حسین اژدهایی: رسانه‌ها باید گوش مخاطب را به شنیدن سخن زیبا عادت دهند/ با یک بیت فردوسی می‌توان حس پیروزی را بهتر روایت کرد
حسین اژدهایی، خبرنگار صداوسیمای مرکز خلیج فارس، در گفت‌وگو با میزان درباره شگفتی مخاطب از استفاده واژگان ادبی و آرایه‌های زبانی در روایت اخبار سیاسی و جنگ گفت: شاید اگر پیش از این چنین گفت‌وگویی و چنین آرایه‌هایی را در همه فصول و بخش‌های زندگی و کار خبر شنیده بودید، اکنون برایتان شگفت‌انگیز نبود. شاید دلیل این شگفتی آن باشد که ما از پارسی سخن گفتن و شایسته شنیدن فاصله گرفته‌ایم و گوش خودمان را از شنیدن سخن زیبا محروم کرده‌ایم.
وی افزود: مخاطبان اخبار نیز نیاموخته‌اند که خبر را زیبا بشنوند؛ همراه با تمثیل، توضیح و ادبیات. اتفاقاً در صحنه جنگ، این نیاز برای مخاطب بیشتر است؛ چراکه گره عاطفه، گره اقتدار، گره محبت و جرقه تاریخ که در آن صحنه نهفته است، همه را نمی‌توان با واژگان سخت و جمله‌بندی‌های کلیشه‌ای گفت.
اژدهایی ادامه داد: ما نمی‌توانیم با کلمات یکدست، ساده و کلیشه‌ای و بدون هیچ حس و هیجانی، به هدف القای آرامش و حس پیروزی دست یابیم. اما بهره‌گیری از ادبیات، گفتن از تاریخ منطقه و برانگیختن کنجکاوی مخاطب برای دانستن بیشتر، می‌تواند تأثیرگذار باشد.
وی با اشاره به نقش ادبیات در روایت نبرد اظهار کرد: وقتی یک خبر نبرد را با بیتی از فردوسی همراه می‌کنید، مخاطب حس پیروزی را بهتر از شرایطی که در خبر توصیف می‌شود، درک می‌کند. من نیز چنین کردم و شاید این نخستین بار در تاریخ سازمان صداوسیما بود که یک خبرنگار در چنین صحنه‌ای، با چنین ابیات و ادبیاتی و با چنین رویکردی در آراستن جمله‌ها و کلمه‌ها کنار هم، برای القای مفهومی که در آنجا آرامش، حس پیروزی، پایبندی و ادامه نبرد با برتری ما بود، از ادبیات بهره گرفت و به نظرم این رویکرد تلنگری به بسیاری از افرادی بود که در رسانه فعالیت می‌کنند تا بدانند می‌توان به این شیوه عمل کرد.
زبان فقط برای القای یک معنی نیست
این خبرنگار درباره مهم‌ترین آسیب زبان فارسی و چالش‌های آن در رسانه‌ها گفت: زبان فقط برای القای یک معنی نیست. اگر زبان را از این جهت بنگریم که با آن می‌خواهیم معنی را القا کنیم، گسترش دهیم و به دیگری بفهمانیم، با زبان اشاره نیز می‌توان چنین کرد. پرسش من از شما این است که آیا می‌شود؟
اژدهایی ادامه داد: اگر من و شما زبان اشاره بدانیم و بخواهم جمله‌ای را مانند اینکه تشنه‌ام به شما بفهمانم، می‌توانم با زبان اشاره بگویم یا نه؟ می‌شود؛ اما همه معانی را نمی‌توان با آن منتقل کرد.
وی با اشاره به دیگر کارکردهای زبان اظهار کرد: ما زبان را برای دیگر حس‌ها، برای دیگر برآیندها و برای دیگر رخدادها به کار می‌گیریم. مثلاً اگر به شما بگویم خستگی مرا با لیوانی آب گوارا بزدا، بهتر نیست؟ آیا حس سرخوشانه‌تری در شما به وجود نمی‌آورد؟
فضای مجازی و ضرورت پاسداشت زبان فارسی
اژدهایی در پاسخ به پرسشی درباره مهم‌ترین چالش زبان فارسی در رسانه‌ها و فضای مجازی و وظیفه رسانه‌ها در این زمینه گفت: من حقیقتاً فضای مجازی را دوست نمی‌دارم. به همین دلیل، برخی واژگان و جمله‌بندی‌هایی را که می‌شنوم، ترجیح می‌دهم از آن صحنه دور شوم، زیرا احساس می‌کنم به شعورم توهین شده، به زبان توهین شده و به تمدنی چند هزار ساله توهین شده است.
وی افزود: این واژگان و جمله‌ها یک شبه، دو شبه یا سه شبه به وجود نیامده‌اند. دستور زبان ما نیز در یک فصل از سال به وجود نیامده است؛ ثمره سده‌ها و صدها و هزاره‌هاست، ثمره فردوسی و فردوسی‌ها، ثمره سعدی و سعدی‌هاست.
این خبرنگار با تأکید بر ضرورت توجه به میراث زبانی ایران اظهار کرد: وقتی کسی با لحنی، چه برسد به واژگان، با این زبان مقدس صحبت می‌کند، من برآشفته می‌شوم.
وی در ادامه با اشاره به روایتی تاریخی درباره بابک خرمدین گفت: فراموش نکنیم که وقتی بابک خرمدین در بارگاه خلیفه تازی بود و به او گفتند به عربی سخن بگو، پاسخ داد: من زبانی را که ندانم از چه رو بگویم؟ گفتند می‌دانیم که عربی را می‌دانی. گفت این زبانی است که خدا با ایران و زرتشت سخن گفته است؛ من جز این زبان گفتن نتوانم و هرگز، هرگز، هرگز جز این زبان را بر زبان راندن نشاید.
اژدهایی با اشاره به مسئولیت فعالان رسانه‌ای در صیانت از زبان فارسی خاطرنشان کرد: در فضای مجازی و رسانه، بخشی از این مسئولیت بر عهده من و شما و دیگرانی است که مانند ما فعالیت می‌کنند. باید بکوشیم بیشتر بخوانیم و واژگان پارسی را در جمله‌بندی‌ها، پلاتوها و اجراهایمان برگزینیم.
وی افزود: آرام‌آرام این واژه‌های دلنشین به گوش کسانی که کمتر شنیده‌اند، خوش می‌آید؛ سپس خوشایندتر می‌شود و بعد خودشان نیز از همین نوع گویندگان خواهند شد.
چرا به‌جای درست سخن گفتن، از چرایی آن می‌پرسیم؟
این خبرنگار در پاسخ به پرسشی درباره اینکه چه عاملی باعث شده است به این شیوه سخن بگوید و آیا این رویکرد از دوران کودکی همراه او بوده است، گفت: پرسش اصلی این است که چرا چنین صحبت نمی‌کنیم؟
وی ادامه داد: اگر شما از من می‌پرسید که چرا این‌گونه صحبت می‌کنید، باید بگویم این شیوه، سخن گفتن به نیاکان و به شایستگی و بر اساس دستور زبان است. درست‌تر آن است که بپرسیم چرا این‌گونه صحبت نمی‌کنیم؟
اژدهایی در پایان تأکید کرد: آن کسی که این‌گونه صحبت نمی‌کند، باید پاسخ بدهد؛ آن کسی که اساسی و درست و بر اساس اصول نگارش صحبت می‌کند، که نباید پاسخ بدهد چرا من درست سخن می‌گویم.
انتهای پیام/
