نمایش خودکشی در رسانه‌ها رفتاری غیرمسئولانه است/ برچسب «منفی ۱۸» مشکل را حل نمی‌کند

محمدرضا شالبافان، مدیرکل دفتر سلامت روانی اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در نشستی خبری همزمان با روز جهانی پیشگیری از خودکشی گفت: رعایت مسئولانه این موضوع در رسانه‌های تصویری به‌درستی انجام نمی‌شود و نمایش صحنه‌های خودکشی، اقدام به آن یا خودکشی منجر به مرگ، چنانکه بار‌ها توسط تیم پزشکی نیز اشاره شده، به هیچ وجه رفتاری مسئولانه نیست.

شالبافان به سکانس ماندگار «طعم گیلاس» اشاره کرد و افزود: این نمونه، الگویی پیشگیرانه است؛ اما متأسفانه نمونه‌های نقض فراوان‌اند و گاه شخصیتی که مرتکب تخلف‌های متعدد شده، به‌جای شکست یا تحویل به قانون، خودکشی می‌کند و این صحنه‌ها برای نوجوانان و جوانان جنبه یادگیری پیدا می‌کند.

وی خاطرنشان کرد: نوشتن برچسب «منفی ۱۸» مشکل را حل نمیکند و جامعه هنوز شناخت کافی از این مقوله ندارد. به همین دلیل باید از سینماگران خواست پیش از تولید، آموزش ببینند و از مشاوره استفاده کنند و بدانند که وزارت بهداشت برای همراهی با آنان آماده است.

وی با اشاره به اقدامات وزارت بهداشت برای افزایش دسترسی عمومی به خدمات تخصصی، بیان کرد: در حال حاضر ۱۴۸ مرکز سلامت روانی اجتماعی (سراج) در تمامی استان‌ها و بسیاری از شهرستان‌های کشور فعال هستند و خدمات تخصصی رایگان ارائه می‌دهند. طبق برنامه‌ریزی‌های صورت‌گرفته، این شبکه حمایتی تا پایان سال در مناطق کمتر برخوردار گسترش خواهد یافت تا دسترسی عادلانه‌تر به خدمات سلامت روان محقق شود.

مدیرکل دفتر سلامت روان وزارت بهداشت در بخش دیگری از سخنان خود به راه‌اندازی خط تخصصی «سامانه ۱۹۰» اشاره کرد و گفت: این سامانه با بهره‌گیری از حدود ۷۰۰ روان‌شناس برجسته با حداقل مدرک کارشناسی ارشد، همه‌روزه از ساعت ۸ صبح تا ۱۲ شب آماده ارائه مشاوره به هموطنان است. تماس‌گیرندگان در صورت نیاز به خدمات تخصصی‌تر، به نزدیک‌ترین مرکز سلامت روان ارجاع داده می‌شوند تا فرایند درمان به‌صورت پیوسته دنبال شود.

در ادامه سیدوحید شریعت، رئیس انجمن علمی روانپزشکان ایران با تأکید بر اینکه خودکشی برخلاف تصور عمومی، فرآیندی لحظه‌ای و متغیر است، ارتقای سواد سلامت روان و کاهش انگ بیماری‌های روانی را دو راهکار کلیدی برای کاهش نرخ خودکشی در جامعه عنوان کرد.

شریعت با نقد تصورات کلیشه‌ای درباره خودکشی اظهار داشت: تصور عمومی این است که فرد پس از ساعت‌ها و روز‌ها تأمل و بررسی تمام جوانب، دست به خودکشی می‌زند؛ در حالی که خودکشی در بسیاری از موارد صرفاً یک فکرِ گذرا است که با تشدید استرس‌ها پدیدار و با گذشت زمان یا دریافت حمایت، کمرنگ می‌شود.

وی افزود: بسیاری از افرادی که اقدام به خودکشی می‌کنند و نجات می‌یابند، پس از گذشت چند روز از این وضعیت، دیگر آن فکر اولیه را به شدتِ پیشین ندارند. همین موضوع اهمیت کنترل دسترسی به روش‌های خودکشی را نشان می‌دهد؛ چرا که ایجاد وقفه در دسترسی به ابزار‌های آسیب‌رسان، به فرد زمان می‌دهد تا بحران را پشت سر بگذارد.

شریعت با ابراز نگرانی از برچسب‌های اجتماعی (انگ) برای مراجعه به روان‌شناس و روان‌پزشک تصریح کرد: فرهنگ عامه هنوز مراجعه به متخصص را با برچسب‌هایی مانند روانی همراه می‌کند که این دیدگاه منفی، مانع بزرگی بر سر راه درمان است. ما باید بپذیریم که بیماری‌های روان‌پزشکی نیز مانند سایر بیماری‌های جسمی، نیازمند ارزیابی تخصصی و مداخله علمی هستند.

در ادامه حمید یعقوبی رئیس انجمن پیشگیری از خودکشی ایران نیز  تأکید کرد که خودکشی یک پدیده چندعاملی و پیچیده است و نباید آن را تنها به یک عامل (مانند فقر یا شکست) تقلیل داد.

وی با اشاره به نقش حیاتی رسانه‌ها در پیشگیری، تصریح کرد: خبرنگاران می‌توانند با رعایت اصول گزارش‌گری مسئولانه، نقش نهی از منکر را ایفا کنند. انتشار جزئیات روش، محل یا ابزار‌های خودکشی، باعث ایجاد اثر ورتر یا تقلید در افراد آسیب‌پذیر می‌شود.

رئیس انجمن پیشگیری از خودکشی با نقد اصطلاحات رایج، از اصلاح واژگان در رسانه‌ها خبر داد و گفت: استفاده از عباراتی نظیر خودکشی موفق یا  انتخاب مرگ از نظر علمی و اخلاقی نادرست است. خودکشی هرگز یک دستاورد یا انتخاب آگاهانه برای زندگی نیست، بلکه فرد در تلاشی ناامیدانه برای پایان دادن به یک درد غیرقابل تحمل است.

یعقوبی در پایان با تأکید بر ضرورت تغییر نگرش نسبت به این بحران، افزود: آمار جهانی نشان می‌دهد که خودکشی پدیده‌ای قابل کنترل و پیشگیری است. رسانه‌ها باید به جای تیتر‌های احساسی و بزرگداشت مرگ، بر مسیر‌های نجات و مقابله با بن‌بست‌های ذهنی تمرکز کنند تا از تبدیل فکر گذرا به عمل دردناک جلوگیری شود.

انتهای پیام /