قلیپور دشتکی: یک فیلم میتواند آغاز گفتوگو درباره یک آسیب باشد/ هدف، حذف یک رسم نیست؛ بازگرداندن جایگاه واقعی سلاح است
آسیبهای اجتماعی همیشه در قالب آمار و گزارشهای رسمی قابل روایت نیستند؛ گاهی برای دیدهشدن عمق یک مسئله باید سراغ زندگی آدمهایی رفت که مستقیم با آن مواجه شدهاند. مستند «هستی و نیستی» ساخته آرمان قلیپور دشتکی نیز از همین منظر به سراغ یکی از آسیبهای فرهنگی در میان بخشی از مردم زاگرسنشین، بهویژه قوم لر و ایل بختیاری، رفته است؛ استفاده از سلاح و تیراندازی در مراسم عروسی و سوگواری که به گفته این مستندساز، در سالهای گذشته قربانیان و آسیبدیدگان زیادی به جا گذاشته است.
آرمان قلیپور دشتکی، مستندساز برگزیده نهمین جشنواره تلویزیونی مستند که خود سالها در جغرافیای زاگرس و بختیاری فیلمسازی کرده و با فضای زندگی مردم این منطقه از نزدیک آشناست، در این مستند تلاش کرده به جای تقابل با یک رسم فرهنگی، زمینهای برای گفتوگو، آگاهیبخشی و بازتعریف جایگاه سلاح در فرهنگ بختیاری ایجاد کند. او پس از موفقیت «هستی و نیستی» در جشنواره تلویزیونی مستند، درباره شکلگیری ایده، دشواریهای تولید و برنامههایش برای ادامه مسیر این فیلم گفت.
«هستی و نیستی» درباره یک آسیب فرهنگی در زاگرس است
قلیپور دشتکی درباره موضوع مستند «هستی و نیستی» گفت: این فیلم درباره یک آسیب فرهنگی و اجتماعی واردشده به فرهنگ غنی مردمان زاگرسنشین، بهخصوص قوم لر و ایل بزرگ بختیاری است؛ آسیبی که به استفاده از سلاح و تیراندازی در مراسمهای عروسی و سوگواری مربوط میشود.
وی افزود: متأسفانه هر سال در چنین مراسمهایی افرادی جان خود را از دست میدهند یا دچار نقص عضو و آسیبهای جدی میشوند و این مسئله به یک دغدغه جدی برای من تبدیل شد.
زندگی در میان مردم، جرقه ساخت مستند را زد
این مستندساز درباره اینکه چه چیزی او را به سمت ساخت این فیلم سوق داد، اظهار کرد: سالهاست در جغرافیای زاگرس و بختیاری فیلمسازی میکنم و خودم نیز بختیاری هستم. زندگی کردن در این جامعه و حضور در میان مردم باعث شده بارها در مراسمهای عروسی و سوگواری حضور داشته باشم.
وی ادامه داد: هر بار با استرس و نگرانی، هم برای خودم و هم برای نزدیکانم، تا پایان مراسم در آنجا حضور پیدا میکردیم. از نزدیک موارد مختلفی را میدیدیم؛ افرادی که دچار نقص عضو شده بودند یا عزیزی را از دست داده بودند.
قلیپور دشتکی گفت: همین تجربهها باعث شد احساس کنم رسالت من به عنوان یک مستندساز این است که بتوانم قدمی در این مسیر بردارم و شاید در کاهش این آسیب و افزایش آگاهی عمومی مؤثر باشم.
هدف، حذف یک رسم نیست؛ بازگرداندن جایگاه واقعی سلاح است
مستندساز برگزیده نهمین جشنواره تلویزیونی مستند درباره میزان تأثیرگذاری مستند و اینکه چگونه میتوان از طریق آن به تغییر رفتار اجتماعی کمک کرد، گفت: رسالت من به عنوان مستندساز تنها بخشی از ماجراست. مهم این است که این اثر به دست مخاطب برسد و درباره آن گفتوگو و کار کارشناسی شکل بگیرد.
وی افزود: نباید مردم فکر کنند قرار است با آنها برخورد قانونی شود یا سلاح از آنها گرفته شود و قرار است صرفاً یک رفتار قانونی به آنها تحمیل شود. مسئله اصلی برای من فرهنگسازی است.
این مستندساز ادامه داد: باید هویت و اصالتی را که مردم با آن بزرگ شدهاند و همچنین جایگاهی را که سلاح در گذشته فرهنگ ما داشته، دوباره یادآوری کنیم. سلاح در گذشته برای آزادیخواهی و حفاظت از مرز و بوم کشور استفاده میشده و باید مردم دوباره بدانند جایگاه واقعی آن در فرهنگشان کجاست.
وی تأکید کرد: در کنار ساخت مستند، مقاله، عکاسی و گفتوگو درباره این مسائل نیز میتواند به آگاهیبخشی کمک کند. خوشبختانه در سالهای اخیر و با همکاری بزرگان و ریشسفیدان هر منطقه، حرکتهای خوبی نیز اتفاق افتاده و تفاهمنامهها و طومارهایی برای جلوگیری از گسترش این رسم نادرست شکل گرفته است.
مواجهه با یک رسم قدیمی، سختترین بخش تولید بود
این مستندساز درباره دشواریهای ساخت «هستی و نیستی» گفت: وقتی قرار است درباره یک آسیب در دل یک فرهنگ فیلم بسازیم، طبیعی است که بخشی از مردم در نگاه اول مخالفت کنند یا موضع بگیرند؛ چرا که سالهاست، خواسته یا ناخواسته، از آن رسم نادرست استفاده کردهاند.
وی افزود: شما قرار است در فیلم، خلاف آنچه بخشی از جامعه به آن عادت کرده را نشان دهید و دربارهاش گفتوگو کنید. البته اینکه من شناختی از جامعه خودم داشتم و میان من و مردم اعتماد شکل گرفته بود، تا حدودی کار را سادهتر کرد، اما همچنان هنگام گفتوگو درباره چنین موضوع حساسی با چالشهای زیادی روبهرو بودیم.
قلیپور دشتکی ادامه داد: حضور استادان و افراد شناختهشده در حوزه موسیقی و دانشگاه و همچنین معتمدان محلی کمک کرد این اعتماد بیشتر شکل بگیرد و مردم راحتتر با موضوع همراه شوند.
گاهی یک تصویر از ساعتها سخنرانی اثرگذارتر است
قلیپور دشتکی درباره نقش دیدهشدن فیلم در میزان تأثیرگذاری آن گفت: به نظر من اصل ماجرا این است که فیلم به دست مخاطبان برسد.
وی افزود: در یکی از جلساتی که فیلم نمایش داده شد، دوستی میگفت ساعتها سخنرانی درباره این موضوع نمیتواند به اندازه روایت خانوادهای اثرگذار باشد که تنها دختر یا فرزندش را از دست داده و بعد از آن، خانه برای همیشه رنگ مرگ و سکوت به خود گرفته است.
این مستندساز ادامه داد: وقتی مخاطب چنین تصاویری را میبیند و با حس انسانی و عاطفه پدر و مادری که این آسیب را تجربه کردهاند روبهرو میشود، طبیعتاً تأثیر متفاوتی بر او میگذارد.
وی افزود: در کنار این موضوع، خانوادههایی که فرزندانشان را از دست دادهاند، تلاش کردهاند از سنین پایین و در مدارس نیز فرهنگسازی را آغاز کنند. حتی دیده شده نوجوانان و کودکان هنگام حضور در مراسمها میگویند نمیخواهند به سرنوشت «هستی» دچار شوند و صاحب مجلس را از استفاده از سلاح منصرف میکنند یا دستکم باعث کاهش حضور سلاح در مراسم میشوند.
جایزه، توجه بیشتر به یک مسئله را به دنبال دارد
قلیپور دشتکی درباره تأثیر دریافت جایزه جشنواره بر مسیر دیدهشدن اثر گفت: من چند سال است در جشنواره تلویزیونی مستند حضور دارم و این چهارمین جایزهای است که از این جشنواره دریافت میکنم. در حدود ۹ دوره جشنواره، حداقل در هفت یا هشت دوره حضور داشتهام.
وی افزود: جایزه باعث میشود توجه بیشتری به فیلمهایی که موفق شدهاند جلب شود و حتی این سؤال شکل بگیرد که چه موضوع یا ویژگیهایی باعث موفقیت یک اثر شده است. به این ترتیب ممکن است آثار برگزیده بیشتر رصد شوند و ارگانها و نهادها نیز توجه بیشتری به فیلمهایی داشته باشند که درباره چنین موضوعاتی ساخته شدهاند.
مستندساز برگزیده نهمین جشنواره تلویزیونی مستند تأکید کرد: همچنان معتقدم این فیلمها و اساساً چنین آثاری باید بیشتر ساخته و بیشتر دیده شوند تا بتوانیم با آگاهی، از اتفاقات تلخی که امکان جلوگیری از آنها وجود دارد، بکاهیم.
نمایش «هستی و نیستی» در مناطق لرنشین و بختیارینشین
این مستندساز درباره برنامه خود برای نمایش فیلم در میان جامعه هدف آن گفت: خواسته من این است که به همراه خانوادههایی که عزیزانشان را از دست دادهاند و حتی کسانی که دچار آسیبهای جسمی مانند از دست دادن بینایی یا قطع نخاع شدهاند، در شهرهای لرنشین و بختیارینشین اکرانهایی برگزار کنیم.
وی افزود: در این اکرانها در کنار افراد دانشگاهی و کسانی که در میان قوم لر و ایل بختیاری مورد اعتماد هستند حضور خواهیم داشت تا درباره این موضوع بیشتر گفتوگو کنیم.
قلیپور دشتکی تأکید کرد: به نظر من آگاهیبخشی میتواند بسیار مؤثر باشد. وقتی درباره یک موضوع و آسیبهای آن صادقانه و بیپرده گفتوگو کنیم و مردم بتوانند شواهد و نتایج آن را از نزدیک ببینند، جامعه ما آنقدر فهم و خرد دارد که میتواند با آگاهی جلوی بسیاری از آسیبها را بگیرد.
انتهای پیام/
