان را شامل می‌شود.
برومند در نخستین مواضع خود درباره این دوره، از مسئولیتی متفاوت سخن گفته است. او با اشاره به حوادث تلخ یک سال گذشته، جشنواره سی‌ویکم را دارای «بار سنگین» دانسته و گفته است این رویداد باید بتواند برای کودکان و نوجوانان آرامش، امید و شادی ایجاد کند.
این نگاه، البته تنها یکی از انتظاراتی است که از دبیر جدید وجود دارد. مسئله اصلی این است که آیا وزن و اعتبار حرفه‌ای برومند می‌تواند به تغییر واقعی در کیفیت جشنواره منجر شود یا مشکلات ساختاری تئاتر کودک و نوجوان، حتی برای یک دبیر باتجربه نیز محدودیت ایجاد خواهد کرد؟
برومند؛ سرمایه جشنواره یا دبیر یک دوره؟
مرضیه برومند برای جشنواره کودک و نوجوان صرفاً یک مدیر هنری نیست. سابقه طولانی او در تولید آثار کودک و نوجوان، شناخت مخاطب این حوزه و ارتباط مستقیم با نسل‌های مختلف هنرمندان، می‌تواند به دبیرخانه کمک کند تا از نگاه صرفاً اداری به جشنواره فاصله بگیرد.
معاون امور هنری وزارت فرهنگ نیز در جلسه امضای تفاهم‌نامه برگزاری جشنواره، حضور برومند را به‌عنوان یکی از چهره‌های شناخته‌شده تئاتر، سینما و تلویزیون و به‌ویژه حوزه کودک و نوجوان، عاملی مؤثر در برگزاری دوره سی‌ویکم دانسته است.
با این حال، کیفیت یک جشنواره تنها به دبیر آن وابسته نیست. دبیر می‌تواند مسیر انتخاب و سیاست‌گذاری هنری را تغییر دهد، اما تولید آثار باکیفیت، تأمین بودجه، وضعیت سالن‌ها، امکانات میزبانی، استمرار اجرای آثار برگزیده و ارتباط جشنواره با بدنه تئاتر کودک، مسائلی هستند که خارج از اختیار مستقیم دبیر قرار می‌گیرند.
امیر مشهدی‌عباس، نویسنده و کارگردان باسابقه تئاتر کودک و نوجوان و دبیر ادوار جشنواره، نیز در گفت‌و‌گو با میزان، بر ضرورت استمرار و توجه به ساختار جشنواره تأکید کرد.
وی با اشاره به فعالیت دبیرخانه دوره سی‌ویکم گفت: «جشنواره تئاتر کودک و نوجوان همدان با حکم دبیری خانم برومند مشغول فعالیت است و مطمئنا امورات و کار‌های جشنواره به درستی در حال انجام است. اما اینکه اخبار آن بیرون می‌آید یا نه، بحث دیگری است.»
مشهدی‌عباس در عین حال مسئله اصلی جشنواره را فراتر از انتخاب یک دبیر دانست و بر ضرورت استمرار اثرگذاری آن تأکید کرد؛ به اعتقاد او، جشنواره‌ای که استمرار نداشته باشد، نمی‌تواند از ظرفیت مخاطبان و آثار تولیدشده بهره کافی ببرد.
چالش‌های پیش روی برومند در جاده همدان
یکی از مهمترین چالش‌های پیش روی برومند، فاصله‌ای است که به اعتقاد برخی فعالان این حوزه میان جشنواره و روز‌های اوج تئاتر کودک ایجاد شده است.
مشهدی‌عباس با اشاره به خاطرات دوره‌هایی که جشنواره در شهر‌هایی مانند اردکان برگزار می‌شد، معتقد است جشنواره در سال‌های اخیر از آن دوره فاصله گرفته است.
وی همچنین کاهش تولید آثار شاخص کودک و نوجوان را مسئله‌ای جدی می‌داند؛ مسئله‌ای که تنها متوجه جشنواره نیست و به کلیت چرخه تولید تئاتر کودک بازمی‌گردد.
در چنین شرایطی، یکی از آزمون‌های مرضیه برومند در هگمتانه می‌تواند بازگرداندن استاندارد حرفه‌ای و هنری به مرکز توجه جشنواره باشد؛ که مستلزم ایجاد فضای رقابت برای آثار خلاق و متناسب با نیاز‌های امروز کودکان و نوجوانان. این در حالی است که مخاطب جشنواره نیز دیگر همان مخاطب سال‌های گذشته نیست.
کودکان و نوجوانان امروز در معرض شبکه‌های اجتماعی، بازی‌های رایانه‌ای، پلتفرم‌های آنلاین، محتوای تصویری کوتاه و انبوهی از سرگرمی‌های دیجیتال قرار دارند؛ بنابراین تئاتر کودک برای حفظ مخاطب خود، علاوه بر قصه و سرگرمی، نیازمند زبان تازه و شیوه‌های اجرایی متناسب با این نسل است.
امیر مشهدی‌عباس با اشاره به همین تغییر مخاطب، ضعف در مدیریت فرهنگی را یکی از مسائل این حوزه دانست و به خبرنگار میزان گفت: «اعمال سلیقه مدیریتی می‌تواند به جای حمایت از هنرمند، خلاقیت را محدود کند.»
از این منظر، یکی از مهمترین پرسش‌ها درباره این دوره از جشنواره کودک و نوجوان همدان این است که آیا جشنواره می‌تواند میان تجربه نسل قدیم تئاتر کودک و نیاز‌های نسل جدید مخاطبان پیوند برقرار کند؟
شاید یکی از مهمترین مزیت‌های بالقوه حضور برومند، سابقه و کسوت او باشد؛ هنرمندی که خود بخشی از تاریخ تئاتر و تلویزیون کودک ایران است و در عین حال اکنون باید با مخاطبی مواجه شود که جهان فرهنگی‌اش با دهه‌های گذشته تفاوت جدی دارد.
اما دیگر چالش پیش روی او چیزی نیست، جز پول؛ مسئله‌ای که نمی‌توان ابه راحتی از کنار آن گذشت. اقتصاد تئاتر بیمار است و افزایش هزینه‌ها، تولید تئاتر کودک را سخت و پر هزینه کرده است.
مشهدی‌عباس درباره هزینه تولید آثار کودک و نوجوان هشدار داده و رقم هزینه تولید یک اثر را در شرایط فعلی، بسته به سطح تولید، از حدود ۶۷۰ میلیون تومان تا یک و نیم میلیارد تومان عنوان کرده است؛ هزینه‌ای که گا‌ها نه با کمک هزینه دولتی و نه حتی با فروش گیشه، به جیب تولیدکننده باز نمی‌گردد.
در چنین شرایطی، جشنواره برای حفظ کیفیت نمی‌تواند تنها به هنرمندان و دبیر خود متکی باشد. تولید اثر باکیفیت، دستمزد گروه، طراحی صحنه و لباس، موسیقی، عروسک، سالن تمرین و اجرای عمومی، همگی هزینه دارند.
از سوی دیگر، مسئله اسپانسر نیز در تئاتر کودک حساسیت بیشتری دارد. مشهدی‌عباس درباره تجربه سال گذشته جشنواره و حضور یک شرکت تولیدکننده خیارشور و سوسیس کالباس به‌عنوان حامی مالی، بر ضرورت تناسب میان برند اسپانسر و ماهیت جشنواره تأکید کرد و گفت: «بهترین حالت این است که در رویداد‌های مرتبط با کودک و نوجوان، از اسپانسر‌های فرهنگی یا مجموعه‌هایی با تناسب روشن با این حوزه استفاده شود.»
این مسئله برای دبیر دوره سی‌ویکم اهمیت مضاعف دارد؛ زیرا کیفیت جشنواره بدون تأمین مالی پایدار قابل تضمین نیست، اما تأمین مالی نیز نباید به قیمت خدشه به هویت فرهنگی جشنواره کودک تمام شود.
اما مسئله دیگر میزبان جشنواره یعنی شهر تاریخی همدان است. جشنواره تئاتر کودک پس از چند دوره برگزاری در اصفهان، اردکان و... حالا به شکل ثابت در شهر همدان برگزار می‌شود. با نام این شهر شناخته می‌شود و علی رغم برگزاری مستمر آن، تا کنون نتوانسته است سرمایه‌ای فرهنگی برای استان ایجاد کند. چنانچه همچنان امکانات و زیرساخت‌های برگزاری چنین رویدادی را ندارد.
سالن‌های نمایش در همدان، ظرفیت و استاندارد‌های بین‌المللی لازم را، کمی و کیفی دارا نیست. با وجود همه کاستی‌ها و قول‌های مساعد مسئولان استانی در تمامی این سال‌ها تنها پلاتو تئاتر "عین القضات" به جمع سالن‌های نمایش همدان که همگی از ضعف‌های عدیده نور و صدا و ... رنج می‌برند، اضافه شده است.
این در حالی است که مسئولان وزارت فرهنگ بر تقویت زیرساخت‌های تخصصی تئاتر همدان تأکید کرده‌اند و حضور مدیریت استان را برای برگزاری دوره سی‌ویکم ضروری دانسته‌اند.
نکته دیگر اینکه اختلاف سلیقه در بین برگزارکنندگان رویداد مسئله مهم، ادوار گذشته بوده است. مسئولان استانی بر این باورند که اگر جشنواره در همدان برگزار می‌شود و با استان موظف به تامین اقتصاد رویداد است، دبیر آن نیز باید از همدان باشد و این عدم همراهی ادوار گذشته به بزرگترین چالش جشنواره تئاتر کودک تبدیل شده بود. چالشی که به نظر می‌رسد، البته با توجه به کسوت مرضیه برومند، در این دوره کمتر شاهد آن باشیم.
اما پرسش این است که آیا همدان صرفاً محل برگزاری جشنواره خواهد بود یا قرار است از این رویداد برای توسعه پایدار تئاتر کودک و نوجوان در استان استفاده کند؟
تجربه جشنواره‌های گذشته نشان داده است که برگزاری چند روزه یک رویداد، به تنهایی نمی‌تواند چرخه تئاتر یک شهر را فعال کند. اگر سالن‌ها تجهیز شوند، گروه‌های محلی فعال شوند، اجرای عمومی آثار برگزیده استمرار پیدا کند و ارتباط جشنواره با مدارس و خانواده‌ها حفظ شود، آن‌گاه جشنواره می‌تواند از یک رویداد تقویمی به یک نهاد فرهنگی اثرگذار تبدیل شود.
دبیرخانه‌ها در شب امتحان
شاید مهمترین نکته‌ای که مشهدی‌عباس درباره جشنواره مطرح کرده، همین این نکته مهم باشد؛ استمرار فعالیت دبیرخانه جشنواره!
وی جشنواره را به شب امتحان تشبیه کرد؛ کارگروهی که اگر فقط در فاصله کوتاهی پیش از برگزاری فعال شود و پس از اختتامیه دوباره همه چیز متوقف شود، اثرگذاری پایدار نخواهد داشت.
جشنواره تئاتر کودک و نوجوان زمانی می‌تواند اثر خود را نشان دهد که آثار برگزیده پس از پایان جشنواره نیز امکان اجرا داشته باشند، ارتباط آنها با مدارس و خانواده‌ها ادامه پیدا کند و جشنواره به نقطه آغاز یک چرخه تولید و اجرای مستمر تبدیل شود.
در چنین شرایطی، حضور مرضیه برومند می‌تواند یک فرصت باشد؛ اما نه به این معنا که صرف حضور یک چهره باسابقه، کیفیت جشنواره را تضمین می‌کند. وزن برومند می‌تواند انتظارات را بالا ببرد؛ این ساختار جشنواره، منابع مالی، کیفیت آثار و میزان اختیار دبیر است که در نهایت مشخص می‌کند این انتظار به نتیجه تبدیل خواهد شد یا نه.
سی‌ویکمین جشنواره با شعار «حال خوب بچه‌های امروز، حال خوب ایران فرداست» قرار است ۸ تا ۱۳ آذرماه در همدان برگزار شود و در هشت بخش، از تئاتر خردسالان و کودکان تا نوجوانان، آثار فضای باز، نمایشنامه‌نویسی، نمایش‌های ملل و کارگاه‌های علمی و انتقال تجربه را دربرمی‌گیرد.
برومند خود پیشتر اعلام کرده؛ مشتاقانه در انتظار هشتم آذر است تا هنرمندان و تماشاگران در همدان گرد هم آیند و شاهد نمایش‌های «درجه یک و شورانگیز» باشند.
نکته‌ای که نباید فراموش شود؛ جنایتی است که سال گذشته در مدرسه میناب اتفاق افتاد و باید دید این واقعه دردناک چه میزان در آثار هنرمندان تئاتر کودک کشورمان نمود عینی پیدا خواهد کرد. چنانچه مرضیه برومند، دبیر جشنواره تئاتر کودک و نوجوان نیز بر این نکته تاکید داشت: دو قدرت جهانی در نهایت وحشی‌گری به ما حمله کردند و خون رزمندگان، مردم عادی و بچه‌های کوچک‌مان را روی زمین ریختند/ بار سنگینی (بخاطر خون شهدا) روی دوش جشنواره تئاتر کودک و نوجوان سی و یکم است.
حالا باید دید جشنواره‌ای که این‌بار یکی از مهمترین نام‌های تاریخ هنر کودک ایران را در رأس خود دارد، می‌تواند از «نام برومند» فراتر برود و به یک «دوره متفاوت» در تاریخ جشنواره تئاتر کودک و نوجوان همدان تبدیل شود؟
انتهای پیام/
ارسال دیدگاه
دیدگاهتان را بنویسید
نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *
