مسمومیت دارویی؛ بایدها و نبایدها/ القای استفراغ در منزل ممنوع است

محسن لعل حسن‌زاده، رئیس آموزش سازمان اورژانس کشور، در گفت‌و‌گو با میزان درباره مسمومیت‌های دارویی گفت: مسمومیت دارویی، اگرچه در ظاهر ممکن است با علائم خفیفی آغاز شود، اما می‌تواند در کسری از زمان به یک بحران حیاتی تبدیل شود که مدیریت آن تنها در محیط‌های تخصصی درمانی ممکن است.

وی در ادامه بیان کرد: بسیاری از خانواده‌ها تصور می‌کنند مسمومیت دارویی باید با علائم مشخصی مانند درد شکم یا استفراغ همراه باشد. در حالی که این باور نادراست، زیرا نشانه‌های مسمومیت بسیار متنوع است و گاهی با بسیاری از بیماری‌های دیگر همپوشانی دارد.

حسن زاده در توضیح علائم هشداردهنده تصریح کرد: علائم مسمومیت به عوامل متعددی از جمله نوع دارو، دوز مصرفی، سن، وزن و شرایط جسمانی فرد بستگی دارد. تهوع، استفراغ، بی‌قراری، گیجی، خواب‌آلودگی غیرطبیعی و کاهش سطح هوشیاری، از شایع‌ترین علائم هستند. گاهی بیمار که تا لحظاتی قبل هوشیار بوده، ناگهان دچار افت هوشیاری می‌شود، به‌طوری که حتی با تحریکات دردناک نیز به سختی پاسخ می‌دهد.

رئیس آموزش سازمان اورژانس کشور ضربان نامنظم قلب، افت یا افزایش ناگهانی فشار خون، سرگیجه، سردرد غیرمعمول و اختلال در تنفس را از جمله علائم «حیاتی» دانست و تاکید کرد: در صورت مشاهده این علائم باید بدون اتلاف وقت با ۱۱۵ تماس گرفت. در کودکان و سالمندان، نباید منتظر بروز تمام علائم بود. اگر داروی ناشناخته‌ای مصرف شده، یا شک به مصرف دوز نامشخصی از دارو وجود دارد، پیش از بروز عوارض شدید، باید فرد را به مراکز درمانی منتقل کرد.

حسن‌زاده افزود: یکی از چالش‌های اصلی کادر درمان، رویارویی با مصدومانی است که پیش از رسیدن به بیمارستان، تحت درمان‌های خودسرانه قرار گرفته‌اند.

باید توجه داشت که مواد غذایی مانند شیر، آب‌نمک، روغن، آبلیمو و مواد مشابه، به هیچ‌وجه درمان مسمومیت نیستند. این اقدامات نه تنها علمی نیستند، بلکه شرایط جسمی بیمار را پیچیده‌تر می‌کنند.

وی با تأکید بر ممنوعیت القای استفراغ، تصریح کرد: بسیاری تصور می‌کنند اگر فردی چیزی مسموم خورده، باید سریعاً او را وادار به استفراغ کرد. این کار بسیار خطرناک است. اگر فرد کاهش هوشیاری داشته باشد، استفراغ به راحتی وارد مجاری تنفسی شده و باعث خفگی یا آسیب جدی به ریه‌ها می‌شود. همچنین، برخی دارو‌ها در مسیر بازگشت از مری، آسیب‌های ثانویه شدیدی ایجاد می‌کنند. تنها توصیه ما، پرهیز از خوراندن هرگونه ماده دهانی به مصدوم و انتقال سریع به مراکز درمانی است.

رئیس آموزش اورژانس کشور به روند درمان مسمومیت‌ها در بیمارستان اشاره و بیان کرد: بسیاری از مردم تصور می‌کنند در هر مسمومیتی، «شست‌وشوی معده» راه حل نهایی است. شست‌وشوی معده یک اقدام روتین نیست و بسته به نوع ماده، زمان مصرف و وضعیت بیمار تصمیم‌گیری می‌شود. هدف اصلی پزشک در مرحله اول، پایدارسازی عملکرد‌های حیاتی (راه هوایی، تنفس و گردش خون) است.

وی تصریح کرد: درمان مسمومیت فرآیندی کاملاً اختصاصی است. گاهی از پادزهر‌های اختصاصی (آنتی‌دوت‌ها) و گاهی از ذغال فعال برای جلوگیری از جذب بیشتر سم استفاده می‌شود. درمان‌گر ابتدا سطح هوشیاری و عملکرد ارگان‌های حیاتی مانند قلب و مغز را پایش می‌کند تا از وقوع شوک یا تشنج جلوگیری کند. بنابراین، هیچ «نسخه ثابتی» برای همه مسمومیت‌ها وجود ندارد و هر مورد، پروتکل درمانی خاص خود را می‌طلبد.

حسن زاده بیان کرد: یکی از نکات کلیدی در مدیریت مسمومیت، درک تفاوت‌های بیولوژیک بین گروه‌های سنی است. این تصور که کودکان «بزرگسالانِ کوچک» هستند کار بسیار اشتباه است. جذب، توزیع، متابولیسم و دفع دارو در بدن کودکان، بزرگسالان و سالمندان متفاوت است. برای مثال، کبد و کلیه کودک هنوز در حال رشد است و توانایی بزرگسال را در دفع دارو ندارد؛ بنابراین یک دوز دارو که ممکن است در بزرگسال عارضه کمی داشته باشد، در کودک می‌تواند مسمومیت شدید ایجاد کند.

وی ادامه داد: در سالمندان، اختلالات حافظه، مشکلات بینایی و مصرف هم‌زمان چندین دارو (پلی‌فارمسی)، خطر مسمومیت را به شدت افزایش می‌دهد. کاهش ذخایر عملکردی کبد و کلیه در سنین بالا باعث می‌شود دارو‌ها مدت بیشتری در بدن بمانند و با تداخلات دارویی، فرد را دچار عوارض جدی کنند.

رئیس آموزش سازمان اورژانس کشور ضمن تأکید بر اهمیت استفاده از جعبه‌های تقسیم دارو (پیل‌باکس) برای سالمندان تاکید کرد: خانواده‌ها باید دارو‌ها را دور از دسترس کودکان و در بسته‌بندی اصلی نگهداری کنند تا از اشتباه فاصله بگیرند.

وی با یادآوری نقش حیاتی اورژانس ۱۱۵ گفت: اگر با صحنه مسمومیت مواجه شدید، آرامش خود را حفظ، نوع و مقدار داروی مصرفی را شناسایی کرده و حتماً بسته دارو یا فهرست دارو‌های مصرفی را همراه مصدوم به بیمارستان ببرید. پرستاران تلفنی ۱۱۵ در سراسر کشور، آمادگی دارند در لحظات اولیه، مشاوره‌های تخصصی و حیاتی را به شما ارائه دهند. یادمان باشد، در مسمومیت‌های دارویی، زمان طلایی‌ترین داروی نجات‌بخش است؛ پس از اقدامات خودسرانه بپرهیزید و به دانش پزشکی تکیه کنید.

انتهای پیام/