پژواککُشی؛ نبرد رژیم صهیونیستی در رسانههای اجتماعی برای کنترل روایت نسلکشی در غزه
همزمان با بمباران غزه در اکتبر ۲۰۲۳ (مهر ۱۴۰۲)، خبرنگاران فلسطینی به شبکههای اجتماعی روی آوردند تا آنچه را که بر سر مردمشان میآمد، به جهانیان نشان دهند؛ محاصره غزه توسط رژیم صهیونیستی تشدید و حتی در مقطعی ورود غذا و آب ممنوع شد؛ همچنین ممنوعیت ورود خبرنگاران خارجی احتمالا با هدف ایجاد خاموشی خبری در جریان جنگ نسلکشیگونه علیه این باریکه اعمال شده بود.
به گزارش الجزیره، در حالی که فعالان رسانهای و شهروند-خبرنگاران فلسطینی در غزه مشغول مستندسازی این نسلکشی بودند، چالشهای دیگری نیز در مسیر به اشتراکگذاری شواهد جنایتهای جنگی با جهان خارج وجود داشت.
سازمان دیدهبان حقوق بشر مواردی را مستند کرده که در آنها اینستاگرام تصاویر و ویدیوهای مربوط به شهادت یا جراحت غیرنظامیان فلسطینی بر اثر حملههای رژیم صهیونیستی را حذف کرده و مدعی شده است که این محتوا قوانین شرکت متا درباره خشونت و تحریک را نقض کردهاند.
این مسئله نشاندهنده روندی از اقدامهای پنهان و غیرمستقیم در شبکههای اجتماعی است که اکوساید (پژواک کُشی Echoicide) نامیده میشود؛ وضعیتی که در آن شاید پیام اصلی حذف نشود، اما بستری که پیام از طریق آن منتقل میشود چنان تضعیف میشود که آن صدا، پژواک خود را از دست میدهد.
یک پلتفرم شبکه اجتماعی میتواند پستی را حذف یا حسابی را مسدود کند، اما اقدامی به همان اندازه مخرب نیز وجود دارد: کاهش میزان پیشنهاد و نمایش محتوا (الگوریتمهای توزیع)؛ امری که یافتن محتوای مربوط به غزه را دشوارتر میکند یا کاربران را وامیدارد تا به دلیل ترس از مجازات، لحن و مطالب خود درباره جنگ را تغییر دهند؛ در نهایت، ممکن است یک پیام همچنان آنلاین باقی بماند، اما مخاطبان آن کاهش یابند و در نتیجه جایگاه آن در اسناد عمومی و حافظه جمعی تضعیف شود.
احمد شهابالدین، خبرنگار فلسطینی که بیش از ۱.۱ میلیون دنبالکننده در اینستاگرام دارد، مجرایی کلیدی برای به اشتراک گذاشتن اطلاعات و روایتهای دستاول مردم غزه با جهانیان بوده است.
این محتواها شامل ویدیوهایی از ارتکاب جنایتهای جنگی احتمالی توسط نظامیان صهیونیست، ویدیوهایی از سناتورهای آمریکایی که در برابر نسلکشی غزه بیتفاوت به نظر میرسیدند و ویدیوهایی از فلسطینیهایی که زیر آتش زندگی میکردند، میشد.
وی دریافته است که اندکی پس از انتشار این ویدیوها یا تصاویر، آنها به دلایل نامعلومی ناپدید یا دامنه دسترسی به آنها بهشدت محدود شدهاند.
شهابالدین گفت: برخی از پستهای من، بهویژه آنهایی که در آنها سربازان اسرائیلی علیه خود مدرک ارائه میکردند، توسط آفریقای جنوبی در پرونده نسلکشی علیه اسرائیل در دیوان بینالمللی دادگستری ICJ مورد استفاده قرار گرفتند؛ دهها هزار نفر به صفحه من سرازیر میشدند؛ به همین دلیل، شرکت متا چندین بار صفحه مرا ناپدید کرد و سپس شروع به اعمال محدودیتهای شدید (موسوم به شدو-بن یا مسدودسازی پنهان) علیه حسابهایی مانند حساب من کرد که نقشی محوری در فرآیند مستندسازی داشتند.
گوشیهای هوشمند، پخشهای زنده، تصاویر ماهوارهای و پلتفرمهای شبکههای اجتماعی این امکان را برای مردم سراسر جهان فراهم کردهاند که شاهد جنگها، ازجمله نسلکشی در غزه، بهصورت آنی و زنده باشند، اما این وضعیت همچنان پرسشهای مهمی را برمیانگیزد: اگر دسترسی به اطلاعات هرگز تا این حد آسان نبوده است، چرا برخی جنگها بسیار برجسته و نمایان هستند در حالی که برخی دیگر پنهان میمانند؟ وقتی یک صدا بازتاب خود را از دست میدهد، چه اتفاقی میافتد؟
لیلا واره، خبرنگاری که در کرانه باختری اشغالی مستقر است، شاهد تعلیق و سپس فعالسازی مجدد حساب اینستاگرام خود در طول جنگ بوده است، اما به گفته وی، مشکل میزان دیده شدن محتوا، فراتر از الگوریتمها و محدودیتهای پنهان (شدو-بن) است و به خودسانسوری و انگیزههای انسانی نیز مربوط میشود.
واره گفت: مسئله بزرگتر فراتر از الگوریتمها و ممنوعیتهای سایه است؛ یک بیننده میتواند فیلمهایی از غزه را تماشا کند، تحت تاثیر آن قرار بگیرد و سپس برنامه را ببندد و به زندگی خود بازگردد.
فلسطینیهایی که از طریق آنچه در آن صفحهها ظاهر میشود، زندگی میکنند، چنین گزینهای ندارند؛ حتی وقتی محتوا به دست مردم میرسد، سوال مهمتر این است: بعد از اینکه دکمه اشتراکگذاری را فشار میدهید چه اتفاقی میافتد؟
- بیشتر بخوانید:
- اکوسیستم نامرئیسازی تحمیلی؛ شکست جنگ میلیارد دلاری رژیم صهیونیستی علیه حقیقت
- ثبت ۱۰۸ حمله به خبرنگاران فلسطینی در کرانه باختری
جیلیان یورک، نویسنده، فعال و معلم ساکن لندن در بنیاد مرز الکترونیک، گفت: سانسور دیجیتال میتواند دشوارتر باشد، زیرا محتوا لزوما ناپدید نمیشود.
برخلاف اشکال سنتی سرکوب که میتوانند آشکار باشند، سانسور الگوریتمی میتواند روایتها را بهصورت آنلاین باقی بگذارد، اما دامنه دسترسی و قابلیت یافتن آنها را کاهش دهد؛ امری که شناسایی و نشانگذاری آنها را دشوارتر میسازد.
یورک گفت: سانسور الگوریتمی نیازی به پاک کردن شهادت ندارد؛ میتواند آن را آنلاین نگه دارد و در عین حال به تدریج دسترسی، قابلیت کشف و مخاطب را از آن سلب کند.
این مسئلهای است که پیش از جنگ نسلکشی رژیم صهیونیستی علیه غزه وجود داشته و به این زمینه محدود نمیشود، اما اثرات اکوساید برای فلسطینیها جدید نیست.
در سال ۲۰۲۱، هیئت نظارت متا که تصمیمهای تعدیل محتوا در پلتفرمهای متا را نظارت و بررسی میکند، بررسی مستقلی را در مورد اینکه آیا فیسبوک سیاستهای تعدیل خود را بهطور منصفانه در مورد محتوای عربی و عبری اعمال کرده است یا خیر، توصیه کرد.
متا در پاسخ، از کسب و کار برای مسئولیت اجتماعی یا BSR خواست تا این فرآیند را، ازجمله از طریق سیستمهای خودکار، بررسی کند؛ BSR هیچ مدرکی دال بر تلاش عمدی کارمندان متا برای سود یا زیان رساندن به یک جامعه خاص پیدا نکرد، اما به پیامدهای ناخواسته آن برای کاربران فلسطینی و عرب اذعان کرد.
اما در اکوساید نیازی نیست که شخصی در دفتر بنشیند و تصمیم بگیرد کدام صدا باید خاموش شود و کدام باید باقی بماند؛ بازیگران و نهادهای زیادی وجود دارند که آنچه را کاربران در نهایت میبینند، شکل میدهند.
متا در پاسخ به پرسشی در همین رابطه به بیانیهای که در سال ۲۰۲۳ صادر کرده بود، اشاره کرد که ادعای دیدهبان حقوق بشر درباره سانسور نظاممند را رد میکرد، اما گفت که اذعان دارد اشتباههایی رخ داده و تغییراتی برای رفع این مشکلات اعمال شده است.
متا به شکل مستقیم به پرسشها در مورد اینکه آیا حسابها یا محتوای واره و شهابالدین کاهش رتبه یافتهاند یا دسترسی آنها به نحوی محدود شده است، پاسخ نداد.
مروا فتافتا، مدیر سیاستگذاری و حمایت از خاورمیانه و شمال آفریقا در سازمان حقوق دیجیتال Access Now، گفت که خاموش کردن صدای فلسطینیها را نمیتوان به مجموعهای از اشکالهای تعدیل جداگانه نسبت داد، بلکه به نظر میرسد نظاممند، ساختاری و گستردهتر از این باشد.
فتافتا گفت: اثبات آسیب نظاممند نیازی به یافتن یک مدیر اجرایی متا ندارد که عامدانه دکمهای را برای حذف محتوای فلسطینی فشار داده باشد؛ در واقع، بررسی حقوق بشر متا پس از اعتراضهای شیخ جراح، سانسور خودسرانه را تایید کرد و آن را به نقصهای ساختاری سیاست نسبت داد تا قصد صریح، اما سهلانگاری یک انتخاب است و نحوه طراحی، زمانبندی و اجرای سیاستها نیز همینطور است؛ ادوارد سعید، میشل فوکو و جودیت باتلر هر کدام به شیوهی خود بررسی کردهاند که چگونه قدرت، بازنمایی و اعتبار را شکل میدهد و رنج چه کسانی معنای سیاسی پیدا میکند؛ پلتفرمهای اجتماعی اکنون جنبههایی از آن قدرت را در مقیاسی عظیم اعمال میکنند و در تعیین اینکه چه چیزی دیده شود، مورد اعتماد قرار گیرد و در یادها بماند، نقش دارند.
ربکا ال. استاین، انسانشناس فرهنگی در دانشگاه دوک که به مطالعه سیاستهای بصری و رسانههای دیجیتال در فلسطین میپردازد، توضیح داد که بازتعریف مفهوم قربانیبودن میتواند تلقیها از آسیبپذیری را دگرگون سازد.
این بخشی از توجه جهانی را از رنج فلسطینیها به آسیبهای ادراکی که این تصاویر و ویدیوها برای رژیم صهیونیستی ایجاد کردهاند، معطوف کرده است؛ ادعاهای یهودستیزی علیه کارگردانان صهیونیست فیلم مستند NAZA که کشتار نظاممند فلسطینیها در غزه را مستند میکند، یکی از نمونههای اخیر این موضوع است.
وی گفت: خشونت اسرائیل با خشونت ظاهری تصویر فلسطینیها جایگزین شد؛ در این فرآیند، اسرائیل بهعنوان قربانی اصلی جنگ بازسازی شد.
ساری مقدیسی، نویسنده مشترک کتاب ضدفلسطینگرایی گفت که مشکل صرفا این نیست که رنج فلسطینیها نادیده گرفته میشود، بلکه این است که بارها و بارها از طریق مجموعهای از روایتها، تحریفها، نقاط کورِ بهدقت پرورشیافته و اشکال انکار به زیر سلطه کشیده میشود.
بازیگران قدرتمندی که قدرت نظامی یا سیاسی بسیار بیشتری نسبت به مخالفان خود دارند، میتوانند به طعنه، ترس، ناامنی و آسیبهای تاریخی را القا کنند تا خشونت خود علیه این گروه محروم را تدافعی جلوه دهند؛ در همین حال، رنج مکرر در میان جوامع کمقدرتتر میتواند چنان عادی شود که بهعنوان یک داستان پسزمینه به جای خود بحران تلقی شود.
خبرنگاران، محققان و گروههای حقوق بشری نگرانیهایی را در مورد چگونگی انتشار محتوای فلسطینیها در فضای آنلاین ثبت کردهاند، در حالی که محدودیتهای دسترسی به غزه، خبرنگاران و غیرنظامیان فلسطینی را بیش از پیش در روایت داستانهای خود نقش محوری داده است؛ آلانا حدید، فعال و مدیر هنری ساکن لسآنجلس، گفت که هنگام انتشار مطالب مربوط به فلسطین، شاهد کاهش شدید آمار بازدید بوده است.
وی گفت که این کاهش را در بخش اینسایت (آمار و تحلیل) اینستاگرام خود مشاهده کرده است؛ جایی که محتوای مربوط به مد و مطالب عمومی و همیشگیاش، بهمراتب بیشتر از پستهای مرتبط با فلسطین بازدید میگیرند.
این مدیر هنری اظهار کرد: ما صرفا برای شنیده شدن نمیجنگیم؛ ما برای حق روایت داستان خودمان مبارزه میکنیم؛ ما برای موجودیت خود اجازه نمیخواهیم، بلکه تاکید میکنیم که تن به حذف شدن نخواهیم داد.
انتهای پیام/
