«خلیفه»؛ از فقدان فرزند تا وفاداری به عهد/ زندگی در رنج هم ادامه دارد
محمد محمدی، کارگردان مستند «خلیفه»، درباره شکلگیری ایده ساخت این فیلم گفت: جذب چهره خاص یک پیرمرد روستایی شدم، اما وقتی با داستان زندگی او آشنا شدم، روایت زندگیاش برایم اهمیت بیشتری پیدا کرد. در واقع، داستان زندگی خلیفه بود که من را به ساخت فیلم رساند، نه صرفاً چهره او.
محمدی درباره تأثیر فقدان شانزده فرزند خلیفه بر زندگی او گفت: فقدان و رنج بزرگ تجربهای منحصر به خلیفه نیست. انسان در مواجهه با چنین رنجی یا جهان خود را ترک میکند یا تلاش میکند جهان تازهای برای خود بسازد. خلیفه نیز پس از این فقدان، زندگی روتین خود را ترک کرد و جهان شخصی خودش را ساخت؛ جهانی که در آن به زندگی ادامه میدهد. همین جهان متفاوت و زندگی ویژه او، من را برای ساخت فیلم متقاعد کرد.
او درباره شیوه روایت فقدان در فیلم گفت: تا جایی که امکان داشت، تلاش کردم در روایت دخالت نکنم و اجازه بدهم خود خلیفه خاطرات و تجربههایش را روایت کند. این فیلم در واقع بخشی از جهان و زندگی اوست.
کارگردان «خلیفه» درباره جایگاه نان در روایت فیلم گفت: نان عنصری است که خلیفه را به گذشته پیوند میدهد و نمادی از ادای دین و وفای به عهدی است که در جوانی بسته و سالها به آن پایبند مانده است. نان و تنور بخشی از این وفاداری هستند. خلیفه پس از از دست دادن دومین فرزندش این عهد را بست و با وجود اینکه در سالهای بعد شانزده فرزندش را از دست داد، همچنان به آن وفادار ماند.
محمدی درباره شکلگیری اعتماد با شخصیت اصلی گفت: برای ساخت فیلم لازم بود مدام با خلیفه در ارتباط باشم. پس از چندین بار مراجعه و رفتوآمد، گاهی بدون دوربین همراهش به صحرا میرفتم و پای صحبتها و خاطراتش مینشستم. بهتدریج فضای دوستانهای میان ما شکل گرفت و این ارتباط به اعتماد او برای ساخت فیلم منجر شد.
محمدی درباره تمرکز فیلم بر فقدان فرزندان یا شخصیت خلیفه گفت: شخصیت خلیفه همان چیزی است که در فیلم میبینیم؛ علاقهاش به اسب و خوشروییاش با مردم در فیلم و واقعیت تفاوتی ندارد. برای من این پرسش مهم بود که چرا او بیش از ۳۰ سال، با وجود دشواری تهیه آرد و خمیر تا پخت نان، هر هفته این کار را تکرار میکند. پاسخ را در وفای به عهد دیدم؛ او این کار را نه صرفاً برای التیام فقدان فرزندانش، بلکه به دلیل عهدی که بسته، ادامه میدهد.
محمدی درباره اهمیت نمایش «خلیفه» در «پاتوق مستند» گفت: مستند در ایران با وجود اهمیت بالایی که دارد، هنوز جایگاه شایسته خود را پیدا نکرده است؛ تهیهکنندگان کمی در این حوزه سرمایهگذاری میکنند و سینماهای محدودی نیز در اختیار فیلمهای مستند قرار میگیرد. بسیاری از مستندها نیز پس از تولید فرصت نمایش مناسبی پیدا نمیکنند. به نظر من، «پاتوق مستند» میتواند راهی مؤثر برای آشنایی بیشتر مخاطب با این ژانر باشد.
او افزود: هدف مستندساز، با وجود همه دشواریهای تولید، ساخت فیلمی است که پرسشی مطرح کند یا پاسخی بدهد، چیزی به زندگی مخاطب اضافه کند و دانش او را افزایش دهد. با این حال، بسیاری از مستندها وارد چرخه نمایش، درآمد و ساخت اثر بعدی نمیشوند و به همین دلیل این ژانر هنوز جایگاه خود را در ایران پیدا نکرده است.
محمدی درباره برنامه عرضه و اکران «خلیفه» گفت: با خانه مستند قرارداد بستهایم و فیلم را به آنها سپردهایم. آنها نیز فیلم را به جشنوارههای خارجی متعددی ارسال کردهاند که تعدادی از آنها پذیرفته شده و فیلم در آنها حضور داشته است. حالا باید دید در سال آینده چه اتفاقی برای فیلم در زمینه جشنوارهها و نمایش خواهد افتاد.
کارگردان «خلیفه» درباره حسی که انتظار دارد مخاطب پس از تماشای فیلم با خود همراه کند، گفت: هسته داستان در ظاهر درباره پیرمردی سخاوتمند است که هر هفته با هزینه شخصی نان میپزد، میبخشد و نذر میکند، اما در لایه زیرین، فیلم درباره وفای به عهد و ادامه زندگی با وجود فقدانها و رنجهای بزرگ است.
او تأکید کرد: رنج و فقدانی بزرگتر از دست دادن شانزده فرزند نیست و با این وجود، یک پیرمرد روستایی، بدون تکیه بر مطالعات فلسفی یا مکاتب مختلف، با این فقدان بزرگ مواجه میشود و با آن کنار میآید. او تلاش میکند زندگی را برای خود نرمتر و لطیفتر کند و این لطافت را تا پایان عمر حفظ میکند.
محمدی در پایان گفت: دوست دارم مخاطب درک کند که وفای به عهد در زندگی امروز کمرنگ شده است. ما باید در همه زمینهها به خود و زندگی وفادار باشیم و هنگام مواجهه با رنجهای بزرگ، آنها را بپذیریم و ادامه دهیم.
مستند «خلیفه» محصول سازمان فرهنگی هنری اوج، چهارشنبه چهارم شهریور ساعت ۱۶ در سالن حقیقت مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی روی پرده میرود.
