کشتار غیرنظامیان در سیریک؛ بررسی مسئولیت کیفری و حقوقی آمریکا در جنایتهای جنگی
در جریان تجاوز نظامی آمریکا به نقاط مختلف ایران در سهشنبه شب، ۱۰ شهریور، حمله آمریکا به یک منزل مسکونی در شهر کوهستک از توابع شهرستان سیریک استان هرمزگان، به فاجعهای انسانی در یک مراسم عروسی منجر شد.
طبق اعلام جمعیت هلال احمر و مسئولان استانی، در این حادثه دستکم ۴ نفر از جمله یک کودک ۴ ساله به شهادت رسیدند و بیش از ۵۰ نفر که بهطور عمده زن و کودک بودند، مجروح و به مراکز درمانی منتقل شدند.
این واقعه دردناک بار دیگر توجه محافل حقوقی و بینالمللی را به سابقه طولانی ارتش آمریکا در هدف قرار دادن تجمعات غیرنظامی و مراسمهای جشن و عروسی جلب کرده است.
سابقه سیاه آمریکا در هدف قرار دادن مراسمهای عروسی
مورد اخیر در سیریک نخستین حادثه از این دست در کارنامه تجاوزهای نظامی آمریکا نیست.
بررسی مستندات نهادهای حقوق بشری نشان میدهد که الگوی حمله به تجمعهای غیرنظامی و جشنهای عروسی در حوزه عملیاتی نیروهای آمریکایی در غرب و جنوب آسیا تکرار شونده بوده است.
فاجعه ده بالا در افغانستان در جولای ۲۰۰۲ (تیر/مرداد ۱۳۸۱)
یکی از شناختهشدهترین موارد در شهرستان ده بالا واقع در ولایت ارزگان افغانستان رخ داد.
هواپیماهای جنگی آمریکایی یک مراسم عروسی را به شدت بمباران کردند. براساس گزارشهای رسمی سازمانهای حقوق بشری و نهادهای محلی، در این حمله دستکم ۴۷ غیرنظامی که بیشتر آنها را زنان و کودکان تشکیل میدادند، جان خود را از دست دادند.
ارتش آمریکا بعدها ادعا کرد که شلیکهای هوایی سنتی جشن در منطقه را با تیراندازی نیروهای متخاصم اشتباه گرفته بوده است.
بمباران مراسم عروسی در مقر الذئب عراق در می ۲۰۰۴ (اردیبهشت/خرداد ۱۳۸۳)
در یکی از مرگبارترین حملهها در استان الانبار عراق و نزدیک مرز سوریه، جنگندههای آمریکایی دهکده مقر الذئب را هدف قرار دادند که در حال برگزاری یک مراسم عروسی بود.
براساس گزارشهای رسانههای غربی، بیش از ۴۰ غیرنظامی از جمله چندین کودک، زن و حتی نوازندگان محلی مراسم در این حمله جان باختند.
با وجود انتشار ویدیوهای ضبطشده از مراسم عروسی، مقامهای نظامی آمریکا تا مدتها مدعی بودند که محل مذکور یک خانه امن برای نیروهای خارجی بوده است.
فاجعه ولایت قندهار در افغانستان در نوامبر ۲۰۰۸ (آبان/آذر ۱۳۸۷)
در روستای ویچ باغتو در ولایت قندهار افغانستان، حمله هوایی نیروهای آمریکایی به یک مجتمع مسکونی محل برگزاری عروسی، به جانباختن ۳۷ غیرنظامی، از جمله ۲۳ کودک و مجروحشدن ۲۷ نفر دیگر انجامید.
هیئت معاونت سازمان ملل در افغانستان (یوناما - UNAMA) طی گزارشی این حادثه را محکوم کرد و خواستار شفافیت و پاسخگویی شد.
حمله پهپادی به کاروان عروسی در رداع یمن در دسامبر ۲۰۱۳ (آذر/دی ۱۳۹۲)
در دسامبر ۲۰۱۳، یک پهپاد متعلق به فرماندهی عملیات ویژه مشترک آمریکا (JSOC) یک کاروان خودرویی حامل عروس و داماد و همراهانش را در نزدیکی شهر رداع در استان بیضاء یمن هدف قرار داد.
سازمان دیدهبان حقوق بشر در گزارشی جامع تحت عنوان «آسمان بدون طالع» تاکید کرد که در این حمله ۱۲ غیرنظامی کشته و دهها نفر دیگر مجروح شدند و هیچ مدرکی مبنی بر وجود نیروهای نظامی در کاروان وجود نداشته است.
بررسی موضوع از منظر حقوق بینالملل و حقوق بشر
وقوع چنین حوادثی، مسئله مسئولیت حقوقی دولتها و افراد مرتبط را در قالب حقوق بینالملل بشردوستانه (حقوق جنگ) و حقوق بینالملل بشر مطرح میسازد.
اصل تفکیک
اساسیترین اصل در کنوانسیونهای چهارگانه ژنو (۱۹۴۹) و پروتکلهای الحاقی آن (۱۹۷۷)، اصل تفکیک میان اهداف نظامی و افراد یا اهداف غیرنظامی است.
- بیشتر بخوانید:
- سقوط استانداردهای بینالمللی؛ پرونده حقوقی حملهها به تاسیسات و مراکز صنعتی ایران
- ابعاد و پیامدهای حقوقی حمله به مراکز علمی و دانشگاهی ایران
- نگاهی به هدف قرار دادن کارکنان بخش درمان ایران در جنگ ۴۰ روزه
ماده ۵۱ و ۵۲ پروتکل اول الحاقی تصریح میکند که اهداف غیرنظامی نباید تحت هیچ شرایطی موضوع حمله قرار گیرند. هدف قرار دادن یک منزل مسکونی و مراسم عروسی در سیریک یا موارد مشابه در افغانستان و عراق، نقض صریح و بنیادی این اصل محسوب میشود.
اصل تناسب
حتی اگر فرض شود هدف متخاصمی در مجاورت یک هدف غیرنظامی قرار دارد، ماده ۵۱ (۵) (ب) پروتکل اول الحاقی شلیک یا حملهای را که انتظار برود باعث آسیب جانبی به غیرنظامیان شود، ممنوع و غیرقانونی میداند.
تلفات گسترده زنان و کودکان در یک خانه مسکونی تحت هیچ ضابطهای با اصول تناسب نظامی همخوانی ندارد.
اصل احتیاط در حمله
ماده ۵۷ پروتکل اول الحاقی، مقامهای نظامی را ملزم میکند تا پیش از انجام هرگونه حمله، تمام اقدامهای احتیاطی ممکن را برای تایید غیرنظامی نبودن هدف انجام دهند.
تکرار ادعای «اشتباه اطلاعاتی» در طول ۲ دهه تجاوزهای نظامی آمریکا، نشاندهنده ناکارآمدی ساختاری سیستمهای شناسایی و عدم رعایت ضوابط احتیاطی لازم است که از نظر حقوقی میتواند بیاحتیاطی فاحش و مسئولیت کیفری تلقی شود.
جنایت جنگی و نقض حق حیات
براساس اساسنامه رم (دیوان کیفری بینالمللی - ICC)، هدایت عامدانه حملهها علیه جمعیت غیرنظامی یا اهداف غیرنظامی، مصداق بارز جنایت جنگی است.
علاوه بر این، از منظر حقوق بینالملل بشر (مانند ماده ۶ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی - ICCPR)، سلب خودسرانه حیات افراد (بهویژه کودکان) نقض بنیادینترین حق بشری است که هیچ حالت اضطراری یا جنگی نمیتواند آن را توجیه کند.
جمعبندی و ضرورت پاسخگویی
رویداد تلخ سیریک که به شهادت و مجروح شدن دهها غیرنظامی بیدفاع انجامید، امتداد همان زنجیرهای است که طی سالهای گذشته در ده بالا، مقر الذئب و رداع رخ داده است.
گزارشهای متعدد سازمانهای بینالمللی و گزارشگران ویژه سازمان ملل بارها تاکید کردهاند که جلب رضایت قربانیان تنها با پرداخت غرامت ساده میسر نیست، بلکه نیازمند تحقیقات مستقل، شفافسازی فرآیند تصمیمگیری نظامی و محاکمه آمران و عاملان این جنایتها در دادگاههای صالح بینالمللی است.
انتهای پیام/
