چالشهای بزرگترین عملیات آواربرداری تاریخ معاصر؛ ۱۰ هزار پیکر زیر ۶۱ میلیون تُن آوار در غزه
پاکسازی بقایای جنگ رژیم صهیونیستی علیه غزه که جانها، خاطرات و بمبهای عملنکرده در آن مدفون شدهاند، یکی از بزرگترین عملیاتهای آواربرداری در تاریخ معاصر محسوب میشود.
به گزارش گاردین، سازمان ملل برآورد میکند که پاکسازی بخش عمده آوارهای نوار غزه ممکن است دستکم ۷ تا ۱۰ سال طول بکشد و میلیاردها دلار هزینه داشته باشد؛ این امر، پاکسازی بقایای جنگ در غزه را به یکی از بزرگترین عملیاتهای آواربرداری در تاریخ معاصر تبدیل خواهد کرد.
یاکو سیلییرز، نماینده ویژه برنامه توسعه سازمان ملل UNDP در فلسطین، گفت: برآورد میشود که حجم کل آوار در غزه ۶۱ میلیون تن باشد؛ این مقدار تقریبا ۲۰ برابر حجم آوار ناشی از تمام جنگهای سراسر جهان در ۱۸ سال گذشته است.
این عملیات در شرایطی بسیار دشوار و پرخطر انجام میشود؛ تیمهای پاکسازی در میان ویرانههایی کار میکنند که حاوی پیکرهای بیشمار و بمبهای منفجرنشده است؛ تاکنون ۵۸۰ کیلومتر از جادهها پاکسازی شده که این امر امکان تردد کامیونهای حامل کمکرسانی، تیمهای امدادی و ساکنان را فراهم کرده است.
با وجود این، بازسازی غزه چالشی عظیم پیش روی سازمانهای بینالمللی و محلی است؛ پس از بیش از ۲ سال کار، حدود ۹۰۷ هزار تن آوار برداشته شده و بیش از ۳۰۰ هزار تن بازیافت و مجددا استفاده شده است، اما این مقدار فقط حدود ۱.۵ درصد از کل آوار موجود را تشکیل میدهد.
آنچه کار را دشوارتر میکند این است که مقامهای رژیم صهیونیستی از ورود تجهیزات ضروری به غزه به این بهانه ادعایی که تقریبا هر نوع کمکی غیر از غذا یا دارو ممکن است «کاربرد دوگانه» داشته باشد، جلوگیری میکنند.
در ابتدا، فعالیت برنامه جهانی غذا محدود به پاکسازی آوار از سطح جادهها و انتقال آنها به کنارهها برای ایجاد مسیر تردد کامیونها بود، اما حجم عظیم آوار بسیار فراتر از توان معمول بود و ادامه بمبارانهای رژیم صهیونیستی در طول دوره آتشبس که اکنون نزدیک به یک سال از آغاز آن میگذرد، همچنان بر سنگینی این وظیفه عظیم میافزود؛ برخی جادهها به ناچار چندین بار بازگشایی شدند.
در همین حال، خط موسوم به خط زرد، خط مرزی که در آغاز آتشبس در اکتبر گذشته تعیین شده بود، همزمان با اشغال بخشهای بیشتری از این قلمرو توسط نظامیان صهیونیست، همچنان به پیشروی خود ادامه میدهد؛ مساحتی از نوار غزه که همچنان برای مردم و امدادگران قابل دسترسی است، به سختی به ۳۰ درصد از کل این منطقه میرسد؛ موضوعی که معضل مدیریت آوارها را حادتر کرده است.
سیلییرز گفت: یکی از راهکارهایی که برای مقابله با این مشکل به کار گرفتهایم، بازیافت و استفاده مجدد از آوارها به شیوههای گوناگون است.
برنامه توسعه سازمان ملل مدیریت ۵ سایت خردایش آوار را در سراسر غزه بر عهده گرفته است؛ مکانهایی که در آنها نخالههای جمعآوریشده از جادهها و زیرساختهای حیاتیِ آسیبدیده، برای استفاده مجدد پردازش میشوند؛ در این فرآیند، ابتدا آوارها تفکیک میشوند تا مواد غیربتنی، ازجمله فلزات و میلگردهای فولادی، از آنها جدا شوند؛ سپس بتنها خرد و به قطعات کوچکتر تبدیل میشوند تا در نهایت ابعاد آنها تقریبا به اندازه یک تیله یا سنگی بسیار کوچک برسد.
این نهاد برای انجام عملیات خود از ۷ دستگاه سنگشکن در نقاط مختلف غزه استفاده میکند که همگی پیش از آغاز جنگ در این منطقه موجود بودهاند؛ از آنجا که امکان انتقال ماشینآلات جدید به نوار غزه وجود نداشت، ۲ دستگاه از این ۷ دستگاه طی سال گذشته توسط مهندسان محلی و براساس نمونههای موجود، بازسازی شدند.
در یکی از این سایتهای خردایش، محوطهای وسیع که پیشتر محل استقرار انبارهای سازمان ملل بود، تودههایی از آوار در سراسر محوطه انباشته شده است؛ کامیونهایی که مقادیر زیادی نخاله ساختمانی حمل میکنند، پیش از تخلیه بار خود روی این تودهها، روی باسکول توقف میکنند.
- بیشتر بخوانید:
- کشف اجساد از زیر آوار در غزه؛ از ضرورت تحقیقات درباره جنایت جنگی تا چالشهای انسانی
- آواربرداری گسترده در غزه؛ شیوه رژیم صهیونیستی برای پاکسازی شواهد نسلکشی
صدای کرکننده و مداومی در فضا پیچیده است؛ چرا که دستگاهها بتن را به قطعات کوچکتر خرد میکنند و هوا مملو از گردوغبار است.
وضعیت ماشینآلات، چالش بزرگی برای تیمهای اجرایی ایجاد کرده است؛ بخش عمدهای از تجهیزات موجود در غزه بهشدت فرسوده شدهاند؛ این ماشینآلات حین عملیات بارها دچار خرابی میشوند که بخشی از آن ناشی از کمبود شدید قطعات یدکی، روغن موتور و دیگر منابع مورد نیاز برای نگهداری و بهرهبرداری از آنهاست.
با توجه به تداوم محدودیتهای شدید در ورود مصالح ساختمانی، مهندسان از آوارهای خردشده برای چندین هدف ضروری استفاده مجدد میکنند؛ بخش زیادی از این مواد صرف تعمیر جادهها و پر کردن چالههای سطح خیابان میشود و بخشی دیگر نیز زیر چادرها و پناهگاهها قرار میگیرد تا آنها را بالاتر از سطح آب باران و فاضلاب نگه دارد.
یکی از اعضای تیم برنامه جهانی غذا، گفت: این مواد قابل مقایسه با مصالح طبیعی که معمولا برای ساخت جاده استفاده میشوند، نیستند؛ کیفیت پایینتری دارند و کار با آنها دشوار است، اما چاره دیگری وجود ندارد؛ این راهکارها را واقعیتی که در آن زندگی میکنیم، به ما تحمیل کرده است.
با تداوم شرایط وخیم انسانی پس از گذشت نزدیک به ۳ سال، بیش از ۲.۱ میلیون آواره در چادرها و پناهگاههای موقت زندگی میکنند؛ آوارها به بخشی از محیط زندگی روزمره آنها تبدیل شده است.
پاکسازی آوارها همچنین با ایجاد فضا برای آغاز فعالیتهای جدید و بازگشایی مغازهها و کسبوکارهای کوچک، به احیای اقتصاد محلی غزه کمک کرده است؛ سیلییرز گفت: یکی از مشاهدات ما این است که وقتی آوار مقابل مغازهها و کسبوکارهای آسیبدیده را پاکسازی میکنیم، بسیاری از آنها ظرف حدود ۲۰ روز دوباره بازگشایی میشوند.
با وجود تمام تلاشها برای پاکسازی آوار و بازگرداندن دسترسی به مناطق مسکونی، بقایای خانهها حساسیت ویژهای دارند؛ هر متر از تودههای آوار ممکن است چیزهایی را در خود پنهان کرده باشد که از بیرون قابل مشاهده نیستند.
یکی از ساکنان تلالهوا، گفت: برای مردم، آوار در برخی مناطق صرفا تودهای از ضایعات نیست، بلکه نماد تمام زندگی و خاطرات آنهاست؛ در برخی موارد، ممکن است هنوز پیکرهایی زیر آوار مدفون باشند؛ به همین دلیل، پاکسازی آن برای خانوادهها و جوامع مسئلهای بسیار حساس است.
وجود بقایای انسانی که همچنان زیر آوار مدفون هستند، یکی از فوریترین مسائل انسانی در غزه به شمار میرود؛ براساس برآوردهای ذکرشده توسط برنامه توسعه سازمان ملل ممکن است هنوز بین ۸ هزار تا ۱۰ هزار پیکر زیر آوار مانده باشند.
این برنامه اعلام کرده است که با سازمانهایی ازجمله کمیته بینالمللی صلیب سرخ همکاری میکند تا مکانهای احتمالی دفن بقایای انسانی را شناسایی کرده و آنها را در اولویت عملیات پاکسازی آوار و بازسازی قرار دهد.
سیلییرز گفت: ما همچنین در حال کار بر روی فرآیندی قانونی و علمی (پزشکی قانونی) برای شناسایی بقایا هستیم تا اطمینان حاصل شود که با آنها به درستی رفتار میشود، آداب و رسوم مذهبی تدفین رعایت میشود و اسناد و گواهیهای لازم برای خانوادهها فراهم میشود؛ این موضوع برای خانوادهها در غزه بسیار حائز اهمیت است.
وجود مهمات منفجرنشده در میان آوارها و در جادهها، چالشی جدی برای تیمهای پاکسازی آوار محسوب میشود؛ تیمهای برنامه توسعه سازمان ملل و برنامه جهانی غذا قبل از شروع کار پاکسازی، با بازوی پاکسازی مین سازمان ملل Unmas، موسسه خیریه Halo Trust و دیگر سازمانها هماهنگی میکنند تا مهمات منفجرنشده را شناسایی کرده و از کارگران و خانوادههای در حال بازگشت محافظت کنند.
با توجه به ظرفیت محدود برای پاکسازی مهمات منفجره در غزه، این سازمانها نمیتوانند تمام اقلام منفجرنشده را خنثی یا حذف کنند، اما میتوانند مناطق خطرناک را شناسایی و علامتگذاری کنند.
در کنار خطر مواد منفجره، آوار ممکن است حاوی مواد خطرناک دیگری ازجمله آزبست باشد که در صورت استنشاق الیاف آن، میتواند خطر جدی برای سلامتی ایجاد کند.
ساختمانهای آسیبدیده نیمه سرپا خطر دیگری را ایجاد میکنند؛ برخی از خانوادهها به خانههای خود بازمیگردند با تصور اینکه ایمن هستند، اما ناگهان سازهها فرو میریزند؛ از این رو، ارزیابی ایمنی ساختمانهای آسیبدیده پیش از بازگشت ساکنان، بخش مهمی از روند بازیابی و بازسازی است.
انتهای پیام/
