مستندی که چند بحران را گوشزد می‌کند

طبق اعلام روابط عمومی مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی، مراسم اکران، تقدیر و نشست نقد و بررسی فیلم مستند «بحران خاموش» به کارگردانی محمد حسین حقیقی و تهیه کنندگی مجید دوخته چی زاده بعد از ظهر یکشنبه ۱۲ مهر با حضور سازندگان فیلم، مدیر عامل مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی، سینماگران، مدیران برگزار شد.

رامتین شهبازی منتقد و کارشناس جلسه در آغاز گفت: این برنامه به همت مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی برگزار می‌شود و این سومین برنامه‌ای است که در خدمت شما هستیم. اکران فیلم «بحران خاموش» از روز چهارشنبه در سایت هاشور آغاز می‌شود و علاقه‌مندان می‌توانند فیلم را آنجا تماشا کنند و در صورت تمایل، تماشای آن را به دوستان دیگر توصیه کنند. فیلم مسئله خود را به‌روشنی و بسیار قطعی مطرح می‌کند و با محیط زیست پیوند می‌خورد، اینکه چگونه زیست محیط ما در حال آسیب دیدن است و این پرسش را مطرح می‌کند که چگونه می‌توانیم زیستگاه خود را از دست بدهیم و چگونه ممکن است آن عاملی را نیز که موجب ایجاد نسبت و پیوند ما با این زیستگاه شده است را از دست بدهیم. جناب آقای حقیقی این موضوع را با مسئله بحران سالمندی پیوند می‌دهند.

محمد حسین حقیقی کارگردان فیلم با تشکر از تماشاگران حاضر در سالن، از نمایش دوباره فیلم پس از ۳ سال ابراز خشنودی کرد و گفت: اگر در این اثر بحث فرهنگ و تجربه زیستی فرد را مبنا قرار دهیم، می‌بینیم که ما در انتهای فیلم در واقع در پاسخ به پرسش راهکار شما چیست به فرهنگ یعنی شناخت اشاره می‌کنیم؛ یعنی باید زیست فردی خودمان را در رابطه با یک موضوع اجتماعی از خودمان گذر دهیم و به نتایجی برسیم که منبعث از شرایط خاص خود ماست، فارغ از اینکه عوامل بیرونی چقدر مؤثر یا مفید هستند یا اینکه چقدر حضور جدی خواهند داشت.

وی در ادامه افزود: ما فیلم را هم از ابتدا با اشاره به چند بحران شروع کردیم. یکی بحران آب است که دیگر تقریباً کسی از آن اسم نمی‌برد، چون همه می‌دانند که مشکل بی‌آبی داریم. از این منظر، عنوان «بحران آب» دیگر تقریباً به یک عنوان مرده تبدیل شده است و اگر زنگ خطری به صدا درآید و باز مطرح شود، کسی دیگر به آن توجه نمی‌کند. بحث دیگر باران، زمین و مسئله فرونشست زمین است. بحث فرونشست هم اکنون تقریباً اکثر شهر‌ها را درگیر کرده است؛ شهر‌هایی مانند همدان، اصفهان، نیشابور، مشهد، تهران و جا‌های دیگر. اگر کسی برای شما توضیح بدهد که فرونشست زمین یعنی چه، یعنی اینکه باید آن منطقه را ترک کرد. با فرونشست زمین هیچ کاری نمی‌توان کرد. شما می‌توانید آب را به زمین وارد کنید و دلتان خوش باشد که منابع آبی یا به اصطلاح باران بیاید و مشکل را در درازمدت حل کند، اما وقتی زمین گسست پیدا کرد، آن منطقه اصلاً از نظر پایداری قابل اعتماد نیست و باید آن منطقه را ترک کنید. تکرار می‌کنم؛ باید اصفهان را تخلیه کنید.

این کارگردان گفت: وقتی آب نیست، زمین هم نیست و انسان دارد به سمتی می‌رود که دیگر نباشد، دیگر تمدنی وجود نخواهد داشت. ما در یک بحران تمدنی قرار داریم که مسئله سالمندی یکی از نکاتی است که از کلیدی‌ترین موضوعات محسوب می‌شود، اما متأسفانه مورد غفلت قرار گرفته است. این غفلت شامل همه ماست.

محمد حسین حقیقی از نقطه آغاز تصمیم بر ساخت این اثر گفت: من خیلی اتفاقی برای کاری در اصفهان دعوت شدم. ابتدا خیلی آن را جدی نگرفتم، ولی بعد، با توجه به اینکه خودم تجربه مادرم را داشتم و خودم نیز به دلیل کرونا مجبور شدم دو هفته در خانه دخترم زندگی کنم در یک فلش فوروارد ذهنی دیدم که بیست سال دیگر من باید در یک آپارتمان هفتاد، هشتاد متری، در خانه، با چهار نفر زندگی کنم. فهمیدم که موضوع جدی‌تر از این حرف‌هاست. با دوستی که پیشنهاد این کار را داده بود تماس گرفتم و گفتم که من فیلم را می‌سازم، اما هرچه دلم بخواهد در آن می‌گویم. ایشان هم پذیرفتند که هرچه دلت خواست بگو، بعد با آقای حمیدی مقدم این پیشنهاد را مطرح کردیم و ایشان هم محبت کردند و مرکز از این کار حمایت کرد.

وی در ادامه افزود: بنابراین، این تجربه زیستی فردی است در یک محدوده جغرافیایی به نام ایران. یعنی ما از شرق تا غرب و جنوب را رفتیم و چندین سفر با دوستان انجام شد و تحقیقات بسیار جدی، چه کتابخانه‌ای و چه میدانی، صورت گرفت. اما حاصل آن قرار بود توسط مسئولان دیده شود و من بخاطر اصرار بر این امر در ابتدا جایزه خود را نگرفتم و بالاخره نیز نفهمیدم بحرانی به این بزرگی را آیا هیئت دولت قبلی دید یا هیئت دولت فعلی دیده است، اصلاً می‌دانند یا نمی‌دانند؟ و متأسفانه غفلت و فراموشی بر همه امور ما سایه انداخته است.

اما همانطور که دوستی که به ما برای سرمایه‌گذاری کمک کرد، گفت اگر این مستند حتی بتواند یک نفر را به این اندیشه بیندازد و با خودش فکر کند، کافی است. امیدوارم دوستانی که اینجا حضور دارند، خودشان حداقل در مورد سالمندی خود فکر کنند و نگران باشند.

مجید دوخته چی زاده تهیه کنده فیلم در بخش دیگری از مراسم گفت: در حقیقت، اگر بخواهیم کمی عمیق‌تر شویم، این اثر یک درد دل شخصی است؛ چیزی که همه ما با آن روبه‌رو هستیم. یعنی یک واقعیت عریان است که ما سعی می‌کنیم آن را پاک کنیم و صورت مسئله را از بین ببریم، اما با پاک کردن صورت مسئله هیچ اتفاقی نمی‌افتد. مثل یک گلوله برفی است که از یک گلوله کوچک شروع شده و همین‌طور که پیش می‌آید، تبدیل به یک بهمن عظیم می‌شود و بعد از روی ما عبور می‌کند و اکنون نیز از روی ما عبور کرده است، یعنی اینگونه نیست که تصور کنیم ما هنوز فرصت داریم؛ نه، فرصت‌ها واقعاً رو به اتمام است. مانند بسیاری از مسائل دیگر که حالا جناب آقای حقیقی به آنها اشاره کردند؛ مانند آب، فرونشست زمین و بسیاری از مسائل دیگر. مسئله سالمندی نیز به همان اندازه خطرناک و به همان اندازه برای کشور و جامعه مشکل‌آفرین است. متأسفانه کشور آن‌قدر درگیر مسائل مختلف است که به چنین موضوعات بسیار مهمی که آینده یک کشور و آینده تمدن را تهدید می‌کنند، کمتر پرداخته می‌شود.

وی در ادامه افزود: ما واقعاً توقع داشتیم بعد از اینکه این فیلم ساخته شد، صداوسیما بیاید و حتی به‌زور هم شده آن را از ما بگیرد و پخش کند. اما حتی آن را پخش هم نکردند. به جایش نشستیم به چرتکه زدن در حالیکه آن موقع حاضر بودیم فیلم را واگذار کنیم، البته اکنون بزرگان مشغول هستند و از این فیلم برای ساخت یک سریال بهره می‌برند و این بزرگ‌ترین خبر خوشی بود که به من رسید چرا که عمیقا دوست داشتم این فیلم به نتیجه برسد. هدف این فیلم هیچ‌گاه نگاه مادی نبود. یعنی این فیلم ساخته نشد که سودی از گیشه یا در قراردادی نصیب سازندگان شود. این فیلم یک هدف داشت و آن، آگاهی‌بخشی بود؛ اینکه مردم ببینند، همه مردم ببینند. حالا اگر بگوییم فقط حکمرانان باید این فیلم را ببینند، یا هیئت حاکمه، وزیر تعاون یا وزیر رفاه باید آن را ببینند، اینها اهداف بعدی هستند؛ چون وظیفه آنهاست که این فیلم را ببینند. آنها باید این فیلم و امثال این فیلم‌ها را ببینند. این فیلم پشتوانه تحقیق دارد. شش ماه کار تحقیقاتی انجام شده است. دوستان دانشگاهی روی موضوع کار کرده‌اند و نزدیک به سیصد تا چهارصد صفحه مطلب برای آن نوشته شده است. بنابراین، این کار واقعاً یک کار دلی بوده است. آقای حقیقی با تمام وجودشان روی این پروژه کار کردند و فکر می‌کنم نزدیک به دو سال و نیم زمان برد.

در ادامه وی «بحران خاموش» را مستندی به معنای واقعی و مطلق نامید و گفت: ما در این اثر با یک واقعیت بسیار عریان و تلخ مواجه هستیم. با اینکه در فرایند ساخت، سعی شده آن نقاط بسیار تیز و حساس تا حدی صاف شوند تا فیلم قابل‌دیدن‌تر باشد. دوستان این موارد را شاید کمی هم بزک کردند تا قابل هضم باشد و خیلی تند نباشد. بسیاری از حرف‌های تند از فیلم حذف شده است؛ حرف‌هایی که ممکن بود به تیغ سانسور و امثال آن گرفتار شوند. این فیلم واقعاً جای بسیاری داشت که از این تندتر باشد، اما چنین اتفاقی نیفتاد.

پس از پایان جلسه نقد و بررسی با حضور محمد حمیدی مقدم مدیر عامل مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی از محمدحسین حقیقی و مجید دوخته چی زاده تقدیر شد، حمیدی مقدم گفت: بحثی در حوزه فیلم مستند مطرح است این که فیلم مستندی که قرار است ساخته شود به درد چه مخاطبی می‌خورد و اینکه آیا مفید است یا نه؟ من خوشحالم که در مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی، در طول این دوره که ما در خدمت شما هستیم، چنین فیلمی تولید شده است. برخی از فیلم‌ها به هر حال در مناسبت‌های مختلف می‌آیند و مطرح می‌شوند، اما اینکه یک فیلم مستند، عشق و مسئله و آن تجربه زیسته در تولید آن مداخله دارد، مهم است و آن را تبدیل به یک اثر ماندگار می‌کند. جشنواره‌ها می‌آیند و می‌روند و حتی خیلی مهم نیست که در جشنواره‌ها جایزه بگیرند، ولی فیلم‌هایی هستند که در پیکره جامعه ریشه می‌دوانند.

وی در ادامه افزود: آقای حقیقی استاد و پیشکسوت ما و بنیان‌گذار مرکز گسترش هستند، در بنیاد سینمای فارابی حضور داشتند، فیلم‌ساز هستند و سال‌ها در حوزه سیاست‌گذاری سینما فعالیت داشتند و آقای دوخته چی زاده هم از هنرمندان و عکاسان پیشرو در حوزه عکاسی هستند؛ کسی که در حوزه تبلیغات و نشر فعالیت داشته و در واقع می‌شود این‌گونه گفت که ربطی به سینمای مستند ندارند. اما آقای حقیقی از زمان جشنواره کرونا که افتخار دادند و به‌عنوان داور بخش آوینی حضور داشتند، گفتند که این مستند‌ها هیجان و انرژی را در من ایجاد کردند. همان‌جا نیز وقتی داوری می‌کردند، با کار آقای فرشاد اکتسابی که یکی از بهترین فیلم‌ساز‌های مستند ماست آشنا شدند و همان آشنایی باعث شد که آقای اکتسابی تدوین این فیلم را انجام دهد، فیلم مستند آدم دغدغه‌مند می‌خواهد. آقای دوخته‌چی زاده فردی بود که دغدغه داشت؛ آمد، انرژی گذاشت، سرمایه را پیوند داد و آقای حقیقی هم خارج از نُرم معمول خودش آمد و مسئله را تبیین کرد. یعنی بعد از آن جشنواره گفت: «من می‌خواهم یک مستند بسازم.»

مستند «بحران خاموش» تولید مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی درباره بحران میانسالی در ایران است. احمد امینی، لادن طاهری، علی اکبر ثقفی، محمد داوودی، فرشاد اکتسابی، هومن مرادی کرمانی، مسعود سفلایی، شهنام صفاجو، شیرین نادری، محدثه واعظی‌پور، سیدمهدی دزفولی و ... در این مراسم حضور داشتند.

انتهای پیام/