روایت بازدید دانشجویی از قلب فناوری قوه قضاییه؛ شگفتی نخبگان هوش مصنوعی از روند هوشمندسازی عدلیه

۲۹ مهر ۱۴۰۴ رئیس قوه قضاییه در جریان سفر به استان ایلام در جمع دانشجویان دانشگاه ایلام حضور پیدا کرد. رئیس عدلیه از دانشجویان خواست تا نمایندگانی متخصص را برای بازدید از مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه معرفی کنند تا شرایط حضور نمایندگان دانشجویان در این مراکز فراهم شود و با امکانات و دستاورد‌های فناورانه دستگاه قضایی آشنا شوند. در پی این دعوت امروز اولین گروه دانشجویان از مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه بازدید کردند.

گروه ۱۰ نفره از دانشجویان و نخبگان رشته کامپیوتر و هوش مصنوعی دانشگاه صنعتی شریف، با هدف آشنایی نزدیک با ظرفیت‌ها و دستاورد‌های فناورانه قوه قضاییه در حوزه‌هایی همچون هوش مصنوعی، داده‌کاوی و خدمات هوشمند قضایی، در مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه حضور یافتند. در میان این هیئت، دارندگان مدال‌های المپیاد‌های علمی نیز حضور داشتند و اعضای هیئت با بخشی از زیرساخت‌ها، سامانه‌ها و دستاورد‌های فناورانه دستگاه قضایی آشنا شدند.

محمد کاظمی‌فرد، رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه در جریان این بازدید ضمن خیرمقدم به دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف، بخشی از مهم‌ترین سامانه‌ها و زیرساخت‌های داده‌محور دستگاه قضا را تشریح کرد.

سامانه مدیریتی پایش؛ جلوه حرکت قوه قضاییه به سمت حکمرانی داده‌محور

رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه در ابتدای سخنان خود سامانه مدیریتی پایش را مورد اشاره قرار داد که یکی از مهم‌ترین جلوه‌های حرکت قوه قضاییه به سمت حکمرانی داده‌محور به شمار می‌رود و امکان رصد برخط شاخص‌های عملکردی مراجع قضایی را برای مدیران فراهم می‌کند و یکی از مهم‌ترین قابلیت‌های آن، نمایش ورودی و خروجی پرونده‌ها و نوع دعاوی به تفکیک استان، مرجع قضایی و حتی شعبه است که می‌تواند از سطح گزارش‌دهی صرف عبور کرده و به ابزاری برای کشف روند‌های قضایی و اجتماعی و پشتیبانی از تصمیم‌گیری‌های مدیریتی تبدیل شود.

وی با اشاره به اهمیت این ظرفیت‌ها، تأکید کرد: نظام تصمیم‌گیری در کشور باید از رویکرد‌های مبتنی بر حدس، تجربه‌های پراکنده و تصمیم‌گیری‌های مقطعی عبور کرده و به سمت داده‌محور شدن حرکت کند تا بتوان به معنای واقعی، حکمرانی داده‌محور را محقق کرد. امروز داده یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های کشور است و اگر این داده‌ها به‌صورت صحیح جمع‌آوری، پالایش، تحلیل و در اختیار نظام تصمیم‌گیری قرار گیرد، می‌تواند مبنای تصمیم‌های دقیق‌تر و اثربخش‌تر قرار گیرد.

شناخت روندها، پیش‌بینی مسائل و ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری با استفاده از هوش مصنوعی

کاظمی‌فرد در ادامه خاطرنشان کرد: با بهره‌گیری از ظرفیت‌های هوش مصنوعی و تحلیل داده، از این اطلاعات می‌توان برای شناخت روندها، پیش‌بینی مسائل و ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری استفاده کرد و این مسیر می‌تواند به شناسایی گلوگاه‌ها و حتی قوانین و مقرراتی که در عمل برای مردم و دستگاه‌ها ایجاد چالش می‌کنند، کمک کند و زمینه را برای اصلاح و بهبود آنها فراهم آورد.

رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه در ادامه ضمن اشاره به اهمیت داده در نظام تصمیم‌گیری و تصمیم‌سازی کلان در کشور عنوان کرد: این رویکرد در واقع تلاشی برای عبور از تصمیم‌گیری مبتنی بر برداشت‌های مقطعی و حرکت به سوی سیاست‌گذاری مبتنی بر شواهد است و در این زمینه، داده‌های انباشته‌شده از میلیون‌ها فرایند قضایی می‌تواند به جای آنکه صرفا در بایگانی‌ها باقی بماند، به ماده اولیه‌ای برای شناخت مسائل و اصلاح فرایند‌ها تبدیل شود.

مزیت‌ها و ویژگی‌های سامانه تحلیل و نقد آراء قضایی

کاظمی‌فرد در ادامه، ضمن اشاره به مزیت‌ها و ویژگی‌های سامانه تحلیل و نقد آراء قضایی (تناد)، این سامانه را یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌های داده‌ای دستگاه قضایی برشمرد و گفت: این سامانه با هدف بهره‌برداری علمی و فناورانه از آرای قضایی با رعایت محرمانگی و حفظ حریم خصوصی اشخاص توسعه یافت و اکنون به یکی از منابع مهم داده‌ای برای تحلیل و مطالعه آرای قضایی تبدیل شده است.

اشتراک‌گذاری داده‌های قضایی گمنام‌سازی شده با شرکت‌های دانش‌بنیان

رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه در همین زمینه ضمن اشاره به رویکرد این مرکز به‌منظور اشتراک‌گذاری داده‌های گمنام‌سازی شده با شرکت‌های دانش‌بنیان به‌منظور آموزش و توسعه دستیار‌های هوشمند حقوقی برای تسهیل امور مردم اظهار کرد: در حال حاضر هشت محصول مبتنی بر هوش مصنوعی با استفاده از داده‌های مذکور ایجاد شده که در درگاه خدمات الکترونیک قضایی در اختیار مردم عزیز قرار گرفته است تا در فرآیند‌های قضایی مرتبط با پرونده‌های خود از این محصولات مشاوره و راهنمایی بگیرند.

وی در ادامه ضمن اشاره به سامانه هوشمند استعلامات مالی اذعان کرد: این سامانه با اتصال به منابع اطلاعاتی مرتبط، امکان دریافت برخط استعلام‌های مؤثر در پرونده‌های قضایی از جمله اطلاعات حساب‌های بانکی، بورس، پلاک انتظامی و پلاک ثبتی را برای مراجع قضایی فراهم کرده است و فرایند استعلامات مالی که در گذشته ممکن بود زمان بسیار طولانی را به خود اختصاص دهد، به چند دقیقه کاهش داده است.

افزایش امنیت معاملات و کاهش ریسک مبادلات با سامانه اعتبار معاملاتی اشخاص

کاظمی‌فرد همچنین با اشاره به ظرفیت ویژه و خاص سامانه اعتبار معاملاتی اشخاص که با هدف افزایش امنیت معاملات و کاهش ریسک مبادلات ایجاد شده است، گفت: در این خدمت، وضعیت‌های مؤثر بر اهلیت معاملاتی اشخاص بررسی می‌شود تا طرفین معامله بتوانند پیش از انجام معامله، تصویر روشن‌تری از وضعیت حقوقی و معاملاتی طرف مقابل داشته باشند.

آمادگی مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه برای تعامل و همکاری با سکو‌های بخش خصوصی

رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه ضمن اشاره به آمادگی این مرکز برای تعامل و همکاری با سکو‌های بخش خصوصی به‌منظور اشتراک‌گذاری این خدمت در جهت پیشگیری از جرایم احتمالی بیان کرد: ایجاد یک زیست‌بوم امن با همکاری شرکت‌های دانش‌بنیان در حوزه حقوقی و قضایی، از رویکرد‌های مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه است.

وی ضمن اشاره به روند تحول دیجیتال در دستگاه قضا اظهار کرد: قوه قضاییه در حوزه ارائه خدمات الکترونیک قضایی به بلوغ قابل توجهی رسیده است و امروز بخش قابل توجهی از خدمات قضایی بدون نیاز به مراجعه حضوری و در بستر‌های الکترونیکی در اختیار مردم قرار دارد؛ اما این مسیر در همین نقطه متوقف نخواهد شد و در گام فعلی، رویکرد بازوی دیجیتال عدلیه، حرکت از الکترونیکی‌سازی خدمات به سمت هوشمندسازی خدمات و فرایند‌های قضایی است تا ضمن ارتقای کیفیت خدمت‌رسانی، دسترسی مردم به عدالت تسهیل شود. 

عبور از نگاه‌های مقطعی در مهندسی نرم‌افزار

کاظمی‌فرد در ادامه سخنان خود، با تأکید بر ضرورت نگاه بلندمدت در توسعه سامانه‌ها گفت: باید از نگاه‌های مقطعی در مهندسی نرم‌افزار گذر کرد و نگاه‌ها و رویکرد‌ها باید بلندمدت باشد. در چنین نگاهی، طراحی یک سامانه پایان مسیر نیست؛ بلکه آغاز چرخه‌ای مستمر از داده، ارزیابی، اصلاح، یادگیری و توسعه است.

رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر ضرورت حضور نیرو‌های نخبه و تیزهوش در عرصه حکمرانی، اظهار کرد: در حاکمیت بیش از آنکه به راه‌حل‌های صرفاً تکنیکی نیاز داشته باشیم، به افرادی نیاز داریم که بتوانند مسئله را درست ببینند، سؤال درست مطرح کنند و برای مسائل واقعی راه‌حل ارائه دهند. ممکن است یک مسئله در ظاهر نرم‌افزاری باشد، اما راه‌حل آن الزاماً در نوشتن یک نرم‌افزار خلاصه نمی‌شود؛ بلکه مسئله این است که چگونه می‌توان ظرفیت فکری و نخبگانی کشور را به سمت حل مسائل واقعی هدایت کرد.

اعلام آمادگی مرکز برای بهره‌گیری از ظرفیت نخبگان و دانشگاهیان در حل مسائل دستگاه قضایی

وی در بخش پایانی سخنان خود با اعلام آمادگی مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه برای بهره‌گیری از ظرفیت نخبگان و دانشگاهیان در حل مسائل دستگاه قضایی، اظهار کرد: در حاکمیت مسائل واقعی و پیچیده‌ای داریم که برای حل آنها نیازمند ایده، خلاقیت و نگاه نخبگانی هستیم؛ در همین راستا، از دانشجویان و نخبگان دعوت می‌کنیم با مسائل واقعی دستگاه قضایی آشنا شوند، روی آنها فکر کنند و راهکار‌های خود را ارائه دهند. ما نیز آمادگی داریم این مسائل را در اختیار آنها قرار دهیم و زمینه یک ارتباط مستمر میان دانشگاه و دستگاه قضایی را فراهم کنیم تا ایده‌های نخبگان بتواند به راه‌حل‌های عملی و ماندگار برای مسائل قوه قضاییه تبدیل شود.

اقدام قوه قضاییه در ارتباط‌گیری با نهاد دانشگاه ارزشمند است

سید محمدمهدی میرکمالی، دانشجوی مهندسی کامپیوتر دانشگاه صنعتی شریف و برنده مدال برنز المپیاد ریاضی کشوری، با اشاره به ظرفیت‌های ارائه‌شده در حوزه هوش مصنوعی اظهار کرد: پیش از حضور در این جلسه، اساساً تصوری از وجود چنین فناوری‌هایی در قوه قضاییه نداشتم و برایم جالب بود که این مجموعه در حوزه داده، هوش مصنوعی و تحلیل داده فعالیت می‌کند. اینکه در این سطح روی هوش مصنوعی کار شده و برای نیازمندی‌های فناورانه نیز با دانشگاه‌ها ارتباط برقرار می‌شود، اتفاق ارزشمندی است.

اقدامات فناورانه قوه قضاییه «روزنه امید» است

علیرضا سوری، فارغ‌التحصیل کارشناسی مهندسی کامپیوتر دانشگاه صنعتی شریف و برنده مدال نقره جهانی المپیاد فیزیک نیز بازدید از مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه را تجربه‌ای جذاب توصیف کرد و گفت: دیدن اثرگذاری فناوری در دستگاه‌های حاکمیتی برای من بسیار جذاب بود. این نوع تعاملات میان دانشگاه و دستگاه‌های حاکمیتی بسیار مفید است و مسائلی که در این بازدید مطرح شد نیز بسیار جالب بود.

وی اقدامات فناورانه قوه قضاییه را «روزنه امید» دانست و بر اهمیت تداوم چنین تعاملاتی تأکید کرد.

تسهیل امور مراجعان با اقدامات فناورانه دستگاه قضا

محمدحسین قیصریه، فارغ‌التحصیل کارشناسی ارشد هوش مصنوعی دانشگاه صنعتی شریف نیز با ابراز شگفتی از گستردگی اقدامات انجام‌شده در حوزه فناوری در قوه قضاییه اظهار کرد: کار‌های بسیار زیادی در این حوزه انجام شده که پیش از این از وجود آنها اطلاع نداشتم و برایم جالب بود که چنین فضایی در قوه قضاییه شکل گرفته و حتی دستیار‌های هوشمند مورد نیاز مردم نیز توسعه یافته است.

وی افزود: اقداماتی که در حوزه هوشمندسازی قوه قضاییه انجام شده، می‌تواند در تسهیل امور مراجعان، کوتاه شدن فرآیند دادرسی و کاهش خطا‌های قضایی اثرگذار باشد.

سیدحسین میراسلامی، دانشجوی مهندسی کامپیوتر دانشگاه صنعتی شریف نیز با اشاره به دعوت دانشجویان برای آشنایی نزدیک با ظرفیت‌های فناورانه دستگاه قضایی، این اقدام را زمینه‌ساز شکل‌گیری تعامل میان حاکمیت و دانشگاه دانست و گفت: برای نخستین بار بود که از سوی یکی از مسئولان یک نهاد حاکمیتی، از جمعی از دانشجویان دغدغه‌مند دعوت می‌شد تا از سامانه‌ها و اقدامات آن مجموعه بازدید کنند. به نظرم این اتفاق بسیار مثبت است و اگر چنین تعاملی در سایر حوزه‌های هوشمندسازی نیز شکل بگیرد، می‌تواند الگویی برای ارتباط بیشتر میان حاکمیت، دانشگاه و دانشجویان باشد.

وی با اشاره به مشاهدات خود در این بازدید افزود: تصورم این بود که هوشمندسازی در بسیاری از نهاد‌ها بیشتر یک هدف تعیین‌شده است و شاید هنوز رشد چندانی در آن اتفاق نیفتاده باشد، اما سامانه‌هایی که در اینجا دیدیم و نحوه استفاده از فیلتر‌ها و تحلیل داده‌ها و ارائه نتایج به نهاد‌های مختلف، از جمله مجلس شورای اسلامی و شورای عالی انقلاب فرهنگی، برایم بسیار مثبت و جالب بود.

مهدی کمالی، دانشجوی کارشناسی ارشد هوش مصنوعی دانشگاه صنعتی شریف نیز با اشاره به استفاده قوه قضاییه از فناوری‌های نوین برای بهبود فرآیند‌های خود اظهار کرد: برایم جالب بود که یک نهاد کاملاً حاکمیتی، با وجود اینکه در نگاه اول شاید مستقیماً مرتبط با مباحث فناوری و هوش مصنوعی به نظر نرسد، تلاش کرده از ابزار‌های فناورانه برای تسهیل امور و بهبود رسیدگی به کار‌های مردم استفاده کند.

وی با اشاره به تعامل قوه قضاییه با بخش خصوصی و شرکت‌های دانش‌بنیان افزود: پیش از این تصور می‌کردم ارتباط قوه قضاییه با بخش خصوصی تقریباً صفر باشد، اما توضیحاتی که در این بازدید ارائه شد نشان داد در این زمینه اقدامات قابل توجهی انجام شده است.

کمالی همچنین تحلیل داده‌های قضایی را از بخش‌های جذاب این بازدید عنوان کرد و گفت: وجود مجموعه‌ای غنی از داده‌های حدود ۱۵ سال اخیر قوه قضاییه، همراه با دسته‌بندی و تصویرسازی مناسب، می‌تواند بینش ارزشمندی در اختیار دستگاه‌های مختلف، قانون‌گذاران، تنظیم‌گران و نهاد‌های ناظر قرار دهد و به شناخت بهتر جرایم و نحوه رسیدگی به آنها کمک کند.

انتهای پیام/